بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |ءبىز تۋرالى|حابارلاسىڭىز|حات ساندىعى
بەكىمىڭنەن بەرىك يرادا تۋىندايدى
ىسپانديار سولتاش ۇلى
2010.05.05 14:54    
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  بەكىمىڭىز شىنايى بەرىك بولسا، ومىردە بويسىندىرۋعا بولاتىن ءار قانداي ءىستى ىستەۋىڭىزگە ابدەن بولادى. ادام بالاسىنىڭ ايتقانىن ورىنداپ، ۋاعداسىندا تۇرۋى ءۇشىن، ەڭ اۋەلى ــ ءوز بەكىمى بايلاۋلى بەرىك بولۋى كەرەك. تيىلۋعا ءتيىستى نارسەلەردەن تيىلاردا ويىڭىز سول كەسىرلى نارسەلەردەن، ءوزىڭىزدى باۋراعىش-قۇمارلىقتان اۋلاق بولۋعا ءتيىس. جايشىلىقتا تيىلۋعا ءتيىستى نارسەلەر كەز بولىپ جاتسا، وعان سالىنباۋ، بويدى سول كەسىرلى نارسەلەرگە جەڭدىرمەۋ قاجەت.

  ەگەر ءسىز سول كەسىرلى نارسەلەرگە كەز بولعاندا، ءبىر ساتكە بولسا دا وعان ەرىك بەرىپ، كورسەقىزارلىقپەن، جەڭىلتەكتىكپەن، بىرەۋدىڭ ورىنسىز سوزىنە، بوپساسىنا، ءيا كەز كەلگەن ءبىر قىزىققا شايقالىپ قالا بەرسەڭىز، يراداڭىزدىڭ بەرىكتىگى بۇزىلادى. وندا بىلايعى جەردە كەسىرلى قىلىق قۇرباقاشا قۇلاعىڭىزدا وينايتىن بولادى.

  ادام بالاسىنىڭ ايتقانىندا تۇرا الماۋىنىڭ كوبى اقىلسىزدىعىنان ەمەس، اقىلعا تۇرارلىق ءسوزدى ۇعىپ الارلىق جانىندا بايلاۋ، تانىندە قايرات، ويىندا بەرىكتىكتىڭ جوقتىعىنان بولادى. بويىن كەز بولعان كەسىرلى قىلىقتاردان اۋاشالاپ الىپ كەتەرلىك قايرات ادەتتە يراداسى ءالسىز جانداردا از ۇشىرايدى. جايشىلىقتا يراداسى ءالسىز جاندار ەسىل ءومىرىن قۇر بوسقا ەسكەرۋسىز، جارامسىز قىلىقپەن، بايانسىز، باعاسىز نارسەگە قىزىعىپ، ءومىرىنىڭ قىزىقتى، قىمباتتى شاعىن يتقورلىقپەن قور ەتىپ، ماعىناسىز وتكىزەدى دە، تاۋسىلعان كۇنىندە ءبىر كۇندىك عۇمىرىن بار بايلىعىنىڭ بوداۋىنا تابا الماي سەندەلۋمەن باسى قاتادى. ءتىپتى مۇندايلار ءومىرىنىڭ بايانسىز، بايلاۋسىز، ءمان-ماعىناسىز وتە شىققاندىعىن وزدەرى دە اڭعارماي قالاتىن بولادى.

  كەي كەزدەرى يراداسى ءالسىز جاندار ءبىر مەزگىل، باسقالار جاعىنان جاعىمسىز ادەتى ءجايىندا سوگىس ەستىپ، قىلىعىنىڭ راسىنا كوزى جەتسە دە، شىعا بەرىپ قايتا اۋەلگى قالپىنا كەتەدى. كوڭىلى، كوزى جەتىپ تۇرسا دا، حايۋان مال سەكىلدى ۇيرەنشىكتى ادەتىنەن بويىن تارتىپ الا المايدى. اۋەلى بۇنداي ادامدارعا كەز بولعان ساتتەرىڭدە، ول قاراداي وزىنەن-ءوزى قۋىستانىپ، الدىڭا ءوزى ءتۇسىپ، سىناپتاي سىرعىپ زاۋلاپ تۇرادى، ءسوز سويلەسە الدىنا جان سالمايدى. ءپاتۋاشىل، ءوزىن اقتاعىش، ءجون بىلگىش، زىرىلداۋىق، قۇبىلمالى قۋ كەلەدى. كەيدە ايعايلاي-ايعايلاي قاسقىردان ۇيات بولدى دەمەكشى، ەندى قايتالاپ وعان ءجون-جوسىق ايتۋدان اۋەلىءوزىڭ ۇيالاتىن بولاسىڭ. مىنە مۇنداي ادامدى قاجىتىپ ىعىر، مەزى قىلاتىن بىقسىما مىجىمالىق، بەينە ماسكۇنەمنىڭ اراق قويدىم دەپ قايتا ءىشىپ الاتىن تۇرلاۋسىز يتتىگىندەي قىلىققا اينالادى. اۋەلى كەي كەزدەرى وسىنداي ءمىزباقپايتىن بىق، سازبەت جانداردى تەبىرەنتەمىن دەپ قامشىلاپ ايتقان ءسوزىڭنىڭ ەش قۇنى بولماي، جالىققان كەزدەرىڭدە بويىڭدى ونان اۋلاققا تارتۋعا ءماجبۇر بولاسىڭ. بۇنداي كەسىرلى قىلىققا اسىرە بەرىلگەن جاندار سول جامان ادەتىنەن مىناداي ءۇش ءتۇرلى جاعدايدىڭ ءبىرى كەزىككەندە تيىلادى: ءبىرى ــ زاڭدىق نە ءمورالدىق شەكتەمەگە ۇشىراپ، اسا ءبىر قورىققاندا ءيا ەل بەتىنە قاراعىسىز ۇيات ىسكە تاپ بولعاندا؛ ەندى ءبىرى ــ دەنساۋلىعىنان جۇرداي بولىپ، ءوز تاماعىن ءوزى الىپ ءىشۋى مۇڭ بولعاندا؛ سوڭعى ءبىرى ــ تىرشىلىك تىنىسى ءۇزىلىپ، ولگەنىندە بارىپ ءبىر-اق توقتايدى.

  ۋاعدادا تۇرۋ، بويىن كەز بولعان كەسىرلى قىلىقتاردان تەز جيىپ الۋ، كورىنگەننىڭ سوڭىنان يتشە ەرە بەرمەۋ، اداسقاننىڭ ارتىنان اتىنىڭ باسىن تەز بۇرىپ الۋ، مىنە بۇل ــ اقىلدىلاردىڭ، ارلىلاردىڭ، ءوز الدىنا دەربەس تالعامى بار ۇستامدىلاردىڭ ءىسى. اۋەلى بۇنداي ۋاعدادا تۇرۋدى ۇلكەن ەرلىك دەپ باعالاۋعا لايىق.

  ءار قانداي ادامدا ــ ايتقانىنان اداستىرمايتىن، تۇرام دەگەنىندە تۇرارلىق تۇرلاۋلى مىنەز، ازعىرىلمايتىن اقىل، ار-ۇجدانىن قورعاي بىلەتىن ۇيات-نامىس، قاجىماس قايرات، بۇلجىماس يرادا، وزىنە عانا ءتان دارا تالعام، ورامدى وي بولۋعا ءتيىس. ادام بالاسىنىڭ كەسىرلى قىلىقتاردان تيىلۋى ءۇشىن، وزگەلەرگە مەن ەندى سۇيتپەيمىن، ەندى بۇيتپەيمىن دەپ قارشا بوراتىپ، قىرىق قايتالاپ سىرتتاي ۋادە بەرگەنىنەن گورى ءوز ادامدىق ارىنا باعىتتاي، وزىنە-ءوزى تيىم سالىپ، وزىنە-ءوزى ىشتەي ۋادە بەرگەنى ءونىمدى بولماق.

  مەيلى قاي قوعام بولسىن، اتا-انانىڭ بايلىعى دا، كەدەيلىگى دە كەيىنگى ۇرپاقتىڭ تۇتاس عۇمىرىنا ارقاۋ بولىپ، تۇراقتاپ تۇرا المايدى. سوندىقتان ادام قاشان دا ءوز باقىتىن ءوزى جاراتۋعا قۇلشىنىس جاساي ءبىلۋى قاجەت. ەڭبەككەرلىك، ىزدەنگىشتىك، قاجىرلىلىق، شىدامدىلىق، بايسالدىلىق، ادال-تۋراشىلدىق مىنە بۇلار ءسىزدى ەشبىر اداستىرماي ناعىز باقىت جولىنا باستاپ اپاراتىن باعدار شام ەسەپتەلەدى. ءاسىلى ادام بالاسىنىڭ ەسەيىپ كامالاتقا تولعان كەزىندە ءوزىن-ءوزى وڭ باعىتتا تاربيەلەپ، قاتە جولعا تۇسىرمەي، دۇرىس جولعا سالۋىنا ابدەن بولادى. بۇل ادام بالاسىنىڭ باسقا حايۋاناتتاردان وزگەشە وبرازدى وي قورتىپ، ساناسىنا سالىپ ساراپتاما جاساي الاتىن وزىنە عانا ءتان دارالىعى. سوندىقتان ءار قانداي ادام ەسەيە كەلە وزىنە-ءوزى سىن كوزبەن قاراپ، ءوزىن-ءوزى دۇرىس باعىتتا تاربيەلەپ جەتىلدىرۋگە شەبەر بولۋعا ءتيىس. بۇل جونىندە ۇلى ءدانىشپان اتامىز اباي: «ەگەردە ەستى كىسىلەردىڭ قاتارىندا بولعىڭ كەلسە، كۇنىندە ءبىر مارتەبە، بولماسا جۇماسىندا ءبىر، ەڭ بولماسا ايىندا ءبىر، وزىڭنەن ءوزىڭ ەسەپ ال! سول الدىڭعى ەسەپ العاننان بەرگى ءومىردى قالاي وتكىزدىڭ ەكەن، نە بىلىمگە، نە احيرەتكە، نە دۇنيەگە جارامدى، كۇنىندە ءوزىڭ وكىنبەستەي قىلىقپەن وتكىزىپپىسىڭ؟ جوق، بولماسا، نە قىلىپ وتكىزگەنىڭدى ءوزىڭ دە بىلمەي قالىپپىسىڭ؟»-دەپ تاماشا تاعىلىمدى وي تاستاعان بولاتىن.

  ادام بالاسىنىڭ جاعىمسىز جاعىن بۇركەمەلەۋگە سەبەپكەر بولاتىن جالتاقويلىق دەگەن ءبىر ءجايسىز قىلىعى بولادى. ەگەردە ءسىز وعان بۋىنىڭىز بوساپ، بوي الدىرۋدى ادەتىڭىزگە اينالدىرساڭىز، وندا ونان قاشىپ قۇتىلماعىڭىز قيىن. قانشا قايراتتانىپ، سىلكىپ تاستاپ كەتسەڭىز دە، اقىرىندا ول تاعى كەلىپ جەلكەڭىزگە مىنەتىن بولادى. مىنە بۇل جالتاقويلىقتان ادەپسىزدىك، ارسىزدىق، جالقاۋلىق، جاتىپىشەرلىك، سۇرامشاقتىق، وسەكشىلىك، وتىرىكشىلىك، الدامشىلىق قاتارلى قىرۋار كەسىرلى قىلىقتار وزدىگىنەن تۋىندايدى. ءسويتىپ جالتاقويلىق ىندەتى قاشاندا ءسىزدى الگىندەي كەسىرلى قىلىقتارعا جەتەلەپ، جەلىكتىرىپ، بالداي باتىرىپ، سۋداي ءسىڭىرىپ، ايرانداي ۇيىتادى دا تۇرادى. مىنە بۇل ارلىلاردىڭ، اقىلدىلاردىڭ ىستەر ءىسى ەمەس، ارى تاپشى، اقىلى از، ەسەرلەردىڭ ءىسى بولماق. ايتقانىندا تۇرا المايتىن، يراداسى ءالسىز ادامداردىڭ كوكىرەگىندە بايلاۋ، سوزىندە تۇراق، بويىندا ار مەن نامىس قاشاندا كەمشىل بولادى. بۇنداي ادامداردىڭ كوبى ءوزىن-ءوزى جۇباتىپ سىلتاۋ، ءپاتۋا ايتقىش، دۇرمەككە ىلەسكىش بولىپ، ارتىق ۇيقى، ورىنسىز كۇلكىمەن توزادى، نە بولماسا ءومىرىن جالىعۋمەن، زەرىگۋمەن، ءوزىن الداۋمەن وتكىزۋگە بەيىم، قىزىقپاس ىسكە قۇمار، ءۇيىر كەلەدى.

  ادام بالاسىنداعى شىنايى ارلىلىق، ناعىز نامىسكەرلىك ءسىزدىڭ بويىڭىزدى، ويىڭىزدى ءارقانداي كەسىرلى، تۇرلاۋسىز قىلىقتاردان تازا ساقتاپ، اراشالاپ تۇراتىن سيقىرلى ءتىلسىم كۇش. ناعىز بۇلجىماس بەرىك يرادا انە وسى شىنايىلىقتىڭ اسەرىنەن تۋىنداعان ءتىلسىم كۇشتىڭ قۇدىرەتىنەن قالىپتاسادى.

  قورتىپ كەلگەندە، ادام بالاسى ءبىرى-بىرىنەن اقىلعا لايىق ىزگى قاسيەتىمەن عانا ارداقتالادى. ءارقاشان ەستى، اقىلدى، ارلى، كورگەنى كوپ ءبىلىمدى ادام ورىندى ءىستى قىزىعىپ، قۇمارلانىپ ىزدەيدىداعى، ورىنسىز ىستەن بويىن اۋلاققا سالىپ، جان بالاسى سۇيسىنەتىندەي وڭدى ءىس قىلادى. ادام بالاسىن كەسىرلى قىلىقتاردان اراشالاپ، كەمەلدى كىسىلىككە جەتكىزەتىن نارسە تەك وسكەلەڭ ءمورال نەگىزىندەگى ورەلى ءبىلىم، ازعىرىلمايتىن اقىل، تۇرام دەگەنىندە تۇرارلىق تۇرلاۋلى قاسيەت بولماق. رەال ومىردە ەستىلەر حالقىنىڭ ارداقتاۋىنا بولەنىپ، ەسەرلەر ەلى جاعىنان داتتاۋعا ۇشىراپ جاتادى.

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ ىستەتۋگە بولمايدى
Copyright © 1997-2010 by www.people.com.cn. all rights reserved