بەتتى ساقتاۋ | باس بەت ەتۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى>>سۇحبات

قازاق ءتىلى دامىعان، ورامدى، يكەمدى، بەينەلەۋ قۋاتى كۇشتى ءتىل

(اعا اۋدارماشى، باسپا ءسوز مامانى، تىلگەر ابىلاش قاسىمبەك ۇلىمەن سۇقپات)

سۇقپاتتاسۋشى دۋمان ءبازىلجان ۇلى

2012.07.19 13:57    

  رەداكسيادان: اعا اۋدارماشى، باسپا ءسوز مامانى، تىلگەر ابىلاش قاسىمبەك ۇلى ەلىمىز ءىشى - سىرتىنا ەسىمى ايگىلى بىلىكتى مامان. ەلىمىزدەگى قازاق باسپا ءسوز ىستەرىنىڭ، ءتىل - جازۋىنىڭ دامۋىنا ەسەلى ەڭبەك ءسىڭىرىپ، اقباس اتانداي انا ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ورگە سۇيرەگەن، جەتپىستىڭ قىر جەلكەسىنە شىقساداعى، ەڭبەگىمەن ەڭسەلەنىپ وتىرعان ۇلاعاتتى ماماننىڭ سۇبەلى ەڭبەكتەرىن تانىپ-بىلۋگە ارنالعان عىلمي تالقى ءماجىلىسىنىڭ ءساتتى اشىلۋىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىرىپ، ءارى قۇتتىقتاپ، پاراساتى مەن پايىمى بولەك سۇقپاتىن وقىرمانعا ۇسىنىپ وتىرمىز.

  ـــ كەيبىر ۇلتتاردىڭ قوعامدىق، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق، مادەني قۋاتىنىڭ السىزدىگىنە قاراي، ونىڭ تىلىنە قومسىنا قارايتىن جاعدايلار جوق ەمەس، بۇل جاعىنان، ياعني، ءبىر ۇلتتىڭ تىلىنە قانداي تۇرعىدا باعا بەرۋ كەرەك؟

  ـــ ۇلتتىڭ، ءتىلدىڭ ۇلكەن - كىشىسى بولمايدى. ءبىر تىلگە باعا بەرگەندە، وسى ءتىل تولىسقان ءتىل مە، بەينەلەۋ قۋاتى كۇشتى مە، ورامدى ما، يكەمدى مە دەگەن تۇرعىدان قاراۋ كەرەك. 20 - جىلداردىڭ ىشىندە، احىمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ جاساپ بەرگەن سوزدەرى قازاقتىڭ بايلىعى. ءتىل عىلىمىنداعى باستاۋىش، بايانداۋىش، پىسىقتاۋىش، انىقتاۋىش، تولىقتاۋىش، جىكتەۋ، جالعاۋ، سەپتىك دەگەن سياقتى تىلدىك اتاۋلاردى احىمەت بايتۇرسىنوۆ قازاقتىڭ بايىرعى تىلىنە نەگىزدەلە وتىرىپ جاساعان. ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ جاساعان سوزدەرى، اۋىل شارۋاشىلىق، ونەركاسىپ ت. ب سوزدەر تىلدىك قورىمىزدى بايىتىپ، بوستىقتى تولتىردى، قازاق ءتىلى ـــ دامىعان، ورامدى، يكەمدى، بەينەلەۋ قۋاتى كۇشتى ءتىل. بۇل ءتىلدى ءار ءبىر قازاق ازاماتى ايالاۋعا ءتيىس.

  ـــ ءتىلدى دامىتۋدىڭ ياعني، تىلدىك قوردى بايىتۋدىڭ قانداي جولدارى بار؟

  ـــ جۇرناق- جالعاۋ ارقىلى ءسوز تۋىنداتۋ ـــ ءتىلدى دامىتۋدىڭ، بەينەلەۋ قۋاتىن ارتتىرۋدىڭ ءبىرىنشى جولى. مىسالى، «ىندى» جۇرناعىن جالعاۋ ارقىلى جاسالعان تولىپ جاتقان اتاۋ بار، «تۋ» دەگەن ەتىستىككە، «ىندى» جۇرناعىن جالعاساڭ، تۋىندى دەگەن جاڭا ەسىم بولادى؛ ەكىنشى ءبىر جولى ەسكىرىپ، كونەرگەن سوزدەردى جاڭعىرتىپ، ماعىناسىن كەڭەيتىپ قولدانۋ، مىسالى، وتار ـــ مالدى قىستان شىعاراتىن جايىلىم. سول وتاردى قازىر ساياسي ماعىنادا قولدانىپ ءجۇرمىز،. مىسالى: وتارلاۋ، وتارى دەگەن سياقتى. نۇسقاۋ دەگەن ءجون سىلتەۋ، كورسەتۋ ماعىناسىندا ەدى، قازىر مۇنى ۇلكەن ماعىنادا قولداندىق. مىسالى، پارتيانىڭ، ۇكىمەتتىڭ، ۇيىمنىڭ نۇسقاۋى دەگەن سياقتى. ءتىلدى دامىتۋدىڭ ءۇشىنشى جولى ـــ قازاقتا ديالەكت از بولادى. قازاق ءتىلىنىڭ باسقا ۇلت تىلىنەن ارتىق جەرى ـــ ءدال وسى تۇتاستىعى. مەيلى قايسى ەلدىڭ قازاعى سويلەسىن، قاۋقىلداسىپ، ۇندەسىپ، تىلدەسىپ كەتەدى. ازىن - اۋلاق جەرگىلىكتى ەرەكشەلىك بار، كەيبىر اتاۋلاردى ءبىز ءبىر ءتۇرلى قولدانساق، باسقا ءوڭىر جانە ءبىر ءتۇرلى قولدانۋى مۇمكىن. مىسالى: دارداي ءسوزدىڭ ءتۇبىرى «دار» بيىك دەگەن ءسوز. بيىك ەكى اعاشقا تارتىلعان ارقاننان جۇرەتىن ۇيعۇرلاردىڭ دار دەگەن ويىنى بار عوي، ءدال سول ءسوز. وسىنى التاي قازاقتارى الىس دەگەن ماعىنادا ياعني، دارداي جەر ەكەن، دەپ ۇزىندىق ولشەمىنە قولدانادى. وسى سوزدەردىڭ بارلىعىن ارناعا تۇسكەن ادەبي تىلدە قولدانۋ ارقىلى جالپىلاستىرىپ، ءتىلدى بايىتۋعا بولادى. ءتورتىنشى جولى، اۋدارۋ بارىسىندا، باسقا ۇلتتىڭ تىلىنەن اتاۋ - تەرمين قابىلداۋ ارقىلى ءتىلدى دامىتۋ. قابىلداپ العان اتاۋىڭ ءبىزدىڭ ءتىل، ول باسقانىكى ەدى دەپ بوتەنسۋگە بولمايدى، مۇنداي سوزدەر تولىپ جاتىر. مىسالى، ساماۋار دەگەن ورىستىڭ ءسوزىن ساماۋرىن دەپ قابىلداپ الدىق، ول ءوز سوزىڭە اينالدى؛ ناسىباي دەگەندە ورىس ءتىلى، ول نوسىۋاي دەگەن سوزدەن كەلگەن، نوس دەگەن مۇرىن، سوندا ءتۇپ ماعىناسى مۇرىنعا يىسكەيدى دەگەن ءسوز؛ جوسا دەگەن حانزۋ تىلىندە «砂朱» دەگەننەن كەلگەن ءسوز، سۋعا سالىپ قىپ - قىزىل بوياق شىعارىپ ءۇي اعاش بويايتىن تاس. ال سونى جۋشانى قازاق جوسا قىپ قابىلداعان، قان جوسا دەپ ايتىپ جاتامىز. جانە ايتساق، شاي دەگەن ءسوز، ول حانزۋدىڭ «叶茶 » دەگەن سوزىنەن كەلگەن. مىنە وسىنداي سوزدەردى باسقا تىلدەن قابىلداعان سوڭ، ول ءوز ءسوزىمىز، ەشقاشان دا وگەيسىتە المايمىز. ال قابىلداعاندا، جالعاۋىن قابىلداماي، تەك اتاۋىن قابىلدايمىز. مىنە وسىنداي جولدارمەن ءتىلدى دامىتامىز. دامىتۋ دەگەنىمىز تىلدىك قوردى بايىتۋ، لەكسيكالىق ماعىناسىن كەڭەيتۋ، اتاۋ - تەرميندى مولايتۋ دەگەن ءسوز. ەندى وسىلاردىڭ سىرتىندا، مەن ءسوز جاسادىم، تىلگە ءتىل قوستىم دەۋ اۋلەكىلىك، بىلىمسىزدىك.

  ـــ ءتىلدى اقپارات ءتىلى، ساياسي ءتىل، ادەبي ءتىل، مەديتسينا ءتىلى، شارۋاشىلىق ءتىلى ت. ب دەپ جىكتەۋگە بولا ما؟

  ـــ بولادى. عىلىم سالاسى كوبەيدى، ول سالالارعا قاتىستى، سولارعا عانا ءتان سوزدەر بار. مىسالى، مەديتسينا، ءدارى - ۋكول، تەكسەرۋ، ەمدەۋ جابدىقتارىنىڭ اتاۋلارى. ولار حالىقارالىق اتاۋى بويىنشا الىنىپ ءجۇر. سوندىقتان، ونى مەديتسينا ءتىلى دەسەك بولادى، ول قازاق تىلىنە ىقپال جەتكىزبەيدى. مۇنىڭ ەكى ءتۇرلى پايداسى بار، ءبىرى، حالىقاراعا بەتتەۋگە قولايلى، ەكىنشىسى، عىلىم تىلىمەن ورتاقتىقتى ساقتايدى.

  ـــ ءتىلدىڭ تەگىنە، اتاۋدىڭ ارجاعىنا ۇڭىلمەي، جەر اتىنا، جەر تاريحى، ەل شەجىرەسىنە كەسىرىن تيگىزىپ جۇرگەن اعاتتىقتارعا قالاي قارايسىز؟

  ـــ تەگىندە جەر اتى، ادام اتتارىن الباتى وزگەرتۋگە بولمايدى. وسىعان ب م ۇ - نىڭ شىعارعان حالىقارالىق ەرەجەسى بار. ونىڭ اتالۋى «主从名»، اۋدارساق، ات يەسىنە باعىنۋ كەرەك دەگەن ءسوز. ءبىراق، تىلدىك ەرەكشەلىككە قاراي، حانزۋشا جەر اتتارىن جازعاندا وقىلۋى باسقا ارىپتەرىمەن جازىپ، وزدەرىنشە ات قوياتىن جاعدايلار جوق ەمەس. ءتىپتى جەر اتى، ادام اتىن دا اۋدارىپ الادى، وسىنىڭ اسەرىنەن ءبىزدىڭ جەرىمىزدە كوپتەگەن جەر اتتارى وزگەرىپ كەتتى. 沟子果 دەگەن المالى، 沟草芦 دەگەن قامىستى، 河水清 تاسبۇلاق، 海其甫恰 قاپشاعاي دەگەن جەر اتتارى ەدى. اسىلىندە، قازىر حانزۋشاسىنان قايتا اۋدارىپ بىلىقتىرىپ ءجۇرمىز. ءبىز ءوز ءسوزىمىزدى قاستەرلەمەيمىز، وسىنداي ىستەرگە باسپاءسوز جاۋاپتى. سول جەردەگى ەجەلگى تۇرعىندار نە دەپ قويعان بولسا، سول ءتۇپ نۇسقاعا قۇرمەت ەتىپ، تەكسەرىپ زەرتتەپ، جەر اتتارىن دۇرىس جازۋ كەرەك. بۇل باسپا ءسوزدىڭ مىندەتى.

  ـــ ءتىلدىڭ دامۋى قانداي فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا ۇشىرايدى، اتاۋ- تەرمين جاساعاندا، قابىلداعاندا قانداي پرينسيپتەرگە بويسىنعان ءجون، ايتىلىم مەن جازىلىمدارداعى كەيبىر پارىقتاردى قالاي شەشۋگە بولادى؟

  ـــءتىل شارۋاشىلىقتىڭ، كاسىپتىڭ دامۋىنا ىلەسىپ دامىپ وتىرادى. ءبىزدىڭ اڭشىلىق، مال شارۋاشىلىق، كيىز ءۇي، كوشپەندى تۇرمىسقا بايلانىستى اتاۋلارىمىز توتەنشە مول. ويتكەنى، بۇل ءبىزدىڭ تۇرمىس - تىرشىلىگىمىز. سوندىقتان، بۇل جونىندە جاساعان اتاۋلارىمىز كوپ. بىزدە ەگىن شارۋاشىلىعى كەيىن دامىدى. وسىعان بايلانىستى ءبىرقىدىرۋ اتاۋلار دا بار. مۇنىڭ كەيبىرەۋى ءوز جاعدايىمىزعا قاراي قالىپتاسقان، ال كەيبىر وسىزامانعى ءوندىرىس اتاۋلارى بىزدە كەمىشىن. مىسالى، تىڭايتقىش دەگەن ادەمى اتاۋ بار، ال ونىڭ تۇرلەرىنە كەلگەندە،ءبىز قازاقى اتاۋ ايتا المايمىز، ويتكەنى، ونى ءبىز جاساماعامىز. ال ونەركاسىپ اتاۋلارى دا وتە از، ويتكەنى، ونەركاسىپتە كەنجەمىز، ات قويماعانبىز. سوندىقتان، وزگە تىلدەن قابىلدايمىز. اتاۋ - تەرمين قابىلداعاندا، جاساعاندا مىناداي پرينسيپتەردى ەسكەرگەن ءجون: بىرىنشىدەن، حانزۋ تىلىنەن، شەت تىلىنەن ەنگەن ءسوز ءبىزدىڭ تىلدىك قاعيدامىزدى، سويلەۋ داعدىمىزدى بۇلدىرسە بولمايدى. بۇل ەكى ءتۇرلى جاعدايدا بەلەڭ بەرۋدە. بىرىنشىدەن، مىسالى، قازاق تىلىندە « ي» دىڭ الدىنا « ى» كەلمەيدى. ال جۋىردان بەرى، حانزۋ تىلىنەن ەنگەن سوزدە « ي » دىڭ الدىنا « ى » كەلتىرىپ جازۋ پايدا بولدى. جازىلىم ەرەجەسىن ءوزىمىز جاساپ، حانزۋ تىلىنەن ءسوز قابىلداعاندا، ونى ءوزىمىز بۇزساق قايتىپ بولادى؟! بۇعان رۇقسات ەتۋگە بولمايدى، كوبىنشە بۇل جەر اتى مەن كىسى اتىن جازعاندا كەزىگەدى. ەكىنشىدەن، اتاۋ قابىلداعان سوڭ، ونى ءوز تىلىمىز ەسەبىندە قاراپ، تىلدىك زاڭىمىزعا، ايتىلىم، جازىلىم ەرەجەلەرىمىزگە باعىندىرۋىمىز كەرەك. ورىس تىلىندە، اسىرەسە، اعىلشىن تىلىندە ءارىپتى قوسىپ جازىپ، ونى ءبىر دىبىسپەن وقيتىن ادەت بار. مىسالى، كووپەراتيۆ، كووپەراتسيا دەگەن سوزدەگى «و» فونەماسىنىڭ بىرەۋىن جازساق تا جەتەدى، ەكەۋىن جازۋ تىلدىك قاعيدانى بۇزعاندىق. وزگەدەن جانە ءبىر مىسال: ورىس تىلىندە ءبىرىنشى بۋىنداعى قىسىم تۇسەتىن «و» دىبىسى ايتىلۋدا «ا» بوپ وقىلادى، كوممۋنيزمدى كاممۋنيزم، سوتسياليزمدى ساتسياليزم دەگەن سياقتى. بۇل ورىس ءتىلىنىڭ ءوز قاعيداسى. ال ءبىز ونى توتە قابىلداساق بولمايدى. بىزدە ۇندەستىك زاڭى دەگەن زاڭ بار، داۋىستى دىبىسقا قاراتىلعان. ال وسى زاڭدى مويىنداعان ەكەنسىڭ، شەت تىلىنەن ەنگەن ءسوزدى دە وسى زاڭعا باعىندىرۋ كەرەك، سوتسياليزم دەسە، ونى ساتسياليزم دەپ جازاتىن كورسوقىرلىقتان ساقتانۋ كەرەك. قازىر ديكتورلار سوعان ەلىكتەپ، مىسالى «كيلومەتر» دەگەن ءسوزدى، كيلامەتر دەپ وقيتىندى تاپتى، ءتىپتى ايتۋ قاجەت بولسا، كەلەمەتر دەپ ايت. نوسوۋايدى ناسىباي دەپ تىلىمىزگە بەيىمدەدىك، سول سياقتى كيلومەتردى كەلەمەتر، ديكتوردى دەكتور دەپ ايتىپ- جازا بەرسە بولادى. ويتكەنى، قابىلداعان ءسوزدى ءوز ءتىلىمىز دەپ مويىندادىق قوي، ونداي بولسا ونى ءوز ءتىلىمىزدىڭ ۇندەستىك زاڭىنا، سويلەۋ داعدىمىزعا بويسۇندىرۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن، اتاۋ - تەلىمدى ارناعا تۇسىرگەندە، مۇمكىندىگىنشە وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋ جاعىن الدىمەن ويلاسۋ كەرەك. عىلىم ءتىلىن ارناعا تۇسىرگەندە، مىسالى، ونەركاسىپ، مەديتسينا، اۋىل شارۋاشىلىق اتاۋلارىن ارناعا تۇسىرگەندە، ءبىز ءبىر قيىنشىلىققا جولىقتىق. قازىر قازاقتىڭ سول كاسىپتى ىستەپ وتىرعان ماماندارى كاسىبىن بىلگەنىمەن، ءوز ءتىلىنىڭ تىلدىك زاڭدىلىقتارىن ۇقپايدى دا، دۇرىستاپ اتاۋ ۇسىنا المايدى، ال ءتىل ماماندارى جاڭاعى كاسىپتى يگەرمەگەندىكتەن، ءتىلدى بىلگەنىمەن، كاسىبي اتاۋلاردىڭ كەيبىر ىشكى ءمانىن اشالاپ اتاۋ ۇسىنا المايتىن ماسەلەلەر ساقتالۋدا. مۇنى قالاي شەشۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋ كەرەك، تىلدىك زاڭدىلىق پەن كاسىپتىك زاڭدىلىقتىڭ اراسىنداعى بايلانىستى شەشەتىن ءبىر شارا كەرەك. تورتىنشىدەن، اتاۋ - تەرمين قابىلداعاندا، ارناعا تۇسىرگەندە نەمەسە ءسوز تۋىنداتقاندا ءتورت بۋىننان اسىپ كەتپەۋى كەرەك. ودان اسىپ كەتسە، ەستە ساقتاۋعا، ايتۋعا دا قيىن. قازاق بالاسىنا ات قويعاندا كوبىندە ءتورت بۋىننان اسىرمايدى، اتاۋ جاساعاندا دا ءدال وسى قاعيدا ەسكەرىلۋى كەرەك.

  ـــ باسپا سوزدە ياعني، قازىرگى باسىلىمداردان، راديو- تەلەۆيزيا تىلىنەن قانداي قاتەلىكتەر مەن كىناراتتاردى بايقايسىز؟

  ـــ بىرىنشىدەن، اۋىز ەكى ءتىل مەن ادەبي ءتىلدىڭ پارقىنا ءمان بەرىلمەيدى. ارناعا تۇسكەن ادەبي ءتىلدى، ياعني، باسپا ءسوز ءتىلىن وتە ۇقىپتى قاراماي بولمايدى، باسپا سوزگە اۋىز ەكى ءتىلدىڭ كىرىسىپ كەتۋ جايتى كوپ. ماسەلەن، مەن جۇرەك بوپ قالدىم، مەن وكپە ەكەنمىن، دەگەن اۋىز ەكى تىلدە سوزدەر بار، مۇنى اۋىز ەكى تىلدە تۇسىنۋگە بولعانىمەن، ءبىراق باسپا سوزگە جولاتپاۋ كەرەك. كوركەم ادەبيەتتە كەيىپكەردىڭ حارەكترىن اشۋ ءۇشىن، مۇنداي ءتول سوزدەر بەرىلۋى مۇمكىن. ءبىراق وزگە جەردە قولدانباعان ءجون. مۇنداي سوزدەردى گازەت - جۋرنال قولدانىلىپ ءجۇرمىز. مىسالى: «ءمالىم وڭىردەگى مالشىلاردىڭ اق ەشكى وسىرگەنى تۋرالى بەرىلگەن حاباردا بىلاي دەيدى: جەرگىلىكتى پارتكوم مەن حالىق ۇكىمەتى باسشىلارى اق ەشكىگە قاتتى قامقورلىق جاساپ، اق ەشكىنىڭ تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا، ۇرىقتاندىرۋعا بەلسەنە قاتىناستى.» سوندا مەن وتىرىپ كۇلدىم، ولار تەكەمە ەكەن دەپ. بۇل رەداكتوردىڭ، باسپا ءسوزدىڭ قاتەلىگى.

  ەكىنشىدەن، اۋدارمادا، ءسوز قولدانىستا بولسىن حالىقتىڭ سويلەۋ داعدىسىنا باعىنبايدى. حالىق سەنىڭ قۇدايىڭ بولۋى ءتيىس. ءسوزدى ىلعاماي، حالىقتىڭ الدىنا زورلىقپەن كولدەنەڭ تارتۋ دۇرىس ەمەس، ازاتتىقتىڭ الدى - ارتىندا قازاق اۋدارماشىلارى از، ءتىپتى جوققا ءتان بولدى. كەيبىر ساياسي ءامىر - پارمەندەر ۇيعۇرشا اۋدارىلعان نۇسقاسى بويىنشا حالىققا جەتتى، حالىققا جەتكىزىپ جۇرگەن كادرلار. ال كادردىڭ ايتقانى دۇرىس دەپ بىلەتىن حالىق بۇقاراسى جاڭاعى سوزدەردى اينىتپاي قابىلداپ، كەلسە- كەلمەس قولداناتىن بولدى. مىسالى: تاشكىل، تەقسىمەت دەگەن سياقتى. سونىمەن، ءسوزىمىز قويىرتپاقتالىپ، شىبارلانىپ كەتتى، وسىنى بۇزعان كادرلار، بۇعان حالىق كىنالى ەمەس. مىسالى، تومەندەگىدەي سوزدەرگە زەر سالايىق: (ىستەپ شىعارۋ) ءوندىرۋ (ءىشلەپچقىرىش)، (بارلىققا كەلۋ) جارىققا شىعۋ (بارلىققا كيلىش)؛ (شاپتاۋ) جاپسىرۋ (چاپلاش)، بۇلاي بولعاندا مۇنىڭ ماعىناسى اتتىڭ ارتقى ايىلىن شابىنا تامان اپارىپ تارتۋ بولادى؛ (تىزگىندەۋ) اۋىزدىقتاۋ؛ تەجەۋ (تىزگىنلەش)؛ (تاربيە بەرۋ) تاربيەلەۋ (تاربيە بيرىش)، (جول قويۋ) رۇقسات ەتۋ (يول قويۇش)؛ (جىڭىشكەلىكپەن) جىنتىكتەي، تاپتەشتەي، قاداعالاي ( يىنشىكىلىكپەن)؛ (الىپ بارۋ) جۇرگىزۋ، وتكىزۋ (ءىلىپ بيرىش)؛ تاقسىمەت - ءبولىس، تەشكىل - ۇيىم.

  ـــ ءتىل - جازۋدى قولدانۋ مەن ونى دامىتۋ جاعىنداعى ۇكىمەتتىك سيپاتتى زاڭ- ەرەجەلەرى، پرينسيپتەرى قالاي اتقارىلىپ جاتىر، دەپ قارايسىز؟

  ـــ ۇكىمەت بەكىتكەن سوڭ ۇكىمەتتىك سيپات الدى دەۋگە بولادى. ءىس جۇزىندە ءتىل - جازۋدىڭ ەرەجە، پرينسيپتەرىن قازاق عالىمدارى جاساپ بەرگەن. ۇكىمەتتىك سيپات العان سوڭ تولىق اتقارىلۋى كەرەك. مىسالى: قىسقارعان سوزدەردىڭ اراسىنا نۇكتە قويىلادى دەگەن ەرەجە بار، ءبىراق بۇل اتقارىلمايدى، ماسەلەن، ت . ب؛ ت . ت دەگەندەرگە، جانە قىسقارعان كىسى اتتارىنىڭ اراسىنا نۇكتە قويىپ، ال ج ك پ، ب م ۇ دەگەن سياقتى سوزدەرگە نەگە نۇكتە قويمايمىز؟

  ـــ رەداكتور ەڭ اۋەلى قانداي شارت ازىرلەۋى كەرەك؟

  باسپا ءسوز، اقپاراتتىق ماتەريالدىڭ جازىلىپ قويىلعانى ءبىر باسقا دا، ونىڭ قالتارىسى ءبىر باسقا بولادى. قالتارىستا مىقتى ۇيرەنىپ، مىقتى جۇمىس ىستەسەڭ، باسپا سوزدەن شىققان ماتەريال سونشالىقتى ساپالى شىعادى، ۇيرەنۋدەن، جۇمىستان باس المايتىنىم دا سوندىقتان. رەداكتور ەڭ اۋەلى كوركەم ادەبيەتتى، ساياسي، عىلىم - تەحنيكانى قامتىعان سان - سالالى كىتاپتاردان سۋسىنداۋى كەرەك، انا ءتىلىنىڭ عىلمي زاڭدىلىقتارىن تولىق يگەرگەن، قادىر - قىمباتىنا جەتە الاتىن بولۋى شارت. 

  («ىلە كەشىنىڭ» 2012 – جىلى شىلدەنىڭ 18 – كۇنگى سانىنان)

  (سۇقپات مازمۇنى قىسقارتىلىپ الىندى)
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
وقىرمان نازارىنا
نازار سالا كەتەرسىز
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.