بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى>>ءتىل-ادەبيەت

ايتىس اقىندارى ءداۋىردى قالاي جىرلاۋ كەرەك

ىسپانديار سولتاش ۇلى

2013.05.10 10:41     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى

  ايتىس اقىندارى ــ ءوز ءداۋىرىنىڭ بيىگىنە شىعىپ، بارشا ادامنىڭ كوڭىلىندەگىسىن تاۋىپ ايتاتىن، ولەڭ سوزبەن تۇتاس قوعامدىق تۇرعىدا ورەلى وي تولعايتىن دارىن يەلەرى. وسى تۇرعىدان ايتىس اقىندارىن سارابدال ساياساتكەرلەردەن كەم تۇسپەيدى دەۋگە بولادى. ارينە، مۇنداي جوعارى پاراساتتىلىقتىڭ، كاسىبي شەبەرلىكتىڭ تالابىنا ساي بولۋ ءۇشىن، ايتىس اقىندارىندا ۇلكەن تالانت، ۋنيۆەرسال مول ءبىلىم، وسكەلەڭ ازاماتتىق ءمورال، بيىك ساياسي كورەگەندىك بولۋى قاجەت.

  ايتىس ساحناسى قاشاندا تولعاقتى ماسەلەلەر قوزعاۋدىڭ، قوماقتى قوعامدىق پىكىرلەر ءوربىتۋدىڭ، اتالى اقىليالار ايتۋدىڭ مىنبەرى. جايشىلىقتا ايتىس اقىنى بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىنى دە مىنە وسىدان. ويتكەنى تار جەردە تاپقىرلىقپەن جۇرتتى ءسۇيسىندىرىپ وي ايتاتىن، ويعا ورامدى، تىلگە شەشەن، اڭعارىمپاز اقىن بولماسا، ايتىس ساحناسىنا شىعىپ ەشكىم دە ابىروي تاپپايدى.

  ايتىس اقىندارى شارشى توپتىڭ الدىنا شىعىپ ءسوز سايىسىنا تۇسەردەن ىلگەرى ءوزىنىڭ ماقساتى مەن نىساناسى، نەنى ايتىپ، نەنى ايتپاۋى تۋراسىندا الدىن الا دايىندالعانى ءجون. مۇندا، بىرىنشىدەن، ولاردا قوعامدىق تاقىرىپتا جان-جاقتىلى، ورەلى وي ايتۋ دايىندىعى؛ ەكىنشىدەن، كوركەم دە ايشىقتى تىلمەن قالىڭ قاۋىمعا تاماشا ەستەتيكالىق ءلاززات باعىشتاۋ ازىرلىگى بولۋ ءتيىس. سوندا عانا ايتىس اقىندارى تىڭدارماندارىنا ءار الۋان وي سالىپ، ولاردى جوعارى دەڭگەيدەگى رۋحاني سەرپىلىس كۇيىنە بولەي الادى.

  قوعامدىق تاقىرىپتا وي ايتۋدا، كەزەكتەگى جالپى قوعامدىق ءومىردىڭ وڭى مەن سولىن، اسىرەسە، قاراپايىم حالىقتىڭ كوكەيىندە كومىلىپ، ايتىلماي جاتقان ارمان-تىلەگىن جىرعا قوسۋعا؛ پارتيانىڭ ءتۇرلى ابزال ساياساتى مەن ۇكىمەتتىڭ ءتيىمدى زاڭ-ەرەجەلەرىن دارىپتەۋگە؛ تاريحي، ەكولوگيالىق قولامتالى، تولعاقتى تۇيىندەردى ءسوز ەتۋگە؛ قاراپايىم حالىقتى ونەر-بىلىمگە، وقۋ-تاربيەگە، ەڭبەك-ىزدەنىس، تالپىنىسقا شاقىرۋعا؛ ولاردى تاتۋ-ءتاتتى، مادەنيەتتى، جاراسىمدى، جاقسى تۇرمىس كەشىرۋگە جەتەلۋگە؛ حالقىمىزدى وسى مازمۇندارعا ساي كەلەتىن ۇلتتىق رۋحقا، ازاماتتارىمىزدى ۇلت ازاماتىنا ءتان نامىس-جىگەر، قاجىر-قايراتقا جەبەۋگە؛ ولاردى جاڭا زامانعا ۇيلەسەتىن تىڭ يدەيا، سەرپىندى ءىس-قيمىلعا شاقىرۋعا باستاۋ مازمۇنىندا الدىن الا وي ازىرلىگى بولۋى، قىسقاسى، ۇلتتى شىن مانىندە جاڭا ساپاداعى ۇلت بولۋعا شابىتتاندىرۋ تاقىرىبىندا كەلەلى وي ايتۋعا كۇن ىلگەرى دايىندالۋى قاجەت.

  مۇندا قاراپايىم حالىقتىڭ كوكەيىندە كومىلىپ، ايتىلماي جاتقان ارمان-تىلەگىن جىرعا قوسقاندا از ساندى ادامداردىڭ «ءتىلىڭ جوعالۋعا بەت الدى»، «قارىزعا بەلشەڭنەن باتىپ، ەڭسەڭدى كوتەرە الماي قالدىڭ»، «بيلىك باسىنداعىلار ەشنارسە بىتىرە الماي ءجۇر» دەگەن سياقتى ءمان مەن قۇبىلىستى پارىقتاماي كوپتى دۇرمەككە ىلەستىرىپ شاپالاق ۇرعىزاتىن نەگىزسىز سوزدەردى ورنىمەن ايتقان ءجون. بىلە بىلگەن ادامعا ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدى ەشكىم دە جوعالتۋ ماقساتىندا بولىپ وتىرعان جوق، بالاعا وتباسىندا ءوز انا تىلىمىزدە سويلەمەي ءتىلىمىزدىڭ بەرەكەسىن كەتىرىپ، قۇتىن قاشىرىپ، جوعالۋعا بەت الدىرىپ جۇرگەن ءوزىمىز؛ تۇرمىسىمىزدى ۇقىپتىلىقپەن قۇنتتاپ باسقارماي، قارجىمىزدى قايتىمسىز، قاجەتسىز نارسەگە جۇمساپ، ورىنسىز شاشىلىپ، قارىزعا بەلشەمىزدەن باتىپ، ەڭسەمىزدى كوتەرە الماي كەدەيلەسىپ جۇرگەن دە ءوزىمىز؛ ورايلى شارت-جاعدايدان وڭتايلى پايدالانا بىلمەي، ءوز كەمىستىگىمىزدى وزگەلەردەن، بيلىك باسىنداعىلاردان كورىپ ازىپ-توزىپ جۇرگەن دە ءوزىمىز. ال پارتيا مەن ۇكىمەت بالاڭدى تەگىن وقىتسا، ەمدەلۋىڭ تەگىن بولسا، ءتۇرلى تۇرمىستىق قامدالۋدان يگىلىكتەنىپ جاتساڭىز، ءۇيىڭىزدى تەگىنگە جۋىق سالىپ بەرسە، ەگىستىك جەرىڭ بولماسا ونى تىڭنان اشىپ دايارلاپ بەرسە، قىل قىسقاسى، اسىل تۇقىمدى اتالىق مال، سورتتى تۇقىم ساتىپ الساڭىز دا قارجىلاي كومەك بەرىپ، دەمەپ جاتسا، ەندىگى تىلەگەنىڭ نە ...

  ال قالىڭ قاۋىمعا تاماشا ەستەتيكالىق ءلاززات باعىشتاۋدا ــ ايتىس اقىندارى كوركەم دە ايشىقتى ءتىل، اسەم اۋەن، سازدى سارىنمەن قالىڭ قاۋىمنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرۋعا، ولاردى رۋحاني جاقتان سۋسىنداتىپ، كوڭىل كوك جيەگىن كوتەرۋگە دايىندالۋى قاجەت. مۇنداعى دايىندالۋ ۇعىمى اقىننىڭ ايتار ءسوزىن الدىن الا جاتتاپ الىپ ايتىسقا ءتۇسۋىن كورسەتپەيدى. اقىننىڭ ايتىس ساحناسىنا شىعاردان ىلگەرى ويىن جيناقتاپ، ىشتەي دايىندالىپ بارۋى ونىڭ ايتىسقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن كورسەتەدى. ال ەشقانداي دايىندىعى بولماۋ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋدى، جۇرتتى سيلاماۋدى بىلدىرەدى. كەيدە ءبىر ءبولىم ادامدار «اقىندار ايتىسقا دايىندالىپ باراتىن بولىپتى، ايتىس دەگەن اياق استىنان شىعۋى كەرەك قوي» دەپ جاتادى. مۇنداي ادامدار ءوزىنىڭ بىرەۋدىڭ تويىنا باراردا ەكى اۋىز تىلەك ايتۋعا دا دايىندالىپ باراتىنىن ەسىنەن شىعارىپ قويادى. وعان قاراعاندا، مىڭداعان ادامدى اۋىزىنا قاراتىپ ءبىر ۋاقىتتىڭ وزىندە ءارى اقىن، ءارى ءانشى، ءارى مۋزيكانت، ءارى ارتيست، ءارى اكتەر رولىن ءبىر ادامنىڭ ورىنداۋى قانداي قيىن بولارىن ول ەسكەرمەيدى.

  ادەتتە ايتىس ونەرىن تاماشالاۋعا قاتىناسقان قاراپايىم حالىق تۇتاس حالىقتىق بولمىسىمىزدان قايتالاي حابار تاۋىپ، بىلىمدەرىن مولايتىپ، كوز ايالارىن كەڭەيتىپ، جۇرەك قىلىن شەرتەر تاپقىر ءسوز، تاماشا ۇيقاس، اسەم اۋەن، ناقىشتى ىرعاقتاردان مول ەستەتيكالىق ءلاززات قابىلداپ، كوڭىلدەرىن كوتەرىپ، رۋحتارىن سەرپىلتىپ، جاقسىلىقتان ونەگە، جاماندىقتان عيبىرات الىپ، ءساليقالى ءومىر سالتىن ونان ارى ارلەندىرىپ، وركەنيەتتى ومىرگە، دامىعان قوعامدىق ورتاعا ساي كىسىلىك قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرىپ، ءوز بولاشاقتارىنا تاماشا جول سالىپ اتتانىپ جاتادى.

  اقىندار ايتىسى قازاق حالقىنا تيەسەلى بوگەنايى بولەكشە دارا ونەر ءتۇرى بولعاندىقتان، وندا ۇلتقا ءتان ۇلتتىق يدەولوگيا باسا دارىپتەلۋى كەرەك. مۇندا ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ نەگىزدەرى سانالاتىن ۇلتتىق ءتىل، سالت-ءداستۇر، مادەنيەت، تاريح، اقپارات-باسپا ءسوز، وقۋ-اعارتۋ قاتارلى مازمۇندار كەڭىنەن قامتىلۋى ءتيىس. ايتىس اقىندارى وسى سالالاردا ءجۇز بەرگەن تولعاقتى ماسەلەلەر مەن قولامتالى تۇيىندەردى قوعامدىق اۋقىمعا، ساياسي اتموسفەراعا، ءداۋىر تىنىسىنا سايكەستىرە وتىرىپ شەبەرلىكپەن جىرلاۋى قاجەت. مۇندا ۇقسامايتىن كوزقاراستى بەينەلەۋدە ءتىل قولدانۋ مادەنيەتىنە، ويدى سىپايى بەينەلەۋگە باسا ءمان بەرۋ كەرەك؛ ايتاتىن وي، زاڭعا، ساياسي اۋقىمعا سيىمدى بولۋى ءتيىس؛ شىندىقتى بۇرمالاپ، ەش نەگىزسىز تۇرپايى سويلەۋدەن ءار كەز اۋلاق بولعان ءجون.

  ايتىس باستالار الدىندا اقىندارعا نەنى ايتىپ، نەنى ايتپاۋ كەرەكتىگى جونىندە بەلگىلى شەك-شەڭبەر كورسەتىلىپ، تاپسىرىق بەرىلەتىنى قالىپتى جاعداي. الايدا نەنى ايتۋ، نەنى ايتپاۋ كەرەك ەكەنىن بيلىكتەن ارنايى سۇرايتىن، سول كورسەتىلگەن شەڭبەردەن شىقپايتىن ايتىسكەر بولسا، وندا ول شىنايى ايتىس اقىنى ەمەس. كەيدە ءىشىنارا تاقىرىپتاردا وي ايتۋ بەلگىلى كولەمدە شەكتەلگەنىمەن، «ىستىكتى دە، توستىكتى دە كۇيدىرمەي» تارازىنىڭ ەكى باسىن تەڭ باسىپ، اڭعارلىلىق بايقاتۋ اقىننىڭ ءوز اقىندىق قۋاتىنا، ويدى بەينەلۋدەگى ءتىل قولدانۋ شەبەرلىگىنە بايلانىستى جۇمىس.

  ايتىس اقىندارى جوعارىدا اتالعان مازمۇنداردى جىرلاۋمەن بىرگە، ۇلتتىق يدەولوگيانى سيپاتتايتىن ۇلتتىڭ ۇلى تۇلعالارىن، تاريحي كەشۋلەرىن، قورشاعان ورتاسىن، وزگە ۇلتتا جوق وزگەشە ەكولوگيالىق ساناسىن، ايتالىق، ۇيىنە كىرگەن جىلاندى دا ولتىرمەي باسىنا اق تامىزىپ شىعارىپ سالاتىن وسكەلەڭ ەكولوگيالىق ساناسىن بيىك دەڭگەيگە كوتەرىپ جىرلاۋ كەرەك. بۇل وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ابستراكتتى تۇرعىدا ەمەس، شىنايى، ناقتى دەرەكتى مالىمەتتەر نەگىزىندە ءسوز ەتىلىپ، ۇلتىمىز قاۋىمىنا، جالپى قوعام مۇشەلەرىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلۋى ءتيىس. مىنە وسىلاي ىستەلگەندە عانا، ايتىس مازمۇنى كۇشتى قوعامدىق قۇنعا، ايقىن ماعىنالىق مانگە يە بولىپ، ونىڭ ۇگىتتىك، تاربيەلىك رولى ونان ارى كورنەكتىلەنە تۇسەتىن بولادى.

  جەرشارىلانۋدىڭ ىقپالى بارعان سايىن كۇشەيە تۇسكەن قازىرگى وزگەرىسشەڭ زاماندا ۇلتتىق بولمىسىمىزدى، حالىقتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ قالۋدا اقىندار ايتىسىنىڭ ۇلت ومىرىندەگى ارقالاعان الەۋمەتتىك جۇگى توتەنشە اۋىر دەۋگە بولادى. سوندىقتان دا ايتىس سىندى ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ حالىقتىق ىقپالىنا ايرىقشا ارقا سۇيەۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى بۇل كۇندەرى اقىندار ايتىسى ۇلتىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر قۋانا قۇپتاپ، قۇمارتا اڭگىمەلەيتىن ونەر تۇرىنە اينالدى. سوندىقتان دا ول ءبىزدىڭ حالىقتىق قاسيەتىمىزدىڭ، اتادان بالاعا جالعاسقان ارداقتى اسىلىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى سانالىپ وتىر. ايتىس اقىندارى ايتىس بارىسىندا كوبىنەسە ۇلتجاندىلىق، وتان سۇيگىشتىك تۇرعىدا تۇرىپ ءوز ۇلتىن ايانباي جىرلاۋى، ءوز ۇلتىن وزگە ۇلت حالىقتارىنا كەڭىنەن تانىستىرۋى ءارى ءوزىمىزدى وزىمىزگە ءار قىرىنان قايتالاي تانىتۋى ءتيىس. سەبەبى ۇلتتى، ياعني قازاقتى جىرلاۋ جۇڭحۋا ۇلتىن جىرلاۋ ەسەپتەلەدى.

  ايتىس اقىندارى ۇلتىمىزدى جىرلاعاندا، ۇلتىمىز ومىرىندە ورىن تەۋىپ وتىرعان كەيبىر ءىشىنارا كەلەڭسىز، كەسىرلى، كەرەعار جات قىلىقتارىمىزدى سىن تەزىنە العاندا، ويدى بەينەلەۋ ادىسىنە كوبىرەك كوڭىل بولگەندەرى، تىم اسىرا سىلتەپ، قازىمىرلىققا سالىنباي، جەلكەلەپ جەرگە تىعا بەرمەي، قايتا ونى جەتەلەپ، جەبەپ، شابىتتاندىرۋ جولىمەن وڭاۋعا بارىنشا نازار اۋدارا بىلگەندەرى ءجون. قيت ەتسە بولدى، ۇلتىمىزدىڭ اناسى دا وڭىپ تۇرعان جوق، مىناسى دا وڭىپ تۇرعان جوق دەيتىندەي ىڭعاي بايقاتىپ ءوز ۇلتىن ءوزى قاراداي جەبىرلەپ، تۇقىرتا بەرەتىن سىڭار جاقتى نىسايدان اۋلاق بولۋى قاجەت. مۇندا ءارقاشان ۇلتىمىزدىڭ وزگە ەمەس، وزىنە عانا ءتان ۇلتتىق وبىرازى، ۇلتتىق نامىسى، ۇلتتىق رۋحى ەسكەرىلەتىن بولۋى ءتيىس. ۇلت ءومىرىنىڭ تەك قاراڭعى تۇستارىن عانا قازبالاپ ايتا بەرۋ داعدىسى ۇلتتىڭ رۋحىن مۇقالتادى.

  قالاي بولعاندا دا، حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق رۋحىن كوتەرۋدە، ساناسىن وياتۋدا، نامىسىن قايراۋدا، ۇياتىن قوزعاۋدا، قوعامدىق ورتامىزدى جات پيعىل، كەلەڭسىز قىلىقتاردان ارىلتۋدا بۇگىنگى ايتىس ونەرىنىڭ الار ورنى وزگەشە. وسى جاقتاردان ايتىس ونەرىنىڭ جۇرتىمىزدى وزىنە ايرانداي ۇيىتىپ يلاندىراتىنداي اسەرى دە كۇشتى بولىپ وتىر. سوندىقتان وسى ونەر ءتۇرىن بيىك دەڭگەيگە ۇزدىكسىز كوتەرىپ، ونى حالقىمىزدىڭ يدەولوگيا شەبىندەگى ۇگىت-تاربيە جۇرگىزەتىن ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە جاقسى پايدالانا ءبىلۋىمىز قاجەت. ايتىس ونەرى ــ بۇگىنگى ۇلتتىق رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ اجىراماس ماڭىزدى ءبىر بولەگى. سوندىقتان ونى ورتا جولدا توقىراتپاي، جالعاستى جانداندىرىپ دامىتۋ، ونى ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالدىرۋ ــ بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس.

  اقىندار ايتىسى قاشاندا حالىقتىڭ جاڭا زامانعا ساي تىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە، ساياسي-الەۋمەتتىك جاعدايىنا، كەمشىلىكتەرى مەن ارتىقشىلىقتارىنا بايلانىستى وي ءوربىتىپ، مازمۇنى جاعىنان ونان ارى تولىقتىرىلىپ، كوركەمدىگى جاعىنان بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىرۋى كەرەك. وسى تۇرعىدان ايتقاندا، ايتىس اقىندارى حالقىمىزدىڭ وزىق وركەنيەتكە بەت العان جاڭا ءومىرىن كوبىرەك جىرلاۋى، بۇرىنعىداي «قارا تاۋدىڭ باسىنان كوش كەلەدى» دەپ باستالاتىن كىلەڭ كوشپەندى تۇرمىسىمىزدى، مال باعۋدىڭ كونە ءوندىرىس ءتاسىلى بولعان «تاۋ ساعالاپ، وزەن جاعالاپ» دەپ كوپ ايتىلاتىن، جاۋىر، جاتتاندى ايتىلىمدارمەن «ءاري-ايدايىمىزدى» عانا ءبىر سارىندى ۇنەمى قايتالاي بەرمەي، ونىڭ ورنىنا تار شەڭبەر، كونە قالىپپازدىقتان ارىلىپ، ۇلىمىزدىڭ دۇنيەگە، بازارعا، جالپى دامۋعا بەت العان جاڭا ءوندىرىس ءتاسىلىن، وتىرىقتى، مادەنيەتتى ءومىرىن، ونەر-ءبىلىم قۋىپ، شارۋاشىلىعىن سان-سالالاندىرۋعا قۇلشىنعان تىڭ تالپىنىسىن، وسى سالالارداعى ماقتان تۇتار تيپتەرىن كوبىرەك جىرلاۋ ءتيىس. حالىقتى ورىنسىز باسەكەگە، ارتىقشا ءشاشىلۋ مەن ءمان-ماعىناسىز ويىن-تويعا بەرىلمەي، اڭعارلى اقىل-ويعا، ونەر-بىلىمگە تالپىنىۋعا جەبەپ-جەتەلەۋ، وزعان جۇرتتى ونەگە تۇتىپ، دامىعان قوعام، وزىق وركەنيەتكە دەن قويۋعا شابىتتاندىرۋ كەرەك.

  زامان جاڭاردى، ءومىر وزگەردى، ۇرپاق جاڭالاندى، سوعان سايكەس اقىندارىمىزدىڭ دا حالىققا ايتاتىن ويى جاڭالانىپ، تۇرلەنىپ وتىرۋى كەرەك. ەگەر اقىندار ايتىسى زامانعا ساي جاڭا فورما، تىڭ مازمۇنمەن دامىتىلماسا، وندا ول بىرتىندەپ قوجىراپ، قاتاردان شىعىپ قالادى.

  قۇرمانبەك، جامالقاندار جۇڭگو قازاقتارى ايتىس اسپانىنىڭ ءوز داۋىرىندەگى جارىق جۇلدىزدارى. بۇعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ول اعا بۋىن اقىندارىمىزدىڭ ابىرويى، ءداۋىر وزعان سايىن جاڭعىرىپ، جاڭالانىپ، جارقىراي بەرمەك. الايدا قازىرگى ايتىس اقىندارىمىز وزدەرىن كەزىندەگى قۇرمانبەك، جامالقانداردىڭ دەڭگەيىمەن ولشەمەۋى ءتيىس. ەگەر ايتىس اقىندارىمىز قازىرگى ءداۋىردىڭ تالابى بويىنشا حالقىمىزعا ءدال كەزىندەگى قۇرمانبەك، جامالقاندارداي تانىلا السا، سوندا عانا ولار بۇگىنگى ءداۋىرىمىزدىڭ جارىق جۇلدىزدارى بولا الادى. سوندىقتان ايتىس اقىندارىنىڭ جالپى ساپالىق دەڭگەيى، اقىندىق تالعامى وسى زاماندىق ساناعا ساي جاڭالانىپ، تۇرلەنىپ وتىرۋى، ءارقاشان ءداۋىردىڭ دامۋىمەن تەڭ العا ىلگەرلەۋى ءتيىس. ول ءۇشىن قازىرگى ايتىس اقىندارىمىز رەال ومىرگە كوپ ارالاسۋى، ءومىردى كوپ باقىلاۋى، كوپ وي قورتۋى، كوپ كىتاپ-ماتەريال كورۋى قاجەت.

  ايتالىق وسىدان 15 تە 20 جىلدىڭ الدىندا كومپيۋتەر، عالامتور ۇعىمى جۇرتقا بەيمالىم بولاتىن، قازىر وسى تەحنيكالاردىڭ حالقىمىز ومىرىنە ەنۋىنە بايلانىستى قىرۋار جاڭا تاقىرىپتار، تىڭ ماسەلەلەر تۋىندادى. قازىرگى تاڭدا عالامتوردىڭ جاس ۇرپاققا تيگىزەتىن ۇنامدى جانە ۇنامسىز اسەرى دە از ەمەس. ايتىس اقىندارىمىز ەگەر بۇل تەحيكادان حابارسىز بولسا وندا وسى جاقتاردا حالىققا ورامدى وي ايتا الۋى قيىنعا سوعادى.

  ءبىز حالقىمىزدىڭ رۋحاني قاجەتىن قاندىرۋعا بىردەن-ءبىر سەبەپشى بولىپ وتىرعان ايتىس ونەرىنىڭ قازىرگى قوعامداعى بەت-بەدەلىن، ۋاقىت وزعان سايىن جوعارلاپ بارا جاتقان بيىك دەڭگەيىن استە تومەندەتىپ الماۋىمىز قاجەت. قاسيەتتى ونەرىمىزدىڭ ءادىلعازىسى، سىن ايتىپ، باعا بەرەر شىن تورەشىسى حالىق دەسەك، وندا ارزان سوزبەن، قىلجاق كۇلكىمەن حالىقتى الداۋىمىزعا استە بولمايدى.

  ماعىناسى جاعىنان كۇندەلىكتى كۇيبەڭ، قاراپايىم تىرلىكتى توڭىرەكتەي بەرۋ ءتاسىلى دە، حالقىم باي، جەرىم كوركەم دەگەن سياقتى جاتتاندى، كوپىرمە سوزدەر مەن ويسىز، بوس سوزدەردى ايتا بەرۋ دە ايتىستىڭ بەدەلىن تۇسىرمەسە، كوتەرمەيدى. مادەنيەتتى، جاراسىمدى ءازىل-قالجىڭنىڭ ءجونى ءبىر باسقا، الايدا، كەي كەزدەرى اقىندار ادەتتەگى ارزان قالجىڭنان اسپاي، ارىپتەسى قىز بالا بولسا، وعان «توي جاسادىڭ با، باسىڭ بوس پا، بالدىزىم ەكەنسىڭ» دەپ قالجىڭعا باساتىن، ال ۇيلەنگەن ايەل بولسا، «جەڭەشەم، جەڭگەتايىم ەكەنسىڭ» دەپ ورىنسىز قالجاققا اينالدىرىپ شىعا كەلەتىن بولىپ ءجۇر. كەيدە ءوزارا قولداپ، جەتەلەپ، قۇرمەتپەن قاراي بىلمەي، ساحناعا شىعا سالا ءبىرىن-ءبىرى ءىلىپ-قاعىپ، جايى كەلسە ءبىر كەمىستىگىن تاۋىپ، مۇقاتۋعا دەيىن باراتىن، ءسويتىپ، جەكە وزدەرىن عانا اينالسوقتاي بەرىپ ايتىستىڭ تاربيەلىك ءمانى مەن قوعامدىق قۇنىن ءتۇسىرىپ الاتىن جاعدايلار دا بەلەڭ بەرىپ ءجۇر. ءاسىلى ءبىر ادامنىڭ كەمشىلىگى بولسا، ونى سوكپەي، سىناپ-مىنەمەي، جاي عانا سىپايى سوزبەن ۇيالتىپ، جونگە سالۋعا دا بولادى ەمەس پە... قازىر ايتىس ساحناسىندا ايتىلاتىن ويسىز، بەرەكەسىز، قۇنسىز سوزدەردەن جۇرت بىرتىندەپ زەرىگە دە باستادى. ايتىس تەك قانا ەكى اقىننىڭ ءبىر-بىرىنە ازىلدەسىپ ءسوز قايتارىپ، نە ءبىرىن-ءبىرى تۇقىرتا سوزبەن قاقپايلاۋى ەمەس. ايتىس ءمانى جاعىنان ايتقاندا، دۇيىم جۇرتقا ورەلى وركەنيەت، مايەكتى مادەنيەت، ۇلاعاتتى رۋحاني بايلىق باعىشتايتىن، ۇلدىڭ جىگەرىن جانىپ، قىزدىڭ قىلىعىن جونگە سالىپ، جۇرتقا ءبىلىم-ونەگە كورسەتەتىن قيمىل ورىنى بولۋعا ءتيىس.

  ءاسىلى، ايتىس مازمۇندىق جاقتان ارزان كۇلكىگە، ەرىككەننىڭ ەرمەگىنە، كورىنگەننىڭ بەت-بەدەلىن، تاعىن كوتەرەتىن قول جاۋلىعىنا اينالماۋى، اقىننىڭ ورايدان پايدالانىپ ءوز مۇڭىن شاعىپ، جوعىن تولىقتاپ تىلەنەتىن، شتات، قىزمەت ورنىن سۇرايتىن ساحناسىنا اينالماۋى قاجەت. قازىر كەي كەزدەرى، ايتىستىڭ شارتى دا، پارقى دا وزگەرىپ، ول ءبىر ءتۇرلى ماداق جىرىنا اينالىپ، كىم دۇنيەنىڭ شەتىن كورسەتسە، سونى ماداقتاۋعا كوشەتىن، ايتىس ءوتىپ جاتقان اۋىلدى، سول اۋىلدىڭ ىقپالدى ادامدارىن، ۇيىمداستىرۋشىلارىن، سول جەردىڭ باسشىلارىن كوزىن باقىرايتىپ قويىپ، اتىن اتاپ كوپىرتىپ ماقتاۋ ايتاتىن جايسىز جاعدايلار دا ادەتكە اينالىپ بارادى. ءاسىلى، ءسىز ماقتاماقشى بولعان اكىمنىڭ ىستەپ جاتقان جاقسىلىعىن ءسىز ايتپاساڭىز دا حالىق ءوزى كورىپ وتىر، سوندىقتان ونى ماداقتاپ، جاريالاي بەرۋدىڭ قاجەتى تىم شامالى؟...ەگەر، راسىندا، باسشىلاردىڭ ىستەگەن ءىسىن ايتۋ قاجەت بولسا، وندا ولاردىڭ اتىن اتاپ ايتپاي-اق، «اتقا مىنەر ازاماتتارىمىز بىلايشا جاقسى ىستەپ جاتىر» دەپ، جۇرت ىشتەي تۇسىنەتىندەي ەتىپ ەلەس بەرىپ قويساڭىز دا جەتىپ جاتىر... تاريحتا وتكەن ۇلى تۇلعا ەمەس، قاتارداعى قاراپايىم جەكە ءبىر ادامدى شەكتەن تىس ماقتاۋ، بىلە بىلگەن جانعا ءمانى جاعىنان حالىقتى، سول حالىقتىق اسىل ونەردى قورلاۋداي سەزىم بەرەدى. ەگەر ءبىز بىلايعى جەردە وسىلاي ىستەيتىن بولساق، وندا عاسىرلار بويى قايماعى بۇزىلماعان، حالىقتىق ونەرىمىزدەن كۇندەر وتە كەلە ايىرىلىپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ايتىس اقىندارى، ايتىس ساحناسىنىڭ «استە شاعىناتىن، تىلەنەتىن، نە كوڭىلگە العان بىرەۋدى ماقتاپ ابىروي تاباتىن جەر ەمەس» ەكەنىن ەستەرىندە مىقتى ۇستاعاندارى ءجون.

  ۇلتىمىزدىڭ نەگىزگى تۇلعاسى كەڭ بايتاق ەگىن، مال شارۋاشىلىعى وڭىرلەرىندە، سوندىقتان ايتىس مازمۇنى نەعۇرلىم از عانا توپتىڭ مۇددەسىنە قاراتىلماي، كوبىنەسە كەڭ بايتاق ەگىن، مال شارۋاشىلىعى وڭىرلەرىندەگى قاراپايىم حالقىمىزعا، جالپى قاۋىمعا، تۇتاس قوعامعا باعىتتالۋى ءتيىس. ءارقاشان ايتىس اقىنىنىڭ ءوز كاسىبى جونىندەگى ۇستانعان مۇرات-ماقساتى، كوزدەگەن كوڭىل نىساناسى ــ قالىڭ حالىق بۇقاراسى بولۋى قاجەت. سول سەبەپتى اقىندارىمىز تەك بيلىك باسىنداعىلاردى عانا اينالسوقتاپ وردا اقندارىنا ۇقساپ قالماۋى، ەگەر راسىندا بيلىككە قاتىستى وي ايتۋ قاجەت بولسا، وندا حالىقتىڭ بيلىككە، بيلىكتىڭ حالىققا جەتپەي جاتقان جۇرەك ءسوزىن تولىق جەتكىزىپ دانەكەرلىك، كوپىرلىك رول اتقارۋعا كۇش شىعارۋى كەرەك. استە بيلىك باسىنداعى ءبىرلى جارىم ادامنىڭ ءبىر رەتكى العىسىن الۋ ءۇشىن حالىقتىڭ كوپ قارعىسىنا قالماۋ قاجەت.

  قورتا كەلگەندە، اقىندار ايتىسى قيمىلىنىڭ قاراپايىم حالقىمىز جونىنەن العاندا، ۇگىت-تاربيەلىك رولىنىڭ كۇشتى بولاتىنىن، ونىڭ تۇتاس ۇلت ومىرىندەگى قوزعاۋشى كۇشتىك رولىنىڭ جوعارى ەكەنىن بۇگىنگى كۇننىڭ رەال شىندىعى راستاۋدا. سوندىقتان دا پارتيا مەن ۇكىمەتىمىز وسى مادەني قيمىلىمىزدى جانداندىرىپ، ونى ونان ارى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋدە. سول سەبەپتى حالقىمىزدىڭ قانىنا ءسىڭىپ، سۇيەگىنە بىتكەن وسى ءبىر ۇلاعاتتى ونەردە ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىندەگى اۋىتقۋلار مەن سەرپىلىستەر، قوعامدا بولىپ جاتقان ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتار، ساياسي-ەكونوميكالىق اتموسفەراداعى باعىت-باعدارلار مەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق كۇي-جاعدايلار كوركەم ءتىل، كوسەم ويمەن كەڭ كولەمدە جىرلانۋى كەرەك.

  ءسوز سوڭىندا، ءداۋىرىمىزدىڭ جىرشىسى، حالقىمىزدىڭ ۇگىتشىسى بولىپ جۇرگەن ايتىس اقىندارىنا ”ءبىر كەزدەگى كەتكەنىڭ كەلىپ، كەمتىگىڭ قايتا تولعان“ مىنا، تاماشا باياشات زامادا، قۇلاكەردەي كوسىلە شاپ، تابيعات وزىڭە سيلاعان كيەلى ونەردىڭ ارقاسىندا جۇرتىڭدى تاس جارار تالانتىڭىمەن تاڭداي قاقتىر، ورامدى ويىڭ، كوركەم تىلىڭمەن ارى بيىك، ارمانى اسىل حالقىڭنىڭ كوكىرەگىنە پاراسات نۇرىن قۇي، كوپتىڭ كوكەيىندەگىسىن ايتىپ، جۇرەگىنەن جول تاپ، ۇلتىڭدى ۇلاعاتتىلىققا تاربيەلە، قوعامىڭدى، قوعامداعى اتقا مىنەر ازاماتتى تولعاندىراتىنداي ورەلى وي ايت، سوندا عانا ۇلتىمىزدىڭ تارلان تاريحىمەن بىتە قايناسقان، بوگەنايى بولەكشە، ومىرشەڭدىگى كۇشتى، ماۋەلى بايتەرەگىنىڭ مىقتى ءبىر بۇتاعى بولا الاسىڭ،-دەمەكشىمىز.

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى

  كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
وقىرمان نازارىنا
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.