بەتتى ساقتاۋ | باس بەت ەتۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    

حالىق تورابى>>سالت-سانا

قازاق حالقىنىڭ سابا جاساۋ ونەرى

توقتارالى تولقىنبەك ۇلى، قابي قوسىموۆ

2017.03.27 14:20     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى

  حالقىمىز سان عاسىردى باستان وتكىزۋ بارىسىندا سايىن ساحارادا تىرشىلىك ەتىپ، سۋدىڭ تۇنىعىن،ءشوپتىڭ سونىسىن ىزدەپ مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانىپ كەلگەن. مىنسە كولىگى، ىشسە سۋسىنى، جەسە تاماعى، كيسە كيىمى، تۇتىنسا بۇيىمى بارلىعى وسى ءتورت تۇلىك مالدان تابىلعان. العاشقى كوشپەندىلەر قاۋىمى ــ ساق ەلى زامانىنان باستاپ ەسەپتەگەندە، قازاق حالقىنىڭ جىلقى شارۋاشىلىعى مەن شۇعىلدانعان تاريحى 6 ~ 7 مىڭ جىلعا تاياپ جىعىلادى. قازاق حالقى جىل بويىءتورت تۇلىك مال مەن جاقىن جاناسىپ، ونىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىندە ەلدەن ەرەك يگەرە بىلگەن حالىق.

  قازاق حالقى وسىءتورت تۇلىك مالدىڭ ىشىندە، جىلقىنى ەرەكشە قادىرلەيتىن حالىقتاردىڭ ءبىرى. قازاق ۇلتى جىلقىنى ەجەلدەن بەرى «كيەلى»، «وتە تازا» حايۋان دەپ ەسەپتەيدى. قازاق حالقىءۇشىن ورنى ەرەكشە. قازاقتىڭ رۋحاني بولمىسى، تۇرمىس سالتى، ادەت عۇرپى، ۇلتتىق ساناسى -سەزىمى، مادەنيەتى جىلقى مەن بايلانىسىپ كەتكەن. جىلقى قولعا ۇيرەتىلىپ ادامزاتتىڭ قاجەتىنە جاراعاننانءدال قازىرگە دەيىن جىلقىنىڭ ەرەكشە ورنىن باسقا ءارقاندايءبىر تۇلىك باسا العان ەمەس. سوندىقتان دا، جىلقى قازاقتىڭ ەڭ قادىرلى مالى ەسەپتەلەدى. مۇنىڭ دالەلى كوشپەندىلەر مەن جىلقى تۇلىگى ەگىز ۇعىمداي قوسانجارلانىپ ايتىلادى. كوشپەندىلەردى «اتتىلار اۋلەتى» دەپ تەككە ايتپاسا كەرەك.

  قازاق حالقى جىل بويىءتۇرت تۇلىك مال مەن جاقىن جاناسىپ، ونىڭ تابيعي ەرەكشەلگىندە ەلدەن ەرەك يگەرە بىلگەن حالىق.

  قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ قۇرمەتتى تاعامدارىنىڭ ءبىر بيەنىڭ سۇتىنەن دايىندالاتىن دەنساۋلىققا پايدالىءارى جۇعىمدى سۋسىن قىمىز.

  ۇلتىمىزدىڭ جىلقىءسۇتىنەن قىمىز اشىتۋ تاريحى توتەنشە ارىدا. قىمىزدىڭ دەنساۋلىققا پايداسى زور سۋسىندىق. قىمىزدىڭ ءدامى بالداي، جانعا مايداي جاعادى. ونىڭ قۇرامىندا بەلوك،ءسۇت قانتى بولىپ مايلىق قۇرامى تومەن. كەيبىر ماتەريالداردا ايتىلۋىنشا قىمىز، جىلقى سۇيەگى ۇلكەن ءدارى. مىسالى: جىلقى ءسۇتى وكپە تۋبۋركلوزدىڭ ەمى ، اسقازان اۋرۋلارىن دارىمەن ەمدەپ جازۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن ماماندار ونى ەمدەۋگە بيە ءسۇتى جانە قىمىز ەم دەپ وتىر.

  قازاق حالقى قىمىز اشىتۋ ءۇشىن اۋەل باستان - اق قىمىزدى جىلقى تەرىسىنەن جاسالعان تەرى ىدىستا، اعاش كۇبىدە اشىتۋدى تاپقىرلاعاندىعىن ماماندار الدە قاشان دالەلدەگەن. الايدا جىلدار جىلجىپ ۋاقىتتىڭ ءوتۋى مەن وسى كۇنگە جەتكەندە تەرىدەن جاسالعان سابا مەن اعاش كۇبىدە قىمىز اشىتاتىن ادامداردىڭ قاتارى بارعان سايىن سيىرەپ، كوزدەن بۇلبۇل ۇشىپ، ادامدار نازارىنان وشكىندەپ بارا جاتقانداي سەزىلەدى. سوندىقتان تومەندە ارناۋلى تۇردە جىلقى تەرىسىنەن سابا جاساۋدىڭ بارىسىن تانىستىرا كەتۋدىءجون كوردىك.

  سابا ــ قىمىز، شۇبات اشىتۋعا ارنالعان، ساپالى جىلقى تەرىسىنەن جاسالاتىن ىدىس.

  سابا جاسالاتىن تەرىنى دايىنداۋ باسقىشى:

  تەرىنى دايىنداۋ: سابا جاسالاتىن تەرىنى دايىنداۋءۇشىن الدىمەن قازان، قاراشا ايلارىنان كەيىنگى تويعا نەمەسە سوعىمعا سويىلعان جىلقى تەرىسىنىڭ ىشىنەن ىلعاپ، ەشقانداي جاراقات داعى بولماعان، تەسىلمەگەن، كەسىلمەگەن، داقسىز سەمىز جىلقى تەرىسىنىڭ ساپالىسى تالداپ الىنادى. مۇندا، ءىشىنارا مال سويۋ شەبەرلەرى جىلقىنى سويعاندا سارى ەتىن تەرىگە جىبەرمەۋ ءۇشىن سويىلاتىن جىلقىنى الدىمەن پىشاقپەن ىرەپ تەرىنى ەتتەن ازىراق اجىراتىپ العان سوڭ، قولمەن جۇدىرىقتاپ ىرەپ تەرىسىن اجىراتسا كەيبىرەۋى ارناۋلى دايىنداپ العان قول توقپاقپەن جەڭىل ۇرىپ تەرىنى ەتتەن اجىراتىپ سويادى. مۇنداي سويۋ ءادىسىن قولدانعاندا تەرىگە سارى ەت قالدىقتارى جابىسپاي تەرى وتە تازا سويىلادى دا، تەرىنى شەلدەپ اۋرە بولمايدى.

  تەرىنى شەلدەۋ: تەرىنى سىپىرىپ العاننان كەيىن تەرىنى شەلدەيدى. وتە سەمىز مالدىڭ جون تەرىسىندە ءبىر قابات ماي بولادى. مۇنى قازاق شەل دەپ اتايدى. مىنە وسى مايدى، سارى ەت قالدىقتارىن ارناۋلى جاساعان قىرعىمەن قىرىپ الادى. مۇنى قازاق حالقى «شەلدەۋ»دەپ اتايدى.

  تەرى دايىندالعاننان كەيىن تەرىگە ازداپ تۇز سەۋىپ، بەلگىلى ۋاقىت بۇكتەپ قويىپ تەرىنىڭ ءسولىن شىعارادى. ءارى تەرىگە جابىسقان سارى ەت ، ماي قالدىقتارى بولسا شەلدەپ تازارتادى.

  تەرى جۋۋ: تەرى شەلدەنىپ بولعاننان كەيىن، تەرى جۇنىنە ءسىڭىپ العان توپىراق، قۇم قيىرشىق، كىر – لات، بوگدە نارسەلەردى تازالاۋءۇشىن تەرىنى سۋعا سالىپ ءجۇنىن جۋىپ، كىرىن تولىق كەتىرىپ تازالاپ الىپ، سالقىن جەرگە جايىپ ازىراق سۋىن سورعىتادى.

  تەرىنىڭ ءجۇنىن الۋ: تەرىنى جۋىپ تازالاپ بولعاننان كەيىن ارناۋلى دايىنداعان وتكىر پىشاقپەن تەرىنىڭ ءجۇنىن الۋشى ءوزىنىڭ جالاڭاش بالتىرىنا تەرىنىڭ ەت جاعىن كەلتىرىپ جاۋىپ الىپ، وتە مۇقياتتىلىقپەن تەرىدەگىءجۇندى اقىرىن - اقىرىن قىرىپ الادى. تەرىنىڭ ءجۇنىن العاندا ابايلاپ، تەرىنى كەسىپ الماي، قىرتىستاماي شەبەرلىكپەن الۋ تالاپ ەتىلەدى. ەرەكشە ەسكەرتەتىن جايىت، تەرىنىڭ ءجۇنىن ءجيدىتىپ تۇسىرۋگە، مالماعا سالىپ تۇسىرۋگە مۇلدەم بولمايدى. ەگەربۇلاي ىستەلسە، تەرىنى ساباعا ىستەتۋگە جارامايدى.

  تەرىنى ىستاۋ: تەرىنى ىستاۋ ەكى ءتۇرلى بولىپ ءبىرىنشى، تەرىنىڭ ءجۇنى ابدەن تازالانىپ الىنىپ بولعاننان كەيىن، تەرىنى كەرىپ، سوزىپ، ورتاسىنا وت جاعىپ ەت كەپتىرىپ، تاماق ازىرلەۋگە ارناپ جاسالعان توشالانىڭ (كىلەت) تولىق ىس تيەتىن ورتاسىنا كەرىپ ءىلىپ قويادى. مۇندا، تەرى كەلەسى جىلقى سابا جاسايتىن ۋاقىتقا دەيىن، سول ورىندا ىس قانىق ءسىڭىپ تۇرادى. مىنە بۇل سابانى ىستاۋ بارىسى دەلىنەدى. سابانى ىستاۋ بارىسىندا وتتىڭ جالىنى ءتيىپ تەرىنى كۇيدىرىپ الۋدان قاتتى ابايلاۋ كەرەك.

  ەكىنشى ءتۇرى مورمەن ىستاۋ ءادىسى: مور سالىپ ىستاۋ ءۇشىن الدىمەن جەر وشاق قازىلىپ، ىس شىعاتىن مورجاسىن 3 ~ 5 مەتر ۇزىندىقتا توعانشا قازىپ (ءتۇتىن ىسىن سولعىنداتۋ ءۇشىن)، توبەسىن جەڭىلدەپ جاۋىپ، ىس شىعاتىن جاعىنا ءۇش اعاشتىڭ باسىن بۋىپ وتاۋ جاساپ الىپ، ىشىنە سابا جاسايتىن تەرىنى تولىق ىس تيەتىن ەتىپءىلىپ، جاسالعان وتاۋدى كيىزبەن وراپ قىمتاپ جاۋىپ، ءبىر باسىنداعى جەر وشاققا قويدىڭ كوڭى، ارشانىڭ ءبۇرى، الما، ورىك سياقتى اعاشتاردىڭ شىرىكتەرىن جاعىپ ىس سالادى. تەرىنى 15 تە 20 كۇن تەرى قانىق ىستالىپ دايىن بولعانعا دەيىن ىستايدى. مۇنداي ىستاۋ ءادىسىن حالقىمىز «مورمەن» ىستاۋ ءادىسى دەپ اتايدى.

  تەرىنى قىزىلداۋ: تەرى تولىقءارى قانىق ىستالىپ بولعان سوڭ بارىپ، سابا جاسايتىن تەرىنى، ارناۋلى قىزىلدايدى. تەرىنى قىزىلداۋءۇشىن الدىمەن ۇلكەن قازاندى جەر وشاققا ورنالاستىرىپ العاننان كەيىن، قازانعا سۋ قۇيىپ، وعان قارت قاراعايدىڭ قابىعى، قارت تالدىڭ قابىعى، قارت قايىڭنىڭ قابىعى، شەتەننىڭ قابىعى، سارقۋرايدىڭ تۇبىنەن، قارايدىڭ بوعى (ۇرىعى) ، راۋعاشتىڭ تامىرىنان (تومار بوياۋ)، ارشانىڭ بۇرىنەن جانە جۋسان قاتارلىلاردىڭ ءار قايسىسنان بەلگىلى مولشەردە الىپ، ونىڭ ۇستىنە ساقاردان لايىقتى مولشەردە (ساقار سالۋداعى ماقسات تەرىگە قىزىلدى قانىق سىڭىرۋ ءۇشىن) قازانعا سالىپ ابدەن قايناتىپ، ءنىلىن تولىق شىعارىپ قويۋلانعاننان كەيىن بارىپ، قازاننىڭ ىشىندەگى اعاش قابىق قالدىقتارىن تازالاپ سۇزىپ الىپ تاستايدى.

  سوڭىنان، قايناتپانى سالقىنداتىپ (تەرى كۇيمەيتىندەي بولعاندا) بارىپ سابا جاساۋعا دايىندالعان ىستالعان جىلقى تەرىسىن قازان ىشىندەگى قايناتپاعا سالىپ، قازاننىڭ بەتىن قىمتاپ جاۋىپ، اۋىر نارسەلەرمەن تەرىنى باستىرىپ تاستايدى. تەرى قازانداعى قايناتپا بوياقتى ءوزبويىنا تولىق سىمىرىپ بولعاننان كەيىن بارىپ تەرىنى الادى. تەرىگە بوياقتىڭ ءنىلى تولىق ءارى قانىق سىڭگەندە تەرى وڭدەنىپ، قارا كۇرەڭگە ايلانىپءارى ىستىگىپ سەمىرىپ كەتەدى. مىنە مۇنى قازاق حالقى تەرىنى قىزىلداۋ دەپ اتايدى.

  سابانىءپىشۋ: تەرىنى قىزىلدان شىعارعاننان كەيىن، تەرىنى كەرىپ سوزىپ، قىرىس - تىرىستارىن جازىپ، كولەڭكە جەرگە سالما جاساپ ءىلىپ، سورعىتىپ كەپتىرەدى. تەرى الاقۋرعاق دەگدىگەننەن كەيىن تاعى دا تەرىنى تارتىپ، سوزىپ، كەرىپ قىرىس تىرىستارىن تولىق جازعاننان كەيىن تەرى بەتتەرى مايدالانىپ تاقتايداي بولىپ جىلتىراپ، ارجاعىنان كۇن كورىنەتىندەي بولادى دا، تەرىگە ءوڭ كىرىپ، قىزىل كۇرەڭ رەڭگە ەنگەندە بارىپ، سابانى ءتورت ساي ەتىپ كەسىپ پىشەدى. سابانىڭ مويىن جاعى مەن اۋىز جاعى تارلاۋ كەلىپ، سابانىڭ ادامعا قاراعان بەت جاعىمەن سابانىڭ ءتۇپ جاعى بىرگە قوسىپ اينالدىرىپ بىتەۋ ءپىشىپ الىنادى دا، ەكى جانىن سابانىڭ ۇلكەن - كىشىلىگىنە قاراي وتىرىپ كەڭ نەمەسە تارلاۋ ەتىپ، ەكى جاقتاۋىن جانە سابانىڭ ىڭعايىنا قاراپ ارتقى بويىن جەكە-جەكە كەسىپ ءپىشىپ، اۋىزى تار،ءتۇبى كەڭ ءتورت ساي بولىپ، كورىنىسى ادەمى بولاتىنداي ەتىپ، كەسىپ ءپىشىپ الادى. مىنە بۇل قازاق حالقىنىڭ سابا ءپىشۋ ۇلگىسى.

  سابا جاساۋدا بايلاناتىن بيەنىڭ از – كوپتىگىنە قاراي ءبىر نەمەسە ەكى، ەڭ جوعارى بولعاندا بەس جىلقىنىڭ تەرىسىنەن سابا جاسايدى. مۇنىڭ ءوزى دە ادامداردىڭ داۋلەتىنىڭ جوعارى - تومەندىگىمەن تىكە قاتىستى بولادى.

  ساباعا ورنەك سالۋ: سابا جاساۋ ءۇشىن دايىنداپ كەسپ - ءپىشىپ العان تەرىنىڭ الدىڭعى بەتىنە جانە ەكى جانىنداعى جاقتاۋىنا، سابانىڭ مويىن جاعىنا ارناۋلى ويىپ الدىن - الا جاساپ العان ورنەك سالىنعان قالىپپەن تەرىنىڭ ەتكە جابىسقان جاعىنا ورنەك ۇلگىسىن قاتتى باتىرىپ قىسىممەن ورنەكتى تەرىگە تۇسىرەدى. نەمەسە ورنەك سالۋعا ارناۋلى جاسالعان قاتتى مەتال «سۇمىرمەن» باتىرىپ سىزۋ ارقىلى دا ورنەكتى تەرىگە تۇسىرەدى. تەرى وتە كەۋىپ كەتسە، ورنەك تۇسپەيدى. تەرى «قۋبا - قۇرعاق» بولعاندا ورنەك سالۋدىڭ ناق بابىنا كەلگەن بولادى. ورنەكتى تەرەڭ بەدەرلى ءتۇسىرۋءۇشىن الدىمەن ورنەكتىڭ نوبايىن سىزىپ الىپ، ورنەك ءىزىن قۋلاي سۇيىق مايمەن مايلاپ، دايىندالعان «باتىرمامەن» قاتتى باتىرىپ بىرنەشە رەت قايتالاپ ىسۋ ارقىلى ورنەكتى سالسا بولادى. ورنەك سالىنعاننان كەيىن كولەڭكە جەرگە بىرنەشە كۇن قويىپ تولىق قاتىرىپ ورنىقتىرادى.

  سابانى تىگۋ: ورنەك سالىنىپ بولعاننان كەيىن، تەرىنىڭ ءجۇنى الىنعان مايدا جاعىن (قىمىز قۇياتىن ىشكى بەتىن) سابانىڭ ءىش جاعىنا كەلتىرىپ، تەرىنىڭ ەتكە جابىسقان بەتىن سابانىڭ سىرتىنا (ورنەك سالعان جاعى) قاراي كەلتىرىپ تەرىنىڭ قوسپالارىن ىعىنا قاراي بەتتەستىرىپ كەلتىرىپ العاننان كەيىن جاباعى تايدىڭ جالىنان ءيىرىپ ەسىلگەن جىپپەن نەمەسە تۇيە ءجۇنىنەن ارناۋلى ءيىرىپ دايىنداپ العان ءجۇن جىپپەن تەرى قوسپالارىن ەرسىلى قارسىلى ءجيى جىڭىشكە ءبىز بەن تەسىپ، تەبەنمەن قارعاشالاپ تىگۋ فورماسى مەن جۇرمەپ تىگۋ ۇلگىسىن ءوزارا سايكەستىرىپ تىگىپ شىعادى.

  سابا اۋزىنىڭ ارت جاعى ءۇش بۇرىش كەلىپ، پىسپەك سابانىڭ اۋزىنان ەركىن سياتىنداي عانا بولادى دا، وعان سابا باۋ تاعىلىپ، سابا تىگۋ بارىسى اقىرلاسادى.

  بۇل بارىستا سابانىڭ ۇلكەن - كىشىلىگى، ورنەك سالۋ ياكي سالماۋ سول سەميانىڭ ىسجۇزىندىك جاعداينا قاراي بەلگىلەنەدى. ەرتە زاماندا اتاقتى جىلقىلى بايلار ءسان - سالتانات ءۇشىن بەس بيەنىڭ تەرىسىنەن سابا جاساپ وعان ويۋ - ورنەك سالعان. ءتىپتى التىنمەن اپتاپ، كۇمىسپەن كۇپتەپ، سابانى كوز سۇرىندىرەتىندەي ەتىپ جاساعان. كورگەن ادام تاڭىرقاپ تاڭداي قاعىپ، سول سەميانىڭ سالتاناتىن بارىنشا اسىرا تۇسكەن. بەس جىلقىنىڭ تەرىسىنەن جاسالاتىن سابانىڭ ءتورت بويى ءتورت جىلقىنىڭ تەرىسىنەن تراپەتسيا فورماسىندا پىشىلەدى دە، بەسىنشى جىلقى تەرىسىنەن سابانىڭ ءتۇبى شارشىلانىپ پىشىلەدى. سوندىقتان دا، حالىق ىشىندە زور دەنەلى كەڭ مول ەتتى - جەڭدى ادامدى «بەس بيەنىڭ ساباسىنداي» ەكەن دەگەنءتامسىل سوزدىڭ دە تەككە شىقپاعانىن وسىدان اڭعارۋعا بولادى.

  سابانى كىرىكتىرۋ: سابانى كىرىكتىرۋدىڭ دە، وزىندىك عىلىميلىق نەگىزى كۇشتى. سوندىقتان، بۇل وتكەلدى ەلەۋسىز قالتىرۋعا بولمايدى. سابانى تىگۋ جۇمىسى اقىر لاسقاننان كەيىن وعان وزدىگىنەن ۇيىعان ايراندى نەمەسە ارناۋلى ۇيتقان ايرانداردى ساباعا قۇيىپ، ىركىت ءپىسىپ سابانىڭ تىگىستەرىنەن ىشىنە قۇيىلعان سۇيىقتىق زات سىرتقا اعىپ كەتپەۋىءۇشىن سابانىڭ تىگىستەرىن كىرىكتىرۋءادىسىن قولدانادى. بۇل شارا جاڭا جاسالعان ساباداعى بوگدە ءيىس، قوڭىس كەتكەنگە دەيىن جالعاسىپ، سابانىڭ ءىشى تولىق تازالانىپ بولعان سوڭ، سابانىڭءىشى - سىرتىن تۇزدى جىلى سۋمەن تازالاپ جۋىپ، جىلقى مايىمەن سابانىڭ ءىشى - سىرتىن تولىق مايلاپ كۇنگە قويىپ، جەل قاقتىرىپ، قىمىز قۇيۋعا بولاتىن ەتىپ قولدان شىعارۋ سابانى كىرىكتىرۋ دەلىنەدى.

  مۇنداي جاسالعان سابا قىزىل كۇرەڭ تۇسكە ەنىپ، ىشىندەگى قىمىز كورىنىپ تۇرادى دا،ىشىندەگى قىمىزىن ىشكىڭ كەلىپ اڭساپ شولىركەپ تۇراسىڭ ءارى قىمىزى ءتاتتى، ساپالى، زالالسىز بولادى.

  قىمىز ساپاسىنا كەپىلدىك ەتۋءۇشىن الدىمەن قىمىز قۇيىلعان سابانى ەڭ از بولعاندا ون دا ون بەس كۇندەءبىر رەت جۋىپ تازالاپ، جىلقىنىڭ شيكى مايى نەمەسە قويدىڭ قۇيرىق مايىمەن مايلاپ كۇنگە قويىپ جەل قاقتىرىپ تۇرۋ كەرەك. بۇلاي ىستەلمەسە ۋاقىتتىڭ وتۋىمەن ساباعا وڭەز پايدا بولىپ، قىمىزدىڭ دامىندە، ساپاسىندا بەلگىلى وزگەرىس پايدا بولادى.

  سابا اياق: سابا نەگىزىنەن جەرگە ورنالاستىرلاتىندىقتان، سابانىڭ ءتۇبى جەرگە ءتيىپ، كوگەرىپ بۇزىلىپ كەتپەسءۇشىن استىنا اعاشتان ءتورت سيراقتى تۇعىر ورنالاستىرىلادى. مۇنى حالقىمىز سابا اياق دەپ اتايدى. سابا اياعىنىڭ بىيىكتىگى شامامەن 20 سانتيمەتر بولادى. سابا اياعىنىڭ بەت جاعىنا قوشقار ءمۇيىز ويۋ ورنەكتەر سالىنىپ، ءمۇيىز، سۇيەكتەرمەن ناقىشتالىپ، كۇمىس ۇستالىپ، ىلازىلاپ شيراتپالار ورنالاستىرىلىپ، اسىل تاستاردان كوز ورناتىپ، كورىنىسىن بارىنشاكوركەمدەيدى. مىنە بۇل سابانى قورعاۋ ءۇشىن ىستەلسە جانە ءبىرجاعىنان ساندىك ءۇشىن دە پايدالانادى.

  پىسپەك: سابا پىسپەكسىز بولمايدى. پىسپەك ماتەريالى اعاشتان بولىپ، سابانىڭ بويىنان 20 دا 30 سانتيمەتر اسىپ تۇراتىن، ءتۇپ جاعىنا ءىشى قۋىسءتورتبۇرش قابىرعالارىندا تەسىكتەرى بار، توبەسى دوڭەستەۋ كەلىپ ءدال ورتاسىنان كەڭ تارلىعى ءۇش سانتيمەتر اينالاسىنداعى تەسىك تەسىلىپ، وعان پىسپەكتىڭ سابىن ورنالاستىرىپ، قىمىزدى پىسىپ ارەكەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن ىستەتەتىن قۇرال.

  پىسپەكتىڭ ۇلكەن كىشىلگى سابانىڭ ۇلكەن كىشىلىك كولەمىنە قاراي سايكەستىرىلىپ جاسالادى. شەبەر قولونەرشىلەر پىسپەكتىڭ ادام ۇستايتىن جاعىن ناقىشتاپ، مۇيىزبەن، سۇيەكپەن ويمىشتاپ، اسىل تاستاردان كوز ورناتىپ، كۇمىستەپ، شىتىرا سالىپ بەزەندىرىپ، كوركەمدىگىن بارىنشا ارتتىرا تۇسكەن. سوندىقتان دا حالىق ىشىندە «ساباسىنا قاراي پىسپەگى، ساقالىنا قاراي ىسكەگى» دەگەن تامسىل ءسوزدىڭ تەككە ايتىلماعانىن اڭعارۋعا بولادى.

  سابانىڭ جاسالۋ ۇلگىسى وڭىرلىك ەرەكشەلىككە يە.ءارقايسى رايوندارعا نەمەسە وڭىرلەرگە وتىرىقتانعان حالىقتاردىڭ، سالت - ساناسىنىڭ پارىقتى بولۋىنا بايلانىستى سابا جاساۋ ۇلگىسى جاعىندا دا پارىق بولۋى مۇمكىن. بۇل ماقالادا نەگىزىنەن ىلە وڭىرىندەگى سابا جاساۋ ۇلگىسىن تانىستىرىپ وتتىك. قارا ورمانداي حالقىمىزدىڭ اتا - مۇرالارىن قورعاپ، كەيىنگى ۇرپاقتارعا جالعاپ، وشكىندەپ قاتاردان قالىپ بارا جاتقان جىلقى تەرىسىنەن سابا جاساۋ جاقسى سالتىمىزدى جالعاي تۇسسە ەكەن دەگەن ويمەن وسى ماقالامىزدى ۇسىنىپ وتىرمىز.

  كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
وقىرمان نازارىنا
نازار سالا كەتەرسىز
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار