بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |ءبىز تۋرالى|حابارلاسىڭىز|حات ساندىعى
ۇلتتىق رۋح ــ وسەر ۇرپاقتى تەرەڭ ويلى تەكتىلىككە باستايدى
ىسپانديار سولتاش ۇلى 
2010.05.17 13:14    
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  ۇلتتىق رۋح ــ ءبىر ۇلتتى باسقا ۇلتتان پارىقتاندىرىپ تۇراتىن سول ۇلتتىڭ وزىنە ءتان ىشكى رۋحاني جان دۇنيەسى، ۇزاق ۋاقىتتار بويى ءبىرتىندەپ قالىپتاستىرعان سالت-ءداستۇرى، قۇن كوزقاراسى، مۇرات-ماقساتى نەگىزىندەگى پسيحيكالىق دارالىعى، وزىنە ءتان قاجىر-قايراتى مەن نامىس-جىگەرى قاتارلىلاردىڭ شوعىرلى بەينەسى. وسكەلەڭ ۇلتتىق رۋحتىڭ بولۋى ءبىر ۇلتتىڭ قوعامدىق ورتادا ءومىر ءسۇرۋى مەن دامۋىندا، ۇلتتىق وبىرازىن وزگە جۇرتقا تانىتۋىندا، ۇلتتىڭ جالپى تۇلعالىق ءبىتىمىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋدە، سول ۇلتتىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىن العا ىلگەرىلەتۋدە توتەنشە شەشۋشى رول اتقارادى. مەيلى قاي كەز، قانداي جاعداي بولسىن ءارقانداي ۇلت وزىنە ءتان رۋحي دەڭگەيىمەن وزگە ۇلتتان پارىقتالىپ تۇرادى. قاجىر-قايراتى مىقتى نامىس-جىگەرى كۇشتى ۇلتتىڭ ۇلتتىق رۋحى ءداۋىردىڭ العا ىلگەرىلەپ، قوعامنىڭ دامۋىنا ساي جاڭارىپ، ارلەنىپ، تولىقتانىپ وتىرادى. ال ونىڭ كەرىسىنشە بولسا سول ۇلتتىڭ ۇلتتىق رۋحى قاراداي السىرەپ، قۇتى قاشىپ، بەرەكەسى كەتىپ توزىپ جوعالادى. ۇلتتىق رۋح قازىرگى جاپپاي الەميلەنۋدىڭ كەرى ىقپالىنان بەلگىلى ءبىر ۇلتتى اراشالاپ، امان ساقتاپ تۇراتىن رۋحاني قارۋ ەسەپتەلەدى. ۇلتتىق رۋحتى دارىپتەۋ نىسايى استە باسقالاردىڭ مۇددەسىنە زيان سالاتىن تار ءورىستى ۇلتشىلدىق بولماۋى قاجەت، ول ءوز ءداۋىرىنىڭ جالپى رۋحاني دەڭگەيىمەن، ساياسي اتموسفەراسىمەن ويداعىداي سايكەسەتىن، تۇتاس ادامزاتتىق ساناعا ساي، ۇلتتار ارا شىنايى تەڭدىكتى تۇلعالاندىراتىن، ءوزارا ىنتىماقتى دارىپتەپ ءبىرى-بىرىنە پايدا جەتكىزەتىن، جاراسىمدى ورتا قالىپتاستىراتىن، وتانشىلدىق رۋحتى ايگىلەپ، ءداۋىر رۋحىن ساۋلەلەندىرەتىن يدەيا بولۋعا ءتيىس.

  رەال ومىردە ءبىر ۇلتتا وسكەلەڭ ۇلتتىق مىنەزدەمە، مىزعىماس ۇلتتىق ارمان، بيىك ۇلتتىق مۇرات بولعاندا عانا، عالامات زور ۇيىسقىشتىق قۋاتقا يە بولىپ، ۇلى ىستەردى تىندىرىپ، دۇنيە جۇزىندەگى ۇلتتار اراسىندا ەڭسە كوتەرىپ تۇرا الادى. ۇستەم ۇلتتىق رۋح بەلگىلى ءبىر جەكە ازامات جونىنەن الىپ ايتقاندا، ونى ءتۇرلى كەرباقپا، كەراناۋلىقتان شىنايى ارىلتىپ، قاجىماي-تالماي العا ىلگەرىلەۋگە، ءوز ۇلتىن شىنايى ءسۇيىپ، ۇلتى ءۇشىن ۇلاعاتتى ءىس تىندىرۋعا جەبەيدى. ەگەر ءبىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق رۋحى شىنايى شىڭدالىپ، سومدالا تۇسسە وندا ونىڭ جىگەر-قايراتىن ءارقانداي كەدەرگى كۇش مۇقالتا المايدى. ومىردە ءوز ۇلتىنا ءتان ۇلتتىق رۋحىن تىكتەي الماعان ازامات ءارقاشان ءوز جۇرتىنا دارمەنسىز، تەكسىز، مايدانسىز بولىپ سەزىلسە، ال وزگە جۇرتقا جالتاق، جارامساق، وپاسىز، توعىشار-توپاس بولىپ كورىنەدى.

  قازاق ۇلتى تالاي مىڭ جىلدىق، نە شىتىرمان تاريحي كەشۋلەردى باسىنان كەشىرىپ، ءوزىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتى مەن تاڭداۋلى ۇلتتىق رۋحىن قالىپتاستىرعان ۇلت. ونىڭ قازىرگە دەيىن ۇلتتىق تۇتاستىعىن ساقتاپ، ۇلت وركەنيەتىنىڭ وزگەشە گەنىن ءۇزىلىسسىز جالعاپ كەلۋىنىڭ ءوزى وزگەشە ۇلتتىق رۋحىنىڭ بولا العاندىعىندا. ءبىز تىلگە تيەك ەتپەكشى بولىپ وتىرعان ۇلتتىق رۋح كەلەسى ۇرپاققا جالىقپاي جۇرگىزىلگەن ءتالىم-تاربيە، ىزگى ءناسيحات ارقىلى بىرتىندەپ قالىپتاسادى. وسەر ۇرپاقتى وتان سۇيگىشتىككە، ۇلتىن، ەلىن، جەرىن سۇيۋگە تاربيەلەۋ، باعىت-باعدار بەرۋ بۇگىنگى قوعامنىڭ، قازىرگى اعا ۇرپاقتىڭ ماڭداي الدى مىندەتىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ءوز باسىن تولىق قاندى قازاقپىن دەپ سانايتىن ءار ازامات ەڭ اۋەلى قازاق ۇلتىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن تانىتاتىن ۇلتتىق ءتىلى، تۇرمىس-تىرشىلىگى، ادەپ-يباسى، تانىم-تۇسىنىگى، ادەت-عۇرپى، سالت-ءداستۇرى قاتارلىلارعا قانىق، ولارعا قاشان دا جەتتىك بولۋى قاجەت. ازاماتتارىمىز ءدال وسىلاي ىستەۋدى ۇلت الدىنداعى وتەۋگە ءتيىستى قارىزىم، ورىنداۋعا ءتيىستى پارىزىم دەپ قارايتىن بولۋلارى ءتيىس. ەگەر ازاماتتارىمىز ءوز ۇلتىنا ءتان وسىنداي قاجەتتىلىكتەردى تولىقتاي الماسا، وندا ونى ءوز ۇلتى تۇرعىسىنان رۋحاني ماڭگۇرت دەپ ايتۋعا لايىق.

  بۇگىنگى مىناۋ كۇن سايىن جاڭارىپ، اي سايىن العا ىلگەرىلەپ بارا جاتقان، تارتىسى مەن تابىسى مول باسەكەلى داۋىرگە ويداعىداي سايكەسۋ ءۇشىن ازاماتتارىمىزدا بيىك ۇلتتىق رۋح، ازاماتتىق ورشىلدىكتى بەينەلەيتىن بىرەگەي نامىسكەرلىك يدەيا بولماسا بولمايدى. سەبەبى ۇلت ساپاسى مەن ۇلت مۇراتى، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى مەن ۇلتتىڭ ومىرشەڭدىگى ۇلت رۋحىن وزىنە ارقاۋ ەتەدى. قازىرگى جاپپاي الەميلەنۋ داۋىرىندە دۇنيەدەگى سانسىز ۇلت پەن ۇلىستار وزدەرىنە «ءبىز كىمبىز؟ قايدان كەلدىك؟ قايدا بەتتەپ بارامىز؟ باسقالار قالاي دامىدى، ءبىز قايتۋىمىز كەرەك؟» دەگەن سياقتى سۇراۋلاردى قويىپ، وعان تالداۋ جاساپ، باس قاتىرا جاۋاپ قاراستىرۋدا. مىنە بۇل وي ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدا دا ۇستەم ورىندا بولۋعا ءتيىس.

  قازىر جاسىرارى جوق كەيبىر اعالارىمىزدىڭ ءوزى ۇلتتىق رۋح، ۇلتتىق ءداستۇر مەن سالت-سانا، قازاقى قاسيەت دەگەننىڭ نە ەكەنىن تىم جاقسى تۇسىنە بەرمەيدى. ءسۇيتىپ، ۇلتتىق يدەيالوگيانىڭ السىزدىگى قازىرگى جاس ۇرپاقتى قازاقتىڭ وزىنە ءتان مىنەز-قۇلىقتان، قازاقى قاسيەتتەردەن الىستاتىپ بارا جاتىر. رۋحاني بوساڭدىقتىڭ ارتى جاستارىمىزدىڭ بويىنداعى ۇلتتىق نامىس-جىگەردىڭ السىرەۋىنە اپارىپ سوعۋدا.

  ادامزات قوعامى دامىپ، بيىك وركەنيەتكە قولى جەتكەن سايىن جەر بەتىندەگى ۇلتتار ءوزارا اسسيميلياتسيالاسىپ سانى جاعىنان ازايىپ وتىرادى. كۇشتىنىڭ ءالسىزدى وزىنە ءسىڭىرىپ اكەتۋىندەي جاراتىلىستىڭ قاتال دا بۇلجىماس زاڭى بۇدان بۇرىن بولعان بولسا، بۇدان كەيىن دە ءوز جالعاسىن سولايشا تابا بەرمەك. ءساپ سالىپ قارايتىن بولساڭىز، قازىرگى الەمدىك وزگەرىستەر بىزگە جان-جاقتان بارعان سايىن قىسىم ءتۇسىرىپ كەلەدى. سوندىقتان، كەلەسى ۇرپاققا ءبىرى ــ الەمدىك دامۋدىڭ قاتارىنان قالىپ قالماۋ تالابى، ەندى ءبىرى ــ الەمدىك وزگەرىستىڭ ۇلتتىق سيپاتىمىزعا كەرى ىقپالىن بولدىرماۋ تىلەگى قويىلۋى قاجەت. بۇگىنگى الۋان مادەنيەت ءوزارا اسەر ەتكەن توعىسپالى داۋىردە جاستارىمىزعا بولاشاقتىڭ يەسى وزدەرى ەكەندىگىن ايقىن سەزىندىرۋ، ۇلتتىڭ ۇلت بولىپ ەڭسە كوتەرىپ تۇرۋىنىڭ، ۇلتتىڭ ەرتەڭگى تاعدىرىنىڭ وزدەرىنە قاتىستى ەكەندىگىن شىنايى ۇعىندىرۋ بۇگىنگى اعا ۇرپاق ءبىزدىڭ مىندەتىمىز بولۋعا ءتيىس.

  ءبىز قازىرگى جاپپاي الەميلەنۋدەن قاعىس قالا المايمىز. ويتكەنى ول قالاساق تا، قالاماساق تا ءبارىبىر بولاتىن نارسە. سوندىقتان بۇگىنگى جاپپاي الەميلەنۋگە ۇلتتى ءوز قاسيەتىن ساقتاي وتىرىپ سايكەسەتىن ەتىپ الدىن الا دايىنداۋ قاجەت بولىپ وتىر. قازىرگى عالامتوردىڭ (ينتەرنەتتىڭ) ىقپالىندا بۇكىل الەم «اۋىلى ارالاس، قويى قورالاس» كورشى اۋىلعا ۇقساپ قالدى. قانداي دا ءبىر جاڭالىق پەن وزگەرىس الەم جۇرتىنا وزىق ەلەكتروندى قۇرالدار ارقىلى دەر كەزىندە جەتىپ جاتاتىن بولدى. ءسويتىپ، عالامتوردىڭ بارلىققا كەلىپ دامۋى ادامزات بالاسىنىڭ تۇتاس تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ءبىر مايدان جاڭا توڭكەرىس قوزعادى.

  عالامتوردىڭ بىزگە عىلىم-ءبىلىم مەن وزىق وركەنيەتتى جەتكىزەتىن قۇپتارلىق جاعىنىڭ بولۋىمەن بىرگە ۇلتتىق پسيحولوگيامىزعا، ءتول تابيعاتىمىزعا ساي كەلمەيتىن تەرىس اسەرى دە ايتىپ تاۋىسقىسىز. سوندىقتان ونى دۇرىس پايدالانا بىلگەنىمىز ءجون. ويتكەنى ول كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە تەك جاقسىلىق قانا اكەلىپ جاتقانى جوق، وندا نە حيكىمەت جاقسىلىق تا، نە سۇم ارامدىق تا بار. ال ونىڭ بىزگە اكەلەتىن كەرى ىقپالىنا بىردەن-ءبىر توتەپ بەرەتىن قارۋ ــ ءوز داستۇرىمىزبەن ساباقتاسقان شىنايى ۇلتتىق رۋحىمىز بولماق. بىلايعى جەردە ءبىزدىڭ جان-ءدىلىمىزدى ءوزارا تامىرلاستىرىپ، ءبىرتۇتاس تۇلعادا، ۇلت بولىپ ەڭسە كوتەرىپ تۇرۋىمىزعا ــ ىنتىماعىمىز بەن بىرلىگىمىزدىڭ ۇيتقىسى بولا الاتىن ۇلتتىق رۋحىمىز عانا بەرىك قورعاندىق رول اتقارماق. سوندا عانا ۇلتىمىزدىڭ شاڭىراعى شايقالمايتىن، بوساعاسى بوسامايتىن، تۇنىعى لايلانبايتىن بولادى.

  «بۇكپەسىز ويدا بوتەندىك جوق » دەيدى دانا حالقىمىز. جاسىرارى جوق، بۇل كۇندەرى سانى جاعىنان بىرتىندەپ مولايىپ كەلە جاتقان ءوز ۇلتىنا ءتان قاسىيەتتەرى كەمشىل اتا-انالاردىڭ ءوز ۇرپاعىن تولىق قاندى قازاق ەتىپ تاربيەلەي المايتىنى ايتپاسا دا مەنمۇندالاپ ايقىن كورىنىپ تۇر. انە سوندىقتان قازىرگى اعارتۋ سالاسىندا ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ جاتقان ۇلاعاتتى ۇستازدارىمىز بەن يدەيالوگيا شەبىندە جۇمىس اتقاراتىن جانە قالىڭ قاۋىمنىڭ كۇندەلەكتى ومىرىمەن تىكەلەي ارالاساتىن اتقا مىنەر ازاماتتارىمىز قازاق ۇلتىنا ءتان بارلىق قۇندىلىقتارىمىزدى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ قىزمەتىن بارىنشا ىجداعاتتىلىقپەن مىقتى ۇستاۋعا قۇلشىنىس جاساۋلارى قاجەت. ۇلتىمىزدى ۇلاعاتتىلىققا باستايتىن بىردەن-ءبىر ۇتىمدى جول انە سول بولماق.

  ۇلتىمىزدىڭ ءتۇرلى جاقتاردان ەڭسە كوتەرە الماۋىنداعى ەڭ نەگىزگى سەبەپ ەكونوميكالىق قۋاتتا تۇرعان جوق، ۇلتتىق ساپاعا ساي كەلەتىن ۇلتتىق رۋح پەن نامىس-جىگەردىڭ السىزدىگىندە تۇر. ەگەر ءبىزدىڭ ۇلتتىق رۋحىمىز شىنايى شىڭدالماسا، بارلىق ءىسىمىز جاندانىپ وڭىنا باسپايدى. كەي كەزدەرى مايدانسىزدىق ىستەپ، ءبىر ءىستى ىستەۋگە كەلگەندە باسىمىزدىڭ ءبىر اراعا بىرىكپەيتىنى، ءبىرىمىزدى-ءبىرىمىز قولداپ-قۋاتتاپ، قانات استىنا الا جۇرمەيتىنىمىز، ءجايى كەلسە، وزگەلەردىڭ ارقاڭىزدان ءبىر قاققانىنا بولا، ونىڭ الگى بولماشى مۇددەسى ءۇشىن، ءوز مۇددەمىزدى قۇلاقتان باسىپ قۇرباندىققا جىعىپ بەرىپ، جارعا قاراي ونان ارى يتەرە جۇرەتىنىمىز كوبىنەسە سول ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ تاپشى، نامىس-جىگەرىمىزدىڭ السىزدىگىنەن بولادى. اقيقاتىنا كەلەر بولساق، ءبىر ۇلتتىڭ ۇلتتىق رۋحى شىنايى سومدالىپ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلمەي ول ۇلت استە ەڭسە كوتەرىپ دامي المايدى. ساناڭىزعا سالىپ ساراپتار بولساڭىز، كەشەگى بابالارىمىزعا ءتان تەكتىلىك پەن اسقاق رۋحتىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارىمىزدىڭ بويىنان تىم از ۇشىرايتىنىن بايقايسىز. سوندىقتان ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ ۇلتتىق جىگەرىنە جان ءبىتىرىپ، وزەگىنە ءنار بولىپ قۇيىلاتىن قوزعاۋشى كۇش ــ ۇلتتىق رۋح توتەنشە قاجەتتى بولىپ وتىر. ازاماتتارىمىزدا، ەڭ قاراپايىمى، ءوزىن وزگە تۋىسقان ۇلت ازاماتتارىمەن سالىستىرىپ «مەنىڭ سەنەن قاي جەرىم كەم»، «سەن ىستەگەن ءىستى مەن دە ىستەي الامىن»،- دەيتىن ءورشىل رۋح، ۇلت نامىسى ــ مەنىڭ نامىسىم دەيتىن شىنايى ۇلتجاندى نامىسكەرلىك يدەيا، ءارقاشان جاڭالىق جاراتىپ، ءورىس اشا العا ىلگەرىلەي الاتىن باتىلدىق پەن ىسكەرلىك بولۋى قاجەت. رۋحى ۇستەم، يراداسى مىقتى ۇلت بۇگىنگى مىناۋ باسەكەلى قوعامدا ەشۋاقىتتا وزگە ۇلتتان ۇتپاسا ۇتىلمايدى. ول ءارقاشان جوعالتقانىن ىزدەپ تاۋىپ، قايتا ءتىرىلدىرىپ، جاڭعىرتىپ جاڭالاپ، كۇللى تىرشىلىگىنە تىڭ ءورىس اشىپ العا ىلگەرىلەپ وتىرادى. قازىرگى ۇگىت-اقپارات ارنالارىندا ۇلتىمىزعا ءتان قاسيەتتەرىمەن، قوعامدىق ىزدەنىستەرىمەن، ەڭبەككەرلىگىمەن، كاسبي ماماندىقتارىمەن، سپورتتىق ناتيجەلەرىمەن، تەحنيكالىق تاپقىرلىق جاراتۋ تالپىنىستارىمەن، ءوز ويعا العان ىستەرىنەن تاۋداي تابىس جاراتىپ، ءوزىن دە، وزگەنى دە جارىلقاپ، كوپكە ۇلگى، ونەگەلىك رول اتقارۋلارىمەن ارداقتالىپ، ماراپاتتالىپ، وزگە جۇرتپەن ۇزەڭگىلەسىپ، تەڭەسىپ جاتقان ازاماتتارىمىزدى كورگەنىڭىزدە ولاردىڭ ۇلتتىق رۋحىنا ايرىقشا سۇيىنبەي تۇرا المايسىز. ءيلايىم وسىنداي ۇلت نامىسىن ارداقتاپ، حالقىنىڭ مارتەبەسىن اسقاق كوتەرەتىن تەرەڭ ويلى تەكتى تۇلعالار كوبەيە بەرگەي !

  بالا ءوز ۇلتىنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن بويىنا ءسىڭىرىپ، كەمەل ازامات بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن جانۇياسىندا اۋەلى قازاقى رۋحپەن تىنىستاۋى قاجەت. ياعني ءاربىر نازىك جاندى انا ۇلتىمىزدىڭ اسىل قاسيەتتەرىن اق سۇتىمەن، بەسىك جىرىمەن، ءوز انا تىلىندە بالالارىنا سىڭىرە ءبىلۋى ءتيىس. جاقسى جۇرگىزىلگەن تاربيە بالانى قاشاندا بولاشاقتا ەلەۋلى تۇلعا، ايتۋلى ازامات بولىپ جەتىلۋگە جەتەلەيتىنى داۋسىز.

  ال مەكتەپ تاربيەسىندە جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق رۋح پەن ۇلتتىق ەرەكشەلىككە ءتان قاسيەتتەرىمىزدى تەرەڭدەي ءسىڭىرۋ قىزمەتىن بۇگىنگى اعارتۋ شەبىندەگى ۇلتىمىز قىزمەتكەرلەرى مەن قالىڭ ۇستازدارىمىز وزدەرىنىڭ ۇلت الدىنداعى اقتاۋعا ءتيىستى وسكەلەڭ ازاماتتىق بورىشتارى رەتىندە قاراپ، وعان كوپ بولىپ باس قاتىرىپ، قاداعالاپ نازار اۋدارىپ، ۇيلەسىمدى جول قاراستىرۋلارى قاجەت. ۇيتكەنى بۇلاي ىستەۋدى، قازىرگى ءوز تىلىمىزدە وقىتۋدىڭ دەڭگەيى كۇن سايىن سولعىن تارتىپ، ۇلتىمىز ۇرپاقتارىنىڭ ءتول مادەنيەتىمىزبەن قاۋىشۋ ورايى بىرتىندەپ ازايىپ بارا جاتقان رەال جاعدايىنىڭ قاجەتتىلىگى بەلگىلەپ وتىر.

  وسەر ۇرپاقتى جاقسى تاربيەلەۋ ءۇشىن ادەبيەت پەن كوركەمونەر، وتباسى مەن مەكتەپتەگى تاربيە، ءبارى-ءبارى ۇلتتىق قاسيەتىمىزگە ساي جان-جاقتىلى دامۋى كەرەك. سوندا عانا قازاقى تاربيە تولىق قاندى بولادى. بالا تاربيەسى ــ اسا ماشاقاتتى ءارى ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى جۇمىس. بالانىڭ مىنەز-قۇلقى مەن دارا قاسيەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا وتباسى مەن جاقىندارى، بالا باقشا مەن مەكتەپ، قورشاعان ورتا مەن كوشە اسەر ەتەدى. سوڭعى جىلدارى وعان تەلەديدار مەن عالامتوردىڭ اسەرى كەلىپ قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا تەلەديداردان، عالامتور مەن كومپيۋتەرلىك ويىنداردان ۇنەمى زورلىق-زومبىلىقتى كورىنىستەر كورسەتىلىپ، قان سورعالاپ، باس دومالاپ جاتادى. مۇنداي كورىنىستەر بالالاردىڭ دۇنيە تانىمىنىڭ، جالپى ادامدىق پسيحيكاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا كەرى اسەر ەتۋدە. ءاسىلى بالالارىمىز قۋىرشاق فيلمدەردى كورىپ قوياننىڭ، قاسقىر مەن تۇلكىنىڭ، باسقا دا جان-جانۋارلاردىڭ وزدەرىنە ءتان دارا قاسيەتتەرىن ءبىر-بىرىنەن پارىقتاپ ۇيرەنۋگە ءتيىستى. سول ارقىلى قايسىسىنىڭ سيپاتى قانداي، قايسىسى جىرتقىش، قايسىسى مومىن، جاقسىلىق دەگەن نە، جاماندىق دەگەن نە، ولار قاراپ وتىرىپ وسىلاردى پارىقتاۋعا، ونى ادامزات قوعامىمەن سالىستىرىپ وزدەرىنشە كەسىم جاساپ ۇيرەنۋگە ءتيىستى. ءبىز بالالارىمىزعا دۇرىس تاربيە بەرۋ ءۇشىن، تەلە ارنالارداعى ۇلتتىق سالت داستۇرىمىزگە سايكەسپەيتىن فيلىمدەردى مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ازايتىپ، ونىڭ ورنىن بالالارعا وي سالاتىن، تارتىمدى، دۇرىس باعدارلامالارمەن، ۇلت تاعدىرىنا قاتىستى تاعىلىمدى مازمۇندارمەن تولتىرۋىمىز كەرەك.

  قوعام اماندىعىنا قاتىستى دەلولارعا ساراپتاما جاساۋدىڭ ناتيجەلەرى تەلە ارنالاردا جانە عالامتور مەن كومپيۋتەرلىك ويىنداردا كورسەتىلەتىن قاندى قولدار مەن سۇم-سۇرقيا كەيىپكەرلەردىڭ ىقپالى بۇگىنگى جاستارىمىز اراسىندا قىلمىستىق ىستەردىڭ ورشۋىنە ۇلكەن اسەرى بار ەكەنىن دالەلدەپ وتىر. بۇل كۇندەرى زورلىقتى قيمىلداردى كوبىرەك ءناسيحاتتاۋ، اسىرەسە تەلە ارنالاردا قويىلىپ جاتاتىن كينولارمەن كومپيۋتەرلىك ويىنداردا انىق بايقالادى. ءسويتىپ، فاكتىلەر مۇنداي زورلىق-زومبىلىقتى كورىنىستەردىڭ اقپارات قۇرالدارىندا تالعاۋسىز كوپتەپ كورسەتىلۋى بۇگىنگى جاستار اراسىندا مەيرىمسىزدىك پەن قاتىكەزدىكتىڭ ورشۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىندىگىن ايعاقتاپ وتىر.

  ادام ادام بولىپ تا، ازامات بولىپ تا، ۇلت بولىپ تا بالا كەزىنەن، ءسابي شاعىنان قالىپتاساتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدان العاندا، ءبىزدى قازىرگى بالالارعا ارنالعان قازاقى ءومىردى بەينەلەيتىن قۋىرشاق فيلمدەردىڭ تاپشىلىعى، ارينە، قىنجىلتادى. بولاشاعىمىزدى، ۇلتتىڭ ۇلت بولىپ تۇرۋىن ويلاساق، انا ءتىلىمىزدى، قازاقى قاسيەتتەرىمىزدى ۇرپاعىمىزدىڭ بويىنا ءسابي كەزىنەن باستاپ ءسىڭىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ەرتەرەك تۇسىنە بىلگەنىمىز ءجون.

  ءبىز دامىعان ەلدەردىڭ، وزىق ۇلتتاردىڭ ىلعارى تەحنولوگياسىن مەڭگەرەيىك، ءتىلىن دە ۇيرەنەيىك، مادەنيەتىن دە قابىلدايىق، ءبىراق تاربيە قىزمەتىنە كەلگەندە ول شىنايى ۇلتتىق ءتۇس الۋى، سالت-ءداستۇرىمىز بەن انا ءتىلىمىز قازاقى قانىمىزعا، جان-دىلىمىزگە بىتە قايناسىپ، وزىمىزگە ءتان قاسيەتىمىزبەن وزگەشەلەنىپ، ايقىن اڭعارىلىپ تۇراتىن بولۋعا ءتيىس. سوندا عانا ءوز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى باعالاي بىلەتىن، باسقانىڭ جىلتىراۋىعىنا ورىنسىز قىزىقپايتىن ۇجداندى ۇرپاق وسىرە الامىز.

  بالا تاربيەسىمەن انانىڭ كوبىرەك اينالىسقانى ابزال. ارينە، اكە دە شەت قالماس. بالا اكەسىن سيلاپ وسكەنى دۇرىس. ول ءۇشىن اكەدە اكەگە ءتان ادامي قاسيەت تولىق بولۋعا ءتيىس. اكە مەن بالا ارا جاراسىمدىلىققا ايەلدىڭ اقىلدىلىعى مەن بىلىمدىلىگى وتە قاجەتتى. «اكەدەن-وسيەت، انادان-قاسيەت» دەيدى دانا حالقىمىز. سوندىقتان كەز كەلگەن ايەل ءوزىنىڭ انا ەكەنىن، تەك وتباسىنىڭ عانا ەمەس، ەلىنىڭ دە اناسى ەكەنىن ۇمىتپاۋعا ءتيىس. ۇيتكەنى، ادام بالاسىنىڭ العاشقى ۇستازى، ءوز اناسى ەمەس پە؟ ەندەشە ءار وتباسىنىڭ قۇتى مەن ىرىسى، ۇيتقىسى مەن جىلۋى، تۋىستاردىڭ بىرلىگى، شاڭىراقتىڭ بەرەكەسى بولعان ايەل-انانىڭ تۇتاس قوعامدا جاراسىمدىلىقتى دارىپتەۋدە، ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بەت-بەينەسىن جوعارى كوتەرۋدە ارقالار مىندەتى اۋىر بولماق.

  ۇلتتىق يدەيالوگيامىزدى حالىقتىڭ ساناسىنا سەبەزگىلەپ سىڭىرەتىن نەگىزگى قۇرال ــ قازاق ءتىلدى اقپارات، ياعني ءتۇرلى گازەت جۋرنالدار مەن راديو-تەلەۆيزيا، بەرتىن قاتارعا قوسىلىپ تەز قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان عالامتور، ت.ب. قوعامىمىزدىڭ وزىق ويلى ازاماتتارى وسى قۇرالدار ارقىلى ۇلتىمىزدى جەتەلەۋى، جەلپىندىرۋى، سانا سەزىمىن وياتىپ ۇلتتىق رۋحىن شىڭداۋلارى قاجەت. قازىرگى جاستارىمىزدىڭ وي-سانا جاعىنان بۇكىل الەممەن بىرگە دامۋىنا تولىق مۇمكىندىكتەر بار. تۇتاس قوعامدى سول شىنايى قالپىندا، ءوز بولمىس-بىتىمىمەن ءتۇسىنۋ جاستارىمىز ءۇشىن وتە قاجەتتى. جاستارىمىز وزگە ۇلت حالىقتارىنا كوزسىزدىكپەن ەلىكتەمەي، ءوز ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمىمىزدى ساقتاي وتىرىپ جاسامپازدىقپەن، تالعامپازدىقپەن ەلىكتەگەنى ءجون. قازىر ءبىزدىڭ مۇلدە باسىم سانداعى جاستارىمىز جاقسى، ولار ەڭبەكشىل، پاراساتتى، باتىل، ىسكەر، ءبىلىمدى، يبالى. كۇندەلىكتى رەال ءومىرىمىزدىڭ ءار سالا، ءار شەبىندە ۇلتىمىزدىڭ «قازاق» دەگەن ارداقتى اتىن اسپانداتىپ جۇرگەن ازاماتتارىمىز دا بارشىلىق. ءبىز مۇنداي جاستارىمىزدىڭ بولعانىنا ماقتانۋعا قاقىلىمىز. ال ءومىرىمىزدىڭ قاراڭعى جاعىندا جوعارىداعىداي قاسيەتتەردەن جۇرداي قالعان جاستارىمىز دا جوق ەمەس، بار. ءبىراق ولار ازشىلىق. وكىنىشكە وراي ولار ازشىلىق بولعانىمەن ۇلتىمىز ومىرىنە تيگىزىپ وتىرعان كەرى ىقپالى توتەنشە زور، سوندىقتان ونداي جاستارىمىزعا قاراتىلعان ءتالىم-تاربيەنى بارىنشا كۇشەيتۋىمىز قاجەت. ءبىلىم بەرۋ مەن ءتالىم-تاربيە قاشاندا ەتەنە ەگىز بولۋعا ءتيىس. تۇتاس ءتالىم-تاربيە قىزمەتىندە اتا-انالارمەن ۇستازداردىڭ نازارىندا مۇنىڭ بىرەۋى دارىپتەلىپ، ەندى ءبىرى قاعىس قالسا، ناتيجەسى نولگە تەڭ بولادى. دۇنيەدە اريستوتەلدەن كەيىنگى ەكىنشى ۇستاز اتالعان ۇلى عۇلاما عالىم ءابۋناسىر ءال-فارابي بابامىز وسىدان ون عاسىر بۇرىن: «ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم ەمەس، تاربيە كەرەك. تاربيەسىز العان ءبىلىم ــ ادامزاتتىڭ قاس جاۋى»،- دەگەن ەكەن. بىلايعى جەردە ازاماتتارىمىزدىڭ بار نازارى ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ: «ۇلت بولام دەسەڭ، بەسىگىڭدى تۇزە!» ،- دەپ ايتقانىنداي ۇرپاق تاربيەلەۋ ىسىنە قاراتىلعانى ابزال.

  بۇگىنگى جاستارىمىزدىڭ بويىنداعى كەمىستىكتى كوبىنەسە يگەرگەن ءبىلىمى جاعىنان قاراستىرۋعا كەلمەيدى. الدىڭعى قاتارلى جاستارىمىز ىشكەرى دامىعان وڭىرلەرمەن شەت مەملەكەتتەردەن وقىپ تاماشا ءبىلىم الىپ جاتىر. ولارداعى كەمىستىكتى كوپ جاعدايدا ۇلت جاندىلىق، قازاقى قاسيەت قاتارلىلاردىڭ تاپشى بولۋى سياقتى جاقتاردان قاراستىرۋعا بولادى. ءاسىلى جاستارىمىزدىڭ وسىنداي قاسيەتتەرگە يە بولا الماۋىنا ولاردىڭ وزدەرى كىنالى ەمەس، ولارعا جاستايىنان ويداعىداي جاقسى تاربيە بەرە الماعاندىعىمىزعا ءبىز بۇگىنگى اعا ۇرپاق ءوزىمىز كىنالىمىز.

  «بالا ــ باۋىر ەتىڭ»،- دەيدى اتامىز قازاق. ۇرپاق ــ سەنىڭ ۇياتىڭ ەسەپتى. ۇياتىڭدى ايالاي بىلەمىن دەسەڭ ۇرپاعىڭدى باپتاي، باعالاي بىلگەنىڭ ءجون. ۇرپاق ۇلاعاتتى سوزدەن ءنار قابىلداپ، ونەگەدەن ۇلگى الىپ وسەدى. ۇرپاق ءۇشىن اقىل كەڭەستەن، ءناسيحاتتان ايىرۋ ونىڭ اداسۋىنا ەرىك بەرۋ دەگەن ءسوز.

  قورتىپ كەلگەندە، ۇلتتىق رۋح ــ ۇلتتىڭ ءومىر ءسۇرۋى مەن دامۋىنداعى رۋحاني تىرەك. ۇلتتىڭ ار-ۇجدانىن قوزعاپ العا قاراي جەتەلەيتىن، وبىرازىن ايگىلەپ، كۇش-قۋاتىن ساۋلەلەندىرەتىن قوزعاۋشى كۇش. جاستارىمىزدا بولۋعا ءتيىستى عىلىم-بىلىممەن ساباقتاسقان تەرەڭ ويلى تەكتىلىك پەن كەمەلدى كىسىلىك، مۇقالماي اسقاق تۇراتىن ۇجداندى ۇلتتىق رۋح وزدىگىنەن پايدا بولمايدى، ونى جاستارىمىزدىڭ بويىنا جالىقپاي جۇرگىزىلگەن تاعىلىمدى تاربيە ارقىلى بىرتىندەپ سىڭىرۋگە بولادى. مەيلى قاي كەزدە، قانداي ءتالىم-تاربيە كۇشتى بولسا، سونداي ورتاعا بەيىم تۇرۋ ــ ادام پسيحولوگياسىنا ءتان ەرەكشەلىك. وسەر ۇرپاقتى تاعىلىمدى تاربيەمەن ءوزىمىز باۋراي الماساق، ارينە، ەلىكتىرىپ، باۋراپ اكەتەتىندەر تابىلادى. «ەرتەڭىن ويلاعان ەل ازبايدى» دەيدى دانا حالقىمىز. سوندىقتان وسەر ۇرپاققا جۇرگىزىلەتىن كىسىلىك ءمورالعا ساي بىلىمدىك ساپا مەن جالپى ۇلتتىق رۋحاني تاربيەنى ۇلت رۋحىن سەرپىلتۋدىڭ، ونى ونان ارى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ بىردەن-ءبىر قاجەتتى شارتى دەپ ءبىلۋىمىز قاجەت. ۇيتكەنى، تەك ءوز ۇلتىن سۇيە بىلگەن تەرەڭ ويلى تەكتى ۇرپاق قانا تۇتاس ۇلت رۋحىن جوعارى كوتەرۋگە وزىندىك ۇلەسىن شىنايى قوسا الاتىن بولادى.

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ ىستەتۋگە بولمايدى
Copyright © 1997-2010 by www.people.com.cn. all rights reserved