بەتتى ساقتاۋ | باس بەت ەتۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى>>سۇحبات

فوتو سۋرەت ونەرىمىزدىڭ ءورىسى كەڭەيە بەرگەي

(بەلگىلى فوتو سۋرەتشى باقىتبەك ءجۇمادىل ۇلىمەن سۇحپات)

2012.04.24 14:04     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى


  قويان جىلىنىڭ ءولاراسىندا ۇرىمجىدە شينجياڭ سۋرەتتى جۋرنالى قازاقشا باسىلىمى جارىق كورگەندىگىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتۋمەن قوسا، ەلىمىز قازاق فوتوگرافتارىنىڭ فوتو سۋرەتشىلىك ونەرى جونىندەگى تۇڭعىش كەزەكتى عىلمي تالقى جيىنى وتكىزىلىپ، قازاق فوتوگرافتارىنىڭ فوتو سۋرەت جاسامپازدىعى ورەسىن جوعارىلاتۋعا جاقسى باستاما كوتەرگەندىگى جونىندە راديو-تەلەۆيزيا، گازەتتەردەن ەستىپ، كورىپ ەلەڭ ەتىپ قالىپ ەدىك. سودان بەرى كاسىپتەستەرىمنەن جانە تىلشىلىك ىستەي بارعان جەرلەردەگى اۋەسكەرلەردىڭ فوتو سۋرەتشىلىك ونەرىن تالقى تاقىرىبى ەتكەن بىرنەشە رەتكى شارشى توپتاعى اڭگىمەلەرىندە بىرگە بولدىق. وسى اڭگىمەلەردىڭ ۇزىن ىرعاسىنان كوپتەگەن اۋەسكەرلەرىمىزدىڭ فوتو سۋرەت ونەرىنە ىستىق ىقىلاسى بولعانىمەن بۇل سالاعا قالاي كەلىپ، قايدان باستاپ، قايتىپ ۇيرەنۋ جانە وسى ونەردىڭ سىر-سيپاتى سياقتى جاقتاردان بىلەتىندەرىنىڭ ماردىمسىز ەكەندىگىن ايقىن سەزىندىك. سونىمەن اۋەسكەرلەرگە جالپى جاقتان باعدار نۇسقاۋعا، قازىرگى فوتو سۋرەتشىلەر قوسىنىمىزداعى فوتوگرافتاردىڭ كاسىپتىك ورەسىن جەتىلدىرە تۇسىنۋىنە از دا بولسا سەپتىگى تيەر دەگەن ويمەن بەلگىلى فوتو سۋرەتشى، جۇڭگو فوتو سۋرەت كوركەمونەرشىلەر قوعامىنىڭ جوراسى، شينجياڭ فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى، ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى باقىتبەك ءجۇمادىل ۇلىمەن فوتو سۋرەت ونەرىن ۇيرەنۋ جانە كاسىپتىك ورەنى جوعارىلاتۋدا نازار اۋدارۋعا ءتيىستى جاقتار جونىندە سۇحپاتتاسۋدى ءجون كوردىك.

  - باقا، ءسىز فوتو سۋرەتشىلىكتى تۋ باستا وزدىگىڭىزدەن ۇيرەنىپ، كەيىندەپ جۇڭگو فوتو سۋرەت ينيستيتۋتى سياقتى ورىنداردان فوتوگرافيا نازارياسى مەن تەحنيكاسىنان ءبىلىم العانىڭىزدى بىلەمىز. سودان بەرى ءسىز تۋىندى جاراتۋ مەن فوتوگرافيا نازارياسى جونىندە تىنباي ىزدەنىس جاساپ كەلەسىز. سىزدەن ەڭ اۋەلى سۇرايىن دەگەنىم فوتو سۋرەت ونەرىن نازاريالىق جاقتان قالاي تانۋىمىز كەرەك؟

  - فوتوگرافيا دەگەن ءسوز فوتو سۋرەت ونەرى دەگەندى بىلدىرەدى، بۇل عىلىم- تەحنيكامەن تىعىز بايلانىستى بەينەلەۋ ونەرى. ول وپتيكا، فيزيكا، حيميا، ەلەكترون تەحنيكاسى سياقتى ءبىرتالاي عىلىمداردىڭ ورتاق تۋىندىسى. جازىقتىق بەتىنە زاتتىڭ كەسكىن بەينەسىن قاز-قالپىندا ءتۇسىرىپ الۋ تەحنيكاسى. سونداي-اق فوتو سۋرەت ءتۇسىرۋ ونەرى بارلىققا كەلگەن 170 جىلدان بەرى، بۇل ونەر وراسان زور دارەجەدە دامىدى. فوتوگرافيا قازىرگى كەزدە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا كەڭىنەن پايدالانىلاتىن بولدى. فوتوگرافيانىڭ عىلمي زەرتتەۋ، وقۋ-اعارتۋ، ۇگىت-اقپارات، مەديتسينا، عارىشتى زەرتتەۋ، جارناما تاراتۋ سياقتى سالالاردا كەم بولسا بولمايتىن ماڭىزدى رولىمەن بىرگە، كەسكىندەگى وبراز ارقىلى ادامداردىڭ كورۋ تۇيسىگىنە اسەر ەتۋ كۇشى مەن يدەيانى، سەزىمدى بەينەلەۋ قۇدىرەتى ونىڭ ادەبيەت-كوركومونەردىڭ ءبىر سالاسى ەكەندىگىن اناعۇرلىم ايقىنداي تۇسەدى. سوندىقتان فوتو سۋرەتشىلىكتى ەڭ قولايلى، جاندى بەينەلەۋ ونەرى، عىلىم-تەحنيكالىق جولمەن بارلىققا كەلەتىن اناعۇرلىم يكەمدى كوركومونەر دەپ تانىساق بولادى.

  - ەلىمىز قازاقتارىندا بۇرىنعى-سوڭعى بولىپ وسى ونەر سالاسىنا كەلگەندەر قوسىنى قانشالىق، وسى قوسىنىمىزدىڭ كاسىپتىك ورەسى مەن قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى قانداي؟

  - فوتو سۋرەتشىلىك ۇلتىمىزدا كەنجەلەپ كەلە جاتقان ونەر. ازاتتىقتان كەيىن رايونىمىزداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا فوتو سۋرەت، اسەمونەر سياقتى كاسىپتەردى از ساندى ۇلت تىلىندە وقىتاتىن كلاستاردىڭ اشىلماۋى، گازەت-جۋرنال سياقتى اقپارات -باسپا ءسوز بەتتەرىنە قاجەتتى فوتو سۋرەتتەردى حانزۋشادان الىپ ورتاق پايدالانۋ سياقتى ءتۇرلى سەبەپتەردەن ۇلتىمىز ادامدارىندا وسى ونەرمەن ارنايى شۇعىلداناتىندار جوقتىڭ قاسى بولىپ، بۇل ونەردى يگەرۋىمىز كەنجەلەپ قالا بەرگەن. الايدا قوعامدىق قىزمەتتىڭ قاجەتىمەن وسى ونەر سالاسىنا بارعان اعا بۋىندارىمىزدىڭ سانى از بولسا دا، ولار ۇلكەن ەڭبەكتەر جاراتىپ، ارناۋلى فوتو البومدارى مەن كاسىپتىك كىتاپتار جازىپ ۇلگىرگەن، بۇگىنگى قوسىنىمىزدىڭ زورايۋىنا جەتەكشى، ۇلگى بولعاندار بار. ولار اسىلقان باگەن ۇلى، تۇسىپبەك سىلامقۇل ۇلى، قۇرمانالى ءجۇنىسقان ۇلى سياقتى اعالارىمىز.

  اسىلقان باگەن ۇلى 1960-جىلداردىڭ باس شەنىندە بەيجيڭدە ۇلتتار شۋەيۋانىنان وقۋ تاۋىسىپ، ورتالىقتاعى «ۇلتتار سۋرەتتى جۋرنالىنا» قىزمەتكە بولىنگەننەن كەيىن، فوتو سۋرەت ونەرىن اماليات بارىسىندا يگەرىپ، ەلىمىزدىڭ بارلىق ولكەلەرىن ارالاپ تىلشىلىك ىستەپ، مەملەكەتتىك سۋرەتتى جۋرنالدىڭ ايتۋلى فوتو ءتىلشىسى بولىپ جەتىلىپ شىعادى. كەيىنتىنەن شينجياڭ فوتو سۋرەت اسەمونەر باسپاسىنىڭ ورىنباسار باس رەداكتورى بولىپ جوتكەلىپ كەلگەن سوڭ «قازاق تۇرمىس-سالتى»، «قازاقتىڭ كيىز ءۇي مادەنيەتى»، «قازاق تۇرمىس-سالت مادەنيەتى» سياقتى فوتو البومدارىن ارت-ارتىنان باسپادان شىعارىپ، ءوزىنىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق فوتو سۋرەت ونەرى مەن اينالىسقان ەڭبەك جەمىسىن وقىرمانعا ۇسىنىپ، فوتو تۋىندىلارى ارقىلى ۇلتىمىزدى دۇنيەگە تانىستىردى.

  تۇسىپبەك سىلامقۇل ۇلى-فوتو سۋرەت ونەرىن وزدىگىنەن ۇيرەنىپ يگەرىپ قازاقشا فوتو سۋرەت تارتۋ تەحنيكاسى جونىندە العاش كىتاپ شىعارعان ادام. كەيىندەپ شينجياڭ سۋرەتتى جۋرنالىنا قىزمەتكە كەلگەننەن باستاپ، وسى جۋرنالدىڭ ءارلى دە ءساندى بولىپ شىعۋىنا بار جىگەر-قۋاتىن ارنادى. تاعى ءبىر جاعىنان قىسى-جازى دەمەي جاپا-ماشاقاتقا شىداپ، جان باسپاعان قۋ مەديان، قۇمدى شولدەر مەن تارپاڭ تابيعاتتاعى سان قيلى قاتەرلەردەن قورىقپاي، شينجياڭداعى «ءۇش ۇلى تاۋ، ەكى الىپ ويپاتتى» اياعى جەتكەن جەرىنە دەيىن ارالاپ، سۋرەت ءتۇسىرىپ، مەملەكەتتىك، حالىقارالىق باعالاۋلاردا جۇلدە العان كوپتەگەن تاڭداۋلى فوتو تۋىندىلار جاراتتى. «كورىكتى شينجياڭ»، «قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق مادەنيەتى» سياقتى 5 فوتو البومىن باسپادان شىعاردى. ەلىمىز قازاقتارى تاريحىندا فوتو سۋرەتشىلىك كاسىبىنەن «دوكتورلىق» جوعارى عىلمي اتاققا قول جەتكىزدى.

  قۇرمانالى ءجۇنىسقان ۇلى 1970-جىلداردىڭ اياق شەنىنەن باستاپ، گازەتتەردە كوپتەگەن اقپاراتتىق فوتو سۋرەتتەر جاريالاپ، العاشقى قازاق فوتو تىلشىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلادى. ول كىسى قىزمەت امالياتى بارىسىندا فوتو اپپارات ىستەتۋ ونەرىن يگەرىپ، ىلە گازەتىندە فوتو ءتىلشى بولا ءجۇرىپ، فوتو سۋرەتشىلىك ونەردى ىشكەرىلەي زەرتتەيدى. سول كەزدە قۇرەكەڭ قۇراستىرىپ باسپادان شىعارعان «فوتو سۋرەت تارتۋ قولدانباسى» دەگەن كىتاپ قازاق اقپاراتشىلارى مەن فوتو اۋەسكەرلەرىنىڭ ەڭ العاشقى وقۋلىق سيپاتتى پايدالانۋ قۇرالى بولعان. مىنە، وسىنداي نەگىزدەرىمىز بولعاندىقتان قازىر دە جامان ەمەس، قوسىنىمىز نەداۋىر دامىدى دەپ ايتا الامىز. 2011-جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنىڭ 516 مۇشەسىنىڭ ىشىندە تەك 28 ، ال شينجياڭ فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنىڭ ءبىر مىڭ237 مۇشەسىنىڭ اراسىندا 15 قازاق ازاماتى عانا بار. جۇڭگو فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنا مۇشە بولعاندار 6 ادامعا جەتتى. كەزەكتە اۋەسكەرلەر قاتارى قاۋىرت كوبەيىپ كەلەدى، جەر-جەردە فوتو اۋەسكەرلەرىن تاربيەلەۋ ىستەرىنە دە ءمان بەرە باستادى. بۇل قاتارىمىزدىڭ مولايىپ، قوسىنىمىزدىڭ زورايۋىنا تاپتىرماس وراي. سايىپ كەلگەندە ونەرگە تالپىنعاندارعا ءورىس كەڭ.

  جۋىق جىلداردان بەرى قازاق فوتوگرافتاردىڭ تۋىندىلارى اۆتونوميالى رايوندىق، مەملەكەتتىك فوتو سۋرەت كورمە مەن فوتو سۋرەت سيلىقتى باسەكەلەرىندە ارت-ارتىنان جۇلدەلەر الىپ كەلەدى. وتكەن جىلى قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىك العاندىعىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي استانادا وتكەن «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» اتتى دۇنيە قازاقتارىنىڭ فوتو سۋرەت تۋىندىلارى كورمەسىنە ەلىمىزدەن تۇسىپبەك سىلامقۇل ۇلى، سەرىك نۇردىباي ۇلى، باعداۋلەت باتىربەك ۇلى، سەرىك مۇقىش ۇلى، باقىتقان اسەت ۇلى قاتارلى 5 اۆتوردىڭ ەكىدەن تۋىندىسى قويىلدى. بۇل اۆتورلار ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ تۇرمىس سالتى، شىينجياڭنىڭ كوركەم تابيعات كورىنىسى سياقتىلاردى باستى تاقىرىپ ەتكەن تۋىندىلارى كورىكتى مەكەن شينجياڭدى، حالىقتىڭ باي دا باقىتتى تۇرمىسىن كوركەم فوتو تۋىندى تۇرعىسىمەن بۇكىل دۇنيەدەگى قازاق باۋىرلاستارعا تانىستىردى. كورمە وتكەننەن كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى ەلىمىزدەن كورمەگە قاتىناسقان اۆتورلاردىڭ تۋىندىلارىنا جوعارى باعا بەرىپ، شينجياڭ فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنا ارنايى العىس حات جولدادى.

  - فوتو سۋرەتشىلىككە قىزىعىپ جۇرگەن اۋەسكەرلەرىمىز جۇمىستى نەدەن باستاپ، قالاي ۇيرەنسە تيىمدىرەك بولادى؟

  - فوتو سۋرەتشىلىك كۇردەلى عىلىم-تەحنيكالىق قۇرىلىمدى جابدىق، ياعني فوتو اپپاراتى مەن سۋرەت تارتۋشىنىڭ كورۋ، ءتۇيسىنۋ، كەسىم جاساۋىنىڭ ءبىر تۇلعالانىپ سايكەسۋى ارقىلى تۋىندى جاراتاتىن جۇمىس بولعاندىقتان، ارينە، ونى ۇيرەنۋ، يگەرۋ بارىسى دا كۇردەلى بولادى. سوندىقتان تولىمدى فوتو سۋرەتشى بولام دەگەن ادام، ەڭ اۋەلى، قولىنداعى فوتو اپپاراتتىڭ تەتىگىن تولىق يگەرۋدەن باستاپ، ءبىر پارشا فوتو تۋىندىنىڭ بەينەلەۋ قۇنىن تۇسىنۋگە دەيىن تەحنيكالىق، امالياتتىق جانە نازاريالىق بىلىمدەردى ءوز ساتىسى بويىنشا ءبىر-بىرلەپ يگەرۋ شارت. قازىرگى كەزدە فوتو اپپاراتتاردىڭ اۆتوماتتانۋ دارەجەسى جوعارىلاپ، ىستەتۋ بارعان سايىن وڭايلاستى. سيفرلى فوتو اپپاراتپەن سۋرەت ءتۇسىرۋدىڭ وزىندىك قۇنى دا بارىنشا تومەندەدى. بۇل جاقسى جاعداي، ەكىنىڭ ءبىرى فوتو اپپاراتتان پايدالانا الاتىن وراي تۋعىزدى. ءتىپتى، قول تەلەفونمەن دە سۋرەت ءتۇسىرىپ الۋعا بولاتىن بولدى. بۇنداي قولايلىلىق فوتو سۋرەت تارتۋعا اۋەستەنىپ جۇرگەندەرگە تاماشا پراكتيكا ورتاسىن ازىرلەپ وتىر. بۇنداي جاعدايدا سۋرەت تۇسىرسە بولدى بارلىق ادام فوتوگراف بولا الادى دەۋگە بولمايدى. ويتكەنى سۋرەت تۇسىرۋشىدەن فوتو تۋىندى جاراتاتىن فوتوگراف بولۋعا اياق باسۋدا كەمىندە تومەندەگىدەي بىرنەشە شارتتاردى ازىرلەۋ كەرەك.

  1. ەڭ اۋەلى فوتو سۋرەتشىلىككە قاتىستى قولدانبا سيپاتتى كىتاپتاردى وقىپ، فوتو سۋرەت ءتۇسىرۋدىڭ العاشقى ساۋاتىن جۇيەلى يگەرۋ كەرەك. فوتو سۋرەتشىلىك جونىندە قازاقشا قولدانبالىق كىتاپتار كوپ بولماعانىمەن قازىرگى كەزدە قوس ءتىلدىڭ جالپىلاسۋ ورەسى جوعارىلاپ، كوپ سانداعى ادامدار حانزۋشا جانە باسقا تىلدەردەگى ماتەريالداردان پايدالانا الاتىن بولدى. ال قوس ءتىل بىلمەيتىندەر ءۇشىن بۇدان بۇرىن قازاق تىلىندە باسىلىپ شىققان ءبىر-ەكى قولدانبالىق كىتاپتان سىرت جۋىقتا باسپادان شىعۋ الدىندا تۇرعان تۇسىپبەك سىلامقۇل ۇلى قۇراستىرعان «فوتو ونەرى بىلىمدەرىنەن 100 سۇراۋ-جاۋاپ» دەگەن كىتاپ اۋەسكەرلەرىمىزگە تاماشا العاشقى ساۋاتتىق وقۋلىق بولاتىندىعىن ەرەكشە ەسكەرتەمىز.

  2. مەيلى قانداي جولمەن بولسا دا فوتوگراف جونىندە العاشقى ساۋات العان ادام ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى باسقىش ءوز قولىنداعى فوتو اپپاراتتىڭ تەتىگىن تولىق يگەرۋ. ويتكەنى قازىرگى سيفرلى فوتو اپپاراتتاردا اۆتوماتتيك تەڭشەپ سۋرەت تۇسىرۋدەن سىرت، سۋرەتشىنىڭ ءار ءتۇرلى شارت-جاعداي استىندا جارىق پەن قاراڭعىلىقتى، تۇنىقتىق پەن بۇلىڭعىرلىقتى جانە رەڭنىڭ قانىق-سولعىندىعىن ءوزى جاراتباق بولعان تۋىندىسىنىڭ بەينەلەۋ قاجەتىنە سايكەستىرىپ شىعارۋ ءۇشىن پايدالاناتىن كوپتەگەن تەتىكتەر بار ءارى فوتو اپپاراتتاردىڭ تۋىندىنىڭ اسەرىن، وبرازىن، بوياۋ كوركەمدىگىن ارتتىراتىن جوعارىداعىداي قابىلەتتەرى ۇزدىكسىز جاڭالانىپ، بارعان سايىن كوبەيىپ، كەمەلدەنىپ كەلەدى. سوندىقتان تۋىندىڭىزدىڭ بەينەلەۋ قۋاتىن تولىستىرا تۇسۋدە فوتو اپپاراتتىڭ ءتۇرلى رول اتقاراتىن تەتىگىن قانىق ءبىلۋدىڭ ۇلكەن كومەگى تيەدى. وسى سەبەپتى قولىنداعى فوتو اپپاراتتىڭ اۆتوماتتىك تەتىگىن پايدالانىپ قانا سۋرەت ءتۇسىرۋشى ناعىز تۋىندى جاراتۋشى بولا المايدى دەيمىز.

  3. اۋەسكەرلەر، وتە-موتە، جاڭا باستاپ سۋرەت ءتۇسىرىپ جۇرگەندەر، باستابىندا سۋرەتتى كوبىرەك ءتۇسىرۋ كەرەك. بۇنداعى كوپ ءتۇسىرۋ دەگەنىمىز كوپ جەردەن سۋرەت ءتۇسىرۋ دەگەندىك ەمەس، قايتا ءوزى تاڭداپ سۋرەتكە الماق بولعان ءبىر كورىنىستى نەمەسە ءبىر زاتتى ءار تۇرعىدان بىرنەشە رەت ءتۇسىرىپ، سونىڭ ىشىنەن ەڭ ۇيلەسىمدى بولعانىن تاڭداپ الۋ كەرەك. بىرەر پارشا عانا ءتۇسىرىپ الىپ وسىدا بولار دەپ كەتە بەرسەڭىز، «اتتەگەن- اي» دەپ قالاتىن ءجايت كوپ كەزىگەدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىر زاتتى ءار قىرىنان سۋرەتكە الۋ بارىسىندا سول زاتتىڭ كوركەمدىك تۇرعىسىن بايقاۋ قابىلەتىڭىزدى جەتىلدىرۋىڭىزگە دە پايدالى بولادى.

  4. كوپ كورىپ، جان-جاقتى زەر سالۋ كەرەك. بۇندا باسقالاردىڭ فوتو تۋىندىلارىن، اقپاراتتىق سۋرەتتەردى گازەت-جۋرنالداردان، كورمەلەردەن، فوتو البومداردان ۇزبەي كورىپ تۇرۋ كەرەك. كورۋ بارىسىندا ات ءۇستى شولىپ كەتە بەرمەي، ءاربىر تۋىندىنىڭ تۇرعىسىنا، كورىنىس كولەمىنىڭ الىنۋىنا، رەڭ پارىقتارىنىڭ تەڭشەلۋى سياقتى جاقتارىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. بىرەر جاقسى تۋىندىعا قايتالاي زەر سالا قاراساڭىز باستابىندا تولىق بايقاماعان كەيبىر ەرەكشەلىكتەرىن ايقىن سەزەتىن كەزدەرىڭىز بولادى. مىنە، بۇل ءسىزدىڭ وسى تۋىندىنىڭ كوركەم شىعارمالىق سيۋجەتىنە كوزىڭىز جەتە باستاعاندىعى دەۋگە بولادى. كورۋ، سالىستىرۋ ارقىلى ءوزىڭىز تۇسىرگەن سۋرەتىڭىزدەگى ولقىلىقتاردى بايقاۋىڭىزعا، سول تەكتەس زاتتاردى سۋرەتكە العانىڭىزدا تۇرعىنى جاڭالاپ، باسقالاردىڭ ءىزىن قايتالاۋدان ساقتانۋىڭىزعا بولادى.

  - اۋەسكەرلەر فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنا مۇشە بولۋ ءۇشىن قانداي شارتتاردى ازىرلەۋ كەرەك؟

  - فوتو سۋرەتشىلەر قوعامى-كاسىپتىك ورەسى جوعارى، فوتو تۋىندى جاراتۋدا بەلگىلى ناتيجە جاراتقان، نازاريالىق نەگىزى بار فوتو سۋرەتشىلەردەن ۇيىمداسقان بۇقارالىق ۇيىم. قازىر رايونىمىزدا ايماقتان جوعارى ورىندادا فوتو سۋرەتشىلەر قوعامدارى بار. ءىشىنارا اۋداندار مەن شارت-جاعدايى بار، ادام سانى تولعان كاسىپورىندار دا شاعىن كولەمدە فوتو سۋرەتشىلەر قوعامدارىن قۇرىپ، اۋەسكەرلەردى ۇيىمداستىرىپ، تاربيەلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىر. بۇل ۇيىمداردىڭ ىشىندە وبلىستان جوعارى ادەبيەت-كوركومونەرشىلەر بىرلەستىكتەرى قۇرعان فوتو سۋرەتشىلەر قوعامى عانا ارناۋلى ورگان رەتىندە قىزمەت ىستەيدى. ال بۇل قوعامدار جوعارى ورىندار بەكىتكەن قىزمەت ۋستاۆى بويىنشا فوتو سۋرەت اۋەسكەرلەرىن تاربيەلەۋ، قوعامعا مۇشە قابىلداۋ سياقتى جۇمىستار جۇرگىزەدى. بۇنىڭ سرتىندا قوعام مۇشەلەرىن تۋىندى جاراتۋعا ۇيىمداستىرۋ، كۋرسىلار اشىپ تاربيەلەۋ، ولارعا ەل ءىشى-سىرتىنداعى فوتو سۋرەت كورمەسى، عىلمي تالقى قيمىلدارى سياقتىلاردىڭ قاتىستى ينفورماتسيالارىن دەركەزىندە جەتكىزۋ، فوتو البومداردى قۇراستىرىپ باسپادان شىعارۋ، فوتو سۋرەت باسەكەلەرىن، كورمەلەرىن وتكىزۋ سياقتى قىزمەتتەردى ىستەيدى. شينجياڭ فوتو سۋرەتشىلەر قوعامى سوڭعى 5 جىلدان بەرى «شينجياڭ فوتوگرافياسى» دەگەن اتپەن ىشكى باسىلىم فورماسى بويىنشا ايلىق گازەت شىعارىپ قوعام مۇشەلەرىنە تەگىن تاراتىپ كەلگەن ەدى، 2010-جىلدان باستاپ بۇل گازەتتى ماۋسىمدىق جۋرنالعا وزگەرتىپ، شىعارىپ وتىر. بۇل باسىلىم قوعام مۇشەلەرىنىڭ نازاريا ۇيرەنۋى جانە تاڭداۋلى فوتو تۋىندىلاردى جاريالاپ، تاجىريبە اۋىستىرۋىنا قولايلى بولىپ كەلەدى.

  فوتو سۋرەت اۋەسكەرلەرى ايماق، وبلىس دارەجەلى فوتو سۋرەتشىلەر قوعامدارىنا مۇشە بولۋ ءۇشىن، فوتو سۋرەت ءتۇسىرۋ تەحنيكاسىنا جاتىلعان بولۋى، فوتو تۋىندىلارى ولكە دارەجەلىدەن جوعارى باسىلىمداردا جارىق كورگەن بولۋى، فوتو سۋرەت قوعامدارى ۇيىمداستىرعان فوتو باسەكەلەر مەن كورمەلەردە كەم دەگەندە ءبىر تۋىندىسى سيلانعان نەمەسە كورمەگە قويىلعان بولۋ، فوتوگرافيا نازارياسىنان بەلگىلى ورەسى بولۋ دەگەن سياقتى شارتتاردى ازىرلەگەننەن كەيىن قاتىستى قوعامعا ءوتىنىش بەرۋگە بولادى. ولكە دارەجەلى قوعامداردىڭ مۇشەلەرى جۇڭگو فوتو سۋرەتشىلەر قوعامىنا كىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك فوتو سۋرەت سيلىقتى باسەكەلەرى مەن كورمەلەردە ەكى پارشادان جوعارى تۋىندىسى كورمەگە قويىلعان نەمەسە سيلانعان بولۋى، ونىڭ سىرتىندا ولكەدەن جوعارى اشىق تاراتىلاتىن كاسىپتىك گازەت-جۋرنالداردا كەم دەگەندە فوتوگرافياعا قاتىستى ءبىر عىلمي ماقالا جاريالاعان بولۋى، سونان كەيىن ولكەلىك قوعامنىڭ تانىستىرۋىمەن مۇشە بولۋعا ءوتىنىش بەرۋى كەرەك.

  - سوڭىندا ءوزىڭىز قازىر فوتو جاسامپازدىعى جونىندە قانداي جۇمىستار ىستەپ ءجۇرسىز، بۇدان بىلاي قانداي جوبا- جوسپارىڭىز بار؟

  - فوتو تۋىندى جاراتۋ كەڭسەدە نەمەسە ۇيدە وتىرىپ ورىندالاتىن جۇمىس ەمەس. ول ءبىر جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا توقتاۋسىز ءجۇرۋدى، سونداي-اق ومىرگە ىشكەرىلەي ارالاسۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان فوتو جاسامپازدىعى مەن شۇعىلدانۋ ءۇشىن اناعۇرلىم كوپ ۋاقىت، جىگەر-قايرات، قارجى جۇمساۋ قاجەت بولادى. ال مەن بۇل كاسىپپەن قىزمەتتەن سىرتقى ۋاقىتتارىمدى مىقتى يگەرىپ شۇعىلدانىپ كەلەمىن. سوندىقتان فوتو جاسامپازدىعى جاعىنداعى كوپتەگەن ويلاردى ۋاقىت، شارت-جاعداي بيلەيتىن كەزدەر كوپ بولادى. تاما-تاما كول بولار دەگەندەي تالاي جىلداردان بەرى جىيىپ-تەرىپ ءجۇرىپ، قازىر ەكى ارناۋلى تاقىرىپتاعى فوتو البومنىڭ نەگىزىن قۇراپ بولىپ قالدىم. ازداعان قاجەتتى مازمۇندارىن تولىقتىرسام باسپاعا بەرۋىمە بولادى. ەندى ءبىر جاعىنان فوتو البومدى باسپادان شىعارۋعا مول قارجى كەتەدى، الايدا قازىرگى مادەنيەتتى زور كۇشپەن دامىتۋ ستراتەگياسى اتقارىلىپ وتىرعان تاماشا جاعدايدا حالىقتىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا قاجەتتى شىعارمالاردى باسىپ شىعارۋعا باسپا ورىندارى ءمان بەرەتىندىگىنە جانە ءار دارەجەلى باسشىلاردىڭ، جان كۇيەر ازاماتتاردىڭ قولدايتىندىعىنا سەنىمىم كامىل.

  بۇدان بىلايعى جوسپار جونىندە ايتساق، قازىر ءوز تاجىريبەلەرىمە بىرلەستىرە وتىرىپ، ماتەريال جيناپ قۇراستىرىپ جاتقان «سيفرلى فوتو تەحنيكاسى» دەگەن شاعىن قولدانبا كىتاپتى ەرتەرەك ءبىتىرىپ، باسپاعا بەرىپ فوتو سۋرەتشىلىك ونەرگە اۋەستەنىپ جۇرگەن قالىڭ تالاپكەرلەرىمىزدى تاربيەلەۋگە از دا بولسا سەپتىك تيگىزسەم دەپ ويلايمىن.

  - كاسىپتەستەرىڭىزگە قۇندى تاجىريبە، اۋەسكەرلەرگە تاماشا ساباق بولاتىن سۇحپات بەرگەنىڭىزگە راقىمەت، وزىڭىزگە مول شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن.

  سۇحباتتاسقان: جارقىن نۇرابىلدا ۇلى (ىلە گازەتىنىڭ ءتىلشىسى)

  اۆتوردىڭ ءادىرىسى؛ ىلە حالىق راديو ستانسياسى

  2012-جىلى ءساۋىر ايى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
وقىرمان نازارىنا
نازار سالا كەتەرسىز
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.