بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى

نۇربولات ءابدىقادىر

شالكودەدە - سەكسەندە ماقاتايەۆ

(بايانداۋ)

2012.06.13 14:49     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى


  1

  «مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى قازاقستاننىڭ شالكودە جايلاۋىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە وتەدى» دەلىنگەنىنە تالاي بولعان. شىلدەدە قۇلجاداعى «شاڭىراق» رەستۋرانىندا ۇلىم نۇرەكەننىڭ سۇندەت تويى ەل اينالايىننىڭ ىقىلاسىمەن دۇرىلدەپ ءوتىپ، ەندىگىدە حانتاڭىرى شىڭىنداي بيىك اسقارالى اقىننىڭ ارۋاعىن ۇلىقتاۋعا كوڭىل شىركىن شالكودەگە قاراي الىپ ۇشتى. «قاسقالار مەن باسقالاردى شاقىرىپ، مەنى ۇمىتىپ كەتپەسە جارادى» دەگەن الاڭداۋشىلىق تا بولدى. باكۇن – شۇكىن توي ەمەس، اقيىق مۇقاڭنىڭ حالىقارالىق شىعارماشىلىق كەشى بولعان سوڭ، شەتەلدە جۇرگەن مەنىڭ ءبىر بۇرىشتا قاعىس قالىپ قويۋىم دا كادىك ەدى عوي. ولاي بولمادى. الماتىدان شىعاتىن «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى باتىق اعا ءماجيت ۇلى وسى شىلدەنىڭ سوڭىندا وتەتىن مۇقاڭنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنايى شاقىرۋىمدى كىمنەن بەرىپ جىبەرەرىن بىلمەي ابدىراپ وتىرعانىن حابارلادى. مۇنى ەستىپ، قۋانىشىمدا شەك بولسىن با؟ ىشتەي دايىن ەدىم، پاسفورتىمدى دا ەرتە اشقىزىپ قويعام. شەكارادان تەزىرەك ءوتىپ، تويعا ۇلگىرۋگە بەكىپ، ىلە – شالا قورعاس كەدەنىنە جەتتىم.

  اپتا سوڭى بولعان سوڭ با، شەكارا ەرتە بەكىتىلىپتى. وسىلاي ءارى – ءسارى بولىپ تۇرعانىمدا، «مىڭ ءبىر ءتۇن قازاق قولونەرى ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى، ەمشى، كۇيشى انار قىدىرقان قىزى دا كەشىگىپ كەلدى. الماتىدا وتەتىن قازاق ەمشىلىگىنە قاتىستى ماجىلىسكە ارنايى شاقىرۋمەن بارا جاتقان بەتى ەكەن. ءبىز بىرلىكتە قاتىناس بەكەتى ىشىنە ەندىك تە، جولىمىزدى كۇتكەن حانزۋ ساقشىعا ەكەۋمىزدىڭ دە جۇمىسىمىز كەلەسى اپتاعا قالعاندا كەشىگەتىن جاعدايىمىزدى ۇعىندىردىق. مەن جازۋشىلىق كۋالىگىمدى كورسەتتىم. ول دا ەش ەكىلەنبەي، بىردەن ءتۇسىندى دە، رۋحساتىن بەردى. ءبىز الدىمەن جاركەنتكە جەتىپ، ودان الماتىعا بارماق بولدىق.

  جاركەنتتەن تاكسيمەن شىعىپ، تۇنگى 12 گە جۋىق الماتىنىڭ تالعارىنىڭ تۇزدىباستاۋ اۋىلىنىڭ 54 - ، 204 – جول سوڭعى استانوپكاسىنا (ايالداماسىنا) بارعاندا ياعني كالينين كوشەسىنىڭ ەڭ اقىرىنا ءتۇسىپ قالدىم. تالعار اۋدانىنىڭ تۇزدىباستاۋ، بىرلىك، تالدىبۇلاق اۋىلدارى ءبارى وسى جاقتا بولادى. ەرتەسىندە باقىت اعا ەسىمبەك ۇلى ارنايى كولىگىمەن كەلدى. «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى باتىق اعا ءماجيت ۇلى ەكەۋمىز قازاقستان جازۋشىلار ءۇيىنىڭ الدىندا ۋادەلى ۋاقىتتا كەزىكتىك. باتىق اعا دا كەلىسىمدى ساعاتتا جەتىپ ۇلگىرىپتى. باتىق اعا قۇلجا قالاسىندا تۋىلعان. 1960 – جىلداردىڭ باسىندا قازاقستانعا وتكەن. ءبىز قۇشاق ايقاستىرىپ، ءوزارا ەسەندەسىپ، ءبىرازعا قاۋقىلداستىق تا، ول كىسى ماعان ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى تاراتقان «80 جىلدىققا شاقىرۋ» بەلەتىن ۇسىندى جانە «مۇقاعالي تانۋ باستاۋى» دەگەن اتپەن «سارىجايلاۋ قوعامدىق قورى» تاراپىنان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ابىكەن ۇلى ۇمبەتوۆتىڭ دەمەۋشىلىك جاساۋىمەن مەرەي تويعا بايلانىستى جاڭادان جارىق كورگەن ماقاتايەۆتىڭ 3 تومدىعىن (2010) تارتۋ ەتتى. باتىق اعانىڭ ايتۋىنشا، مۇقاڭ تويىنا قازاقستاندى قامتىعاندا ونعا جۋىق مەملەكەتتەن 800 گە جاقىن قۇرمەتتى قوناق شاقىرىلعان كورىنەدى. مەن راحىمەتىمدى ايتتىم. ەندىگىدە تويدا كەزدەسەيىك دەپ قوشتاستىق.

  شاقىرۋ بەلەتىن تاپسىرىپ الىپ، مەنىڭ جانىم قۋانىشقا تولىپ كەتتى. باقىت اعا ەكەۋمىز اسەم الماتىنىڭ داڭعىلىمەن اڭگىمەنىڭ كورىگىن قىزدىرىپ كەلەمىز. اتى – ءجونىم كونۆەرتتىڭ سىرتىنا دا جازىلعان ەكەن. كونۆەرتتى ابايلاپ اشىپ، بەلەتكە كوز قىدىرتتىق. اسىلىندە، مۇنى بەلەت دەگەنىمنەن گورى، وزىمە قۇندى 3 پاراقتىق شاعىن ماڭگى ەستەلىگىم دەسەم ءجون بولاتىن. «قۇرمەتتى نۇربولات ءابدىقادىر – ءسىزدى 2011 – جىلى 29 – 30 - شىلدەدە وتەتىن اقيىق اقىن، مەملەكەتتىك سيلىقتىڭ يەگەرى مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىنا شاقىرامىز. وتەتىن ورنى: الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانى قاراساز اۋىلى» دەپ جازۋلى تۇر.

  ەڭ ءبىرىنشى باقىتىم – حالقىم مەنىڭ،

  سوعان بەرەم ويىمنىڭ التىن كەنىن.

  ول بار بولسا، مەن بارمىن، قور بولمايمىن،

  قىمباتىراق التىننان نارقىم مەنىڭ!

  ەندىگى ءبىر بەتىندە «مۇقاعالي ماقاتايەۆ» تۋرالى قىسقاشا تانىستىرۋ بار ەكەن. ەندەشە، ونى دا قوسىلىپ بىرگە وقيىق: اقىن 1931 – جىلعى 9 – اقپاندا رايىمبەك اۋدانى قاراساز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. تۇڭعىش ولەڭى 1948 – جىلى نارىنقول اۋداندىق «سوۆەتتىك شەكارا» گازەتىندە باسىلدى. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، اۋىلدىق كەڭەستىڭ حاتشىسى، قىزىل وتاۋدىڭ مەڭگەرۋشىسى، كومسومول قىزمەتىندە بولدى. 1954 – 1962 - جىلدارى قازاق راديوسىندا ديكتور، 1962 – 1972 – جىلدارى «سوتسياليستىك قازاقستان»، «قازاق ادەبيەتى» گازەتتەرىندە، «مادەنيەت جانە تۇرمىس»، «جۇلدىز» جۋرنالدارىندا، 1972 –1973 – جىلدارى قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا قىزمەت ىستەدى. اقىننىڭ شىعارمالارى نەگىزىنەن وتانعا، ەلگە، تۋعان حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن، ماحابباتىن، ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن جىرلاۋعا ارنالعان. كوپتەگەن ولەڭدەرىنە ءان شىعارىلدى. د. دانتەنىڭ، ۋ. شەكسپردىڭ، ۋ. ۋيتمەننىڭ جەكەلەگەن شىعارمالارىن قازاق تىلىنە اۋدارعان. ءداۋىر ۇلىلىعىن، زامانا شىندىعىن شالقار شابىت، اسقاق ازاماتتىق پافوس، تەرەڭ فيلوسوفيالىق وي، شىنايى ۇلكەن سەزىممەن بەينەلەگەن «قارلىعاشىم، كەلدىڭ بە؟» (1968)، «ءداريعا جۇرەك» (1972)، «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» (1974)، «شۋاعىم مەنىڭ» (1975)، «ءومىر - داستان» (1976)، «ءومىر – وزەن» (1978)، «باسىرە» (1981)، 2 تومدىق «سوعادى جۇرەك» (1982)، «شولپان» (1984)، «قوش، ماحاببات» (1988) اتتى جيناقتارى قازاقتىڭ ۇلتتىق ادەبيەتىنە، پوەزياسىنىڭ اسىل قازىناسىنا قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس بولدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا 1985 – 1995 – جىلدار ارالىعىندا ۇزدىك ادەبي شىعارما اۆتورلارىنا مۇقاعالي اتىنداعى سيلىق بەرىلدى. الماتى قالاسىنداعى مۇقاعالي ەسىمىمەن اتالاتىن كوشەگە 2002 – جىلى اقىننىڭ ەسكەرتكىشى تۇرعىزىلدى. تۇرعان ۇيىنە مەموريالدىق تاقتا ورناتىلعان. قاراساز اۋىلىندا ەسكەرتكىشى جانە مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ ادەبي – مەموريالدى مۋزەيى بار. شاقىرۋدىڭ ەندى ءبىر پاراعىندا - مەرەي تويدىڭ باعدارلامالارى.

  ءجا، مىناۋ كوك مۇقابالى جاڭا 3 تومدىق قانداي كەرەمەت جارىق كورگەن! «ەسىڭە مەنى العايسىڭ» دەگەن 1 - تومىنا عيبىراتتى ەستەلىكتەر، «بىلگىڭ كەلسە الدىمەن زەرتتە مەنى» دەگەن 2 - تومىنا ۇلاعاتتى پىكىرلەر مەن زەرتتەرمەندەردىڭ زەردەلەۋلەرى، «مەن ءسىرا ولمەيتىن شىعارمىن» دەگەن 3 - تومىنا ارناۋلار، مۇقاعالي ماتىنىنە جازىلعان اندەردىڭ نوتالارى، اقىن جايلى دراممالار كىرىستىرىلىپتى.

  ۇلتتار باسپاسىنان «جاستىق جىرى» دەگەن جالپى اتپەن 2009 – جىلى جارىق كورگەن «اۋاعا جازىلعان جىر» جيناعىمنىڭ 120 – 121 – 122 – بەتتەرىندە «مۇقاعالي كوشەسىمەن كەلەمىن» دەگەن 10 شۋماق تولىق نۇسقالى ولەڭ بار. ولەڭ 2007 – جىلى شىلدە – تامىز ايلارىنىڭ ءبىر كۇنىندە الماتىدا جازىلعان. «مۇقاعالي» جۋرنالىنىڭ 2008 – جىلى 6 – سانىنىڭ 47 – 48 – بەتتەرىندە «قۇلجانىڭ قوڭىر الا قازى قۇساپ» دەگەن اتپەن ولەڭدەرىم جاريالانعاندا، سول قاتاردا جوعارىدا اتالعان ولەڭ «كەلەمىن مۇقاعالي كوشەسىمەن» دەگەن اتپەن قىسقارتىلىپ جاريالانعان. سول قىسقارعان ۆاريانت «مۇقاعالي» جۋرنالىنان الىنىپ، وزگە قالامگەرلەر قاتارىندا مۇقاڭنىڭ وسى مارتە شىققان 3 – تومىنىڭ 97 – بەتىندە سۋرەتىممەن باسىلعان ەكەن.

جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.