بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |ءبىز تۋرالى|حابارلاسىڭىز|حات ساندىعى
ءوز ءتىلىڭدى يگەرىپ، وزگە تىلگە ءورىس اش
ىسپانديار سولتاش ۇلى
2010.05.13 10:30    
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  مەنىڭ بۇل ماقالانى جازۋىما اۋە تولقىنى ارقىلى اينۇر قۇسىمان قىزى جۇرگىزگەن شينجياڭ قازاق راديوسىنىڭ «قاۋاشاق» باعدارلاماسىندا، سانجى قالاسى اشىلى اۋىلى «قوس ءتىلدى» بالاباقشاسى قۇرىلعاندىعىنىڭ 5 جىلدىعى بايلانىسىمەن وتكىزىلگەن قيمىلدا، مالشى بالالارىنىڭ قوس تىلگە بىردەي جەتىلگەن بالدىرعان ءتىلىن راديودان ەستىپ، ايرىقشا اسەرلەنۋىم سەبەپكەر بولدى.

  رايونىمىزدا از سانداعى ۇلتتارعا باعىتتالعان «قوس ءتىلدى» وقىتۋ جۇيەسى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرىلعالى 10 جىلدان استام ۋاقىت بولدى. بۇل وقىتۋ جۇيەسى قازىر وتپەلى ءداۋىر مەزگىلىن باستان كەشىرىپ، بار كۇشپەن جالپىلاستىرىلۋ كەزەڭىنە ءوتتى. اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى بۇل جونىندە 2004-جىلى از ۇلت رايوندارىندا «ۇلتتىق ورتا، باستاۋىش مەكتەپتەردە "قوس ءتىلدى" وقىتۋ جاپپاي جۇزەگە اسىرىلادى»،- دەپ ارنايى قارار قابىلداپ، تۇراقتاندىردى. وسى ۇندەۋگە ساي، ۇلتىمىز ءجيى قونىستانعان وڭىرلەردە حانزۋ مەكتەپتەرى مەن قازاق مەكتەپتەرى بىرىكتىرىلىپ، وقۋ-وقىتۋ ىستەرىن قوسىپ باسقارۋ قيمىلى قاۋىرت قولعا الىندى. ءسويتىپ بىرىككەن مەكتەپتەردەگى «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىندا «انا ءتىلى» مەن «ادەبيەت» ساباعىنان باسقا پاندەردىڭ ءبارى دەرلىكتەي حانزۋ تىلىندە وقىتىلاتىن بولدى. ءار قانداي ءىستىڭ ەكى جاعى بولاتىنى سياقتى، ۋاقىت وتە كەلە «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ دا وزىنە ءتان ارتىقشىلىقتارى مەن كەمىستىكتەرى بايقالا باستادى. «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنداعى ارتىقشىلىق، ارينە، باسىم ورىندى يەلەيدى. وقۋ-وقىتۋدى مۇنداي ۇلگىدە جۇرگىزۋ ەلىمىزدە از ۇلت بالالارىن ءوز تىلىنە قانىق بولۋى نەگىزىندە، مەملەكەتتىك تىلگە (حانزۋ ورتاق تىلىنە) جەتىك جەتىلدىرۋدىڭ؛ ۇلتتار ارا سالىستىرمالى پارىقتى ازايتىپ، ءوزارا تەڭدىكتى، تۇسىنىستىكتى تەرەڭدەتۋدىڭ؛ جاڭا داۋىرگە، الەمدىك جالپى دامۋعا سايكەسىپ، ۇلتتار ارا عىلىم-مادەنيەت الماسۋىن كۇشەيتىپ، داۋىرمەن تەڭ العا ىلگەرىلەۋدىڭ؛ ەكونوميكانى گۇلدەندىرىپ، قوعامنىڭ ورنىقتى، تىنىشتىعىن ساقتاپ، سوتسياليستىك تاماشا ۇلت قاتىناسىن اناعۇرلىم نىعايتىپ، جاراسىمدى قوعام قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگى ەكەندىگىن ءومىر امالياتى راستاپ، ونى ونان ارى ايقىن دالەلدەي ءتۇستى.

  ءﺗﯩﻞ ـــ ﺍﺩﺍﻣﺪﺍﺭ ﺍﺭﺍ ەڭ ماڭىزدى ﻗﺎﺭﯨﻢ-قاتىناس ﻗﯘﺭﺍﻟﻰ. ول ءﺑﯩﺮ ﯗﻟﺘﺘﯩﯔ ﯗﻟﺖ ﺑﻮﻟﯩﭗ ەڭسە كوتەرىپ تۇرۋىنداعى ەڭ ﻧﻪﮔﯩﺰﮔﻰ ﻓﺎﻛﺘﻮﺭ، ۇلت رۋحىنىڭ ارقاۋى، ۇلت مادەنيەتىنىڭ مايەگى. ۇلتىمىز ەجەلدەن «ونەر الدى قىزىل ءتىل» دەپ، ءتىلدى كۇللى ونەردىڭ ەڭ بيىگىنە شىعارا باعالاعان. ﻩﻛﻮﻧﻮﻣﻴﻜﺎﻧﯩﯔ ﺟﻪﺭﺷﺎﺭﯨﻼﻧﯟﻯ، ﻋﯩﻠﯩﻢ-ﺗﻪﺣﻨﻴﻜﺎﻧﯩﯔ ﺩﺍﻣﯟﻯ، ءﺑﯩﻠﯩﻤﻨﯩﯔ ﻛﯘﻥ ﺳﺎﻳﯩﻦ ﺟﺎﯕﺎﻻﻧﯟﯨﻨﺎ ﺑﺎﻳﻼﻧﯩﺴﺘﻰ، ومىردەگى جاڭالىقتاردى ﺩﻩﺭﻛﻪﺯﯨﻨﺪﻩ ﻗﺎﺑﯩﻠﺪﺍﭖ، ﺗﻮﯕﯩﺮﻩﻛﺘﯩﯔ ءﺗﻮﺭﺕ ﺑﯘﺭﯨﺸﯩﻨﺪﺍﻋﻰ قۇبىلىستاردان ﺣﺎﺑﺎﺭﻟﻰ ﺑﻮﻟﯟﺩﺍ ءﺗﯩﻠﺪﯨﯔ ﻣﺎﯕﯩﺰﻯ توتەنشە ﺯﻭﺭ. انە ﺳﻮﻧﺪﯨﻘﺘﺎﻥ ﺩﺍ جۋىق جىلداردان بەرى ﺩﯗﻧﻴﻪ ءﺟﯘﺯﻯ حالىقتارى اراسىندا ءوزارا ءتىل ﯗﻳﺮﻩﻧﯟ جاڭا ءبىر ورلەۋگە كوتەرىلدى. ﯗﺭﭘﺎﻋﯩﻢ ﯗﻻﻋﺎﺗﺘﻰ ﺑﻮﻟﺴﯩﻦ ﺩﻩﮔﻪﻥ ۇلتىمىز ازاماتتارى ﺑﯘﻝ ﺍﯞﻗﯩﻤﺪﻯ ﻩﺭﺗﻪ ﺳﻪﺯﯨﻨﯩﭗ، ﺑﺎﻻﻻﺭﯨﻨﯩﯔ ءﻭﺯ ﺍﻧﺎ ﺗﯩﻠﯩﻨﻪ ﻗﺎﻧﯩﻖ ﺑﻮﻟﯟﯨﻤﻪﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭ، ﻭﺯﮔﻪ ﯗﻟﺖ ﺗﯩﻠﺪﻩﺭﯨﻦ ﯗﻳﺮﻩﻧﯟﯨﻨﻪ ﺑﺎﺳﺎ ءﻣﺎﻥ ﺑﻪﺭﻩ ﺑﺎﺳﺘﺎﺩﻯ. ويتكەنى بۇگىنگى قوعامنىڭ قارقىندى دامۋى مەن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋى بارىسىنداعى كۇردەلى باسەكەلىك اۋقىم ارقانداي ۇلت ازاماتىن سەن كوپ ۇلتتىڭ، يا از ۇلتتىڭ ۋاكىلىسىڭ دەمەستەن، بارلىعىنا تەڭ دارەجەدە ساراپتاما جاساپ، ءار ادامنىڭ قوعامدىق ورتادان ءبىر كىرپىشتىك ورنىن ءوزى تاۋىپ قالانۋىنا تاماشا وراي جاراتىپ بەرىپ وتىر. سوندىقتان قازىرگى قوعامدىق دامۋ مەن اۋقىمدى باسەكە ۇلتىمىز ازاماتتارى جونىنەن مۇمكىندىك بار «قوس ءتىلدى» بولىپ قانا قالماستان، قايتا «كوپ ءتىلدى» بولۋدى بارىنشا تالاپ ەتۋدە. ويتكەنى ءسىز «قوس ءتىلدى»، ءتىپتى «كوپ ءتىلدى» بولعان سايىن سىزگە الەم كوكجيەگى ايقارا اشىلماق. ال «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ جولعا قويىلۋىندا كەز بولعان كەيبىر تۇيتكىل تۇيىندەرگە ۇڭىلەر بولساق، وسى وقىتۋ ءتاسىلىنىڭ دارىپتەلۋىنە ساي، قازىر كىلەڭ قازاق ءتىلدى جانە «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىندا وقيتىن بالا سانى كۇرت ازايىپ، حانزۋ كلاستارىندا ءبىلىم الاتىن قازاق بالالارىنىڭ سانى ەسەلەپ ارتىپ، جارتىلاي قازاق ءتىلدى وقىتۋدىڭ ءوزى ونان ارى سولعىنداۋعا ۇشىراعاندىعى، ءسويتىپ وقۋ-وقىتۋ سالاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىلۋ اياسى بارعان سايىن تارايۋ باعىتىنا بەت بۇرا باستاعاندىعى بايقالادى. بۇرىن قازاق مەكتەپتەرىندە الۋان مازمۇنداعى كۇرجەكتەر قۇرىلىپ، ءوز ۇلتتىق ەرەكشەلىگىنە ساي ولەڭ، ماقالا جازۋ، دەنە شىنىقتىرۋ جانە ۇلتتىق ءان-بي، كۇي، ايتىس، ويۋ-ورنەك سالۋ سەكىلدى كوركەمونەرلىك قيمىلدار وتكىزۋ ۇنەمى دارىپتەلىپ، ءارقاشان وزىنە ءتان قاسيەتىمەن دارالانىپ تۇراتىن. ۇلتتىق سالت-سانا، ادەت-عۇرىپ، كيىم-كەشەك، مادەني ءداستۇر، ۇلت رۋحى مەن ۇلت تاريحى جونىندەگى ءبىلىم جاستاردىڭ بويىنا تۋعان حالقىنا ءتان ەرەكشەلىگىمەن سىڭىرىلەتىن. مەكتەپتەردىڭ بىرىكتىرىلۋىمەن قازىرگى ۇرپاقتىڭ ءوز ۇلتتىق مادەنيەتىمەن قاۋىشۋ ءۇردىسى كەيىنگە شەگىنە باستادى. ءسويتىپ، مەكتەپتەردە ءوز انا ءتىلىن جەتىك مەڭگەرەتىن شاكىرت ازايىپ، ءوز تىلىندە ساباق سويلەيتىن ۇستازداردىڭ ءورىسى بارعان سايىن تارىلا ءتۇستى.

  ءاسىلى ءتىل ءبىر ۇلتتىڭ ءوز ءداستۇرلى مادەنيەتىنە مۇراگەرلىك ەتۋى ءۇشىن اسا قاجەتتى قارۋ ەسەپتەلەدى. ەگەر ءتىل ساقتالماسا، ۇلت مادەنيەتى ءوزىنىڭ تىرشىلىك تۇعىرىنان ايرىلعانداي كۇيگە تۇسەدى. بۇل كۇندەرى اتى-ءجونى قازاق بولعانىمەن، مىنەز-قۇلقى، ءجۇرىس-تۇرىسى، كيىم-كيىنىسى، جالپى ۇلتتىق بوگەنايى وزگە ۇلتتان تىم پارىقتالىپ كەتپەيتىن جاڭا ءبىر بۋىن ۇرپاق ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى بايقالادى. بالاسى حانزۋ تىلىندە وقيتىن ءىشىنارا اتا-انالاردىڭ «حانزۋ تىلىندە وقىعاندار عانا قوعامدا جارامدى بولىپ، ءوز انا تىلىندە وقىعاندار ەشتەمەگە جاراماي قالادى» دەيتىن سىڭار جاقتىلى تۇسىنىگىنەن، وتباسىندىق كەڭەستە بالالارىنا ءوزىنىڭ شالا-پۇشىق تىلىمەن حانزۋ تىلىندە سويلەسەتىن جاعداي جارىققا شىقتى. سونىمەن وزگە ءتىلدى ۇيرەنگەننىڭ ءجونى وسى دەپ، وتباسىندا ءوز ءتىلى مۇلدە قاعىس قالاتىن جاعدايلار بەلەڭ بەردى. وتباسى مەن مەكتەپتە حانزۋ تىلىندە سويلەگەن بالانى بىلايعى جەردە ءوز انا ءتىلىن يگەرىپ الادى دەۋگە كەلمەيتىندەي بولىپ قالدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل كۇندەرى قوس ءتىلدى كلاستاردا «انا ءتىلى» ساباعىنىڭ اپتالىق ساعات سانى دا بارعان سايىن قىسقارتىلىپ، ازايتىلۋدا.

  مىنە، بۇل جوعارىداعى جاعدايلار بىزگە ءوز تىلىنەن گورى وزگە ۇلت تىلىنە بوي ۇرۋشىلىقتىڭ مولايىپ، تۋعان تىلىمىزدىڭ ءدىڭىن مىقتى ۇستاۋعا قام جاساماي بولمايتىن كەزەڭگە كەلىپ قالعاندىعىمىزدى اڭعارتقانداي. قازىر «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ ءمانىن جەتە تۇسىنە بىلمەگەن كەي جەرلەر «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى از ۇلت تىلىندەگى مەكتەپتەردى حانزۋ تىلىندەگى مەكتەپتەرگە قوسىپ، حانزۋ تىلىندە عانا ساباق ءوتۋ دەپ سىڭار جاقتىلى ءتۇسىنىپ، سول بويىنشا وقۋ-وقىتۋ قيمىلىن جۇرگىزۋدە. ءسويتىپ، قازىر «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىندا جالپى بەتالىس دۇرىس بولعانىمەن، ءىشىنارا ورىنداردا، وقىتۋ ءتاسىلى وقىتۋدىڭ ناقتىلى تالاپتارىنا سايكەسپەي وتىرعان جاعدايلار دا بەلەڭ بەرە باستادى. ايتىپ وتىرعانىمىزداي، كەي ورىنداردا وقىتۋدىڭ مازمۇنى نەگىزگى اتاۋ ماعىناسىنان الشاقتاپ، دارا ءتىلدى وقىتۋ، ياعني حانزۋ ءتىلدى وقىتۋ بولىپ تۇلعالانىپ، جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە وقىتۋعا نەمقۇرايدى قاراۋ جاعدايى تۋىلعان. قازىر ءىشىنارا ورىنداردا قوس تىلگە بىردەي جەتىك وقىتۋشىلار قوسىنى بولماعاندىقتان، قوس تىلدە ساباق وتىلەتىن كلاستارعا كومەككە كەلگەن وقىتۋشى دەپ پراكتيكاعا تۇسكەن، جەرگىلىكتى ۇلت تىلىنەن ەشقانداي حابارى جوق، تاجىريبەسىز جاس حانزۋ وقىتۋشىلارعا ساباق ءوتۋ مىندەتىن جۇكتەپ قوياتىن بولعان. ۋاقىتتىق مىندەت اتقارۋ ءۇشىن كەلگەن، كاسىپكە ىسىلماعان، جاۋاپكەرشىلىگى از، جەرگىلىكتى ۇلت تىلىنەن حابارسىز مۇنداي وقىتۋشىلارعا ساباق وتكىزۋدەن ساباق ءسىڭىمى تومەندەيتىن جاعدايلار بايقالعان. قازىر كەي جەرلەردە كىلەڭ قازاق ءتىلدى جانە «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىندا وقىپ جاتقان وقۋشىلار قاتارىنان وقۋدا جاقسى بالالاردىڭ ءوز قالاۋىمەن ىرگەلەس حانزۋ مەكتەپتەرگە كىرىپ وقۋىنان جانە رايون ءىشى مەن ىشكەرى شينجياڭ كلاستارىنا ۇزدىك وقۋشىلاردىڭ تاڭدالىپ قابىلدانۋىنان، كىلەڭ قازاق ءتىلدى جانە «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىنىڭ ورتاشا ءبىلىم دەڭگەيى تومەندەپ وتىرعاندىعى ەسكەرىلمەي، «بۇكىلدەي قازاق ءتىلدى جانە «قوس ءتىلدى» قازاق كلاستارىنىڭ وقىتۋ ساپاسى تومەن، سوندىقتان ولاردى حانزۋ مەكتەپتەرىنە قوسىپ، قىسقارتىپ، جابۋ كەرەك»، ــ دەيتىن سىڭار جاقتىلى ۇعىم دا پايدا بولعان.

  ءاسىلى «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ ماعىناسى جالاڭ حانزۋ ءتىلدى وقىتۋدىڭ ابىرويىن كوتەرۋگە عانا قاراتىلماعان. «قوس ءتىلدى» وقىتۋ دەگەن اتاۋدىڭ ءوزى اڭعارتىپ تۇرعانىنداي، ول العاشىندا كەڭ ماعىنادا، جاراتىلىستىق پاندەردى حانزۋ تىلىندە، قوعامدىق پاندەردى جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە وقىتۋعا قاراتىلسا؛ كەيىن تار ماعىنادا، «انا ءتىلى» ساباعى مەن «ادەبيەت» ساباعىن جەرگىلىكتى ۇلت تىلىندە، قالعان پاندەردى حانزۋ تىلىندە وقىتۋعا قاراتىلعان. سوندىقتان «قوس ءتىلدى» وقىتۋ مەيلى قانداي ماعىنادا جۇرگىزىلسىن، ول استە جالاڭ ءتىلدى وقىتۋ بولماي، قايتا ءوز ءتىلى وزگە ءتىلدى ۇيرەنۋدىڭ كوپىرى، ءوز ءتىلى وزگە تىلدىڭ تۇعىرى، ىرگەتاسى بولۋى نەگىزىندە ەكى ءتىلدى قاتار، تەڭ يگەرۋدى دارىپتەيتىن وقىتۋ بولۋعا ءتيىس. مىنە بۇل «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ جەتۋگە ءتيىستى ەڭ نەگىزگى ماقساتى. پارتيا مەن ۇكىمەتىمىزدىڭ كوزدە ۇستاپ وتىرعانى دا وسى. ول استە بىرەۋى ارقىلى بىرەۋىن شەتكە قاعۋ، بىرەۋى ارقىلى ەندى بىرەۋىن تەجەۋ ەمەس. مىنە بۇل جاعدايلار كەزەكتە جاڭا ءداۋىرىمىز جاعىنانءبىزدىڭ اعارتۋ شەبىندەگى ۇلتىمىز قىزمەتكەرلەرى مەن قالىڭ ۇستازدارىمىزدىڭ جانە اتا-انالار مەن اعا بۋىندارىمىزدىڭ الدىنا قويىلىپ وتىرعان بىردەن ءبىر ۇلتتىق ەرەكشەلىككە ساياتىن، قاداعالاپ نازار اۋدارماي بولمايتىن، كوپ بولىپ باس قاتىرىپ، ءتيىمدى جول قاراستىرۋعا ءتيىستى، كەيىن «قاپ!»- دەپ وپىق جەپ قالۋدىڭ الدىن الاتىن، ۇلتتىڭ كەلەشەك مۇددەسىمەن تىكەلەي قاتىستى، كەلەلى تاريحي مىندەت.

  قازىرگى جاعدايدا حانزۋ ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ ورتاسى قالا-قالاشىقتاردا توتەنشە قويۋ بولعاندىقتان، «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ سالماعى حانزۋ تىلىندە قالاي وقىتۋ بولماي، قايتا «انا ءتىلى» ساباعى مەن «ادەبيەت» ساباعىن ءوز تىلىمىزدە قالاي وقىتۋ بولۋعا ءتيىس. ياعني قالا-قالاشىقتاردا اتا-انالارىمىزدىڭ نازارى ۇرپاقتارىنىڭ حانزۋ ءتىلىن قالاي يگەرۋىنە قاراتىلماي، قايتا ءوز ءتىلىمىزدى قالاي ۇيرەنىپ، قالاي يگىلىگىنە جاراتا الادى دەگەن ماسەلەگە قاراتىلسا ءجون بولعانداي. ويتكەنى قالا-قالاشىقتاردا حانزۋ ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ تىلدىك ورتاسى قويۋ بولعاندىقتان، ۇرپاعىڭىز ءسىزدىڭ كوپ قۋزاۋىڭىزدى قاجەت ەتپەي-اق، تۇلعالى ءتىلدى ءوزى-اق ۇيرەنىپ الاتىن بولادى. سوندا ماسەلەنىڭ الداعى ءتۇيىنى، قالا-قالاشىق بالالارى جونىنەن الىپ ايتقاندا، كوبىنەسە ءوز تىلىمىزگە باعىتتالعانى ءجون. اتا-انا جونىنەن الىپ ايتقاندا، ءوز ۇرپاعىنىڭ انا تىلىنەن كوز جازىپ قالماۋى ءۇشىن، وتباسىندا، كۇندەلىكتى سەميالىق كەڭەستە قولدانىستاعى ءتىلى تۇنىق ءوز تىلىندە بولىپ، بالالارىنا لي باي ولەڭدەرىن وزدەرىنە اباي ولەڭدەرىندەي شەبەر تىلمەن ايشىقتاپ جەتكىزىپ بەرۋ تالابىن قويا بىلگەنى وڭ بولماق. قازىرگى جاعدايدا اﻧﺎ ءﺗﯩﻠﯩﻤﯩﺰدى ساقتاپ،ونى ﻗﻮرﻋﺎپ قالۋدىڭ ەڭ ۇتىمدى جولى وﺗﺒﺎﺳﯩﻨﺪﯨﻖ ﻗﻮرﻋﺎۋ بولماق. ەگەر كۇندەلىكتى وتباسىندىق كەڭەستە ازاماتتارىمىز وسىلاي ىستەي الماسا، وندا ۋاقىت وتە كەلە ەلىمىزدەگى اناۋ بالەن ۇلت دەلىنىپ، اتى عانا ساقتالىپ جۇرگەن ۇلتتاردىڭ قاتارىنان ءبىزدىڭ دە بوي كورسەتۋىمىز عاجاپ ەمەس! الدا مۇنداي كۇيگە ءتۇسۋدى قازىرگى كىلەڭ حانزۋ تىلىندە وقىپ جاتقان، وتە از سانداعى ۇلتىمىز ۇرپاقتارىنىڭ ەڭ قاراپايىمى ءوز اتا-اناسىنا ىزەتتىلىكپەن، ءيىلىپ سالەم بەرە بىلمەي، سوعا-موعا وتەتىن، ءسوزى مەن ارەكەتى تاۋدان تاس دومالاتقانداي دورەكى، قازاقى ادەپ-يبا، مىنەز-قۇلىق، سالقىن قاندىلىقتان جۇرداي ماڭگۇرت، بەزبۇيرەك ۇرپاقتىڭ جەتىلىپ كەلە جاتقاندىعىنان اڭعارىپ الۋعا بولاتىنداي. ەگەر قازىر بەلەڭ بەرە باستاعان، ۇلتتىق قاسيەتىمىزگە سايكەسپەيتىن مۇنداي جات قىلىقتاردىڭ الدى ەرتەرەك الىنباي، وسى قالپى كەتە بەرسە، وندا كەيىن تەك پالەن ۇلتتىڭ بالاسى ەدىك دەپ ەسىنە عانا الاتىن، وزگە ءبىر ۇلت ۋاكىلدەرىنىڭ ومىرگە كەلۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ءبىز تۇتاس ۇلت بولىپ بۇل سالادا ۇتىمدى وي قاراستىرىپ، ءونىمدى جول تابا الماساق، وندا ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز تەك ماڭگۇرت ۇرپاقتىڭ قولىندا قۇرىدىمعا كەتەرى حاق!

  «قوس ءتىلدى» وقىتۋ پارتيا مەن ۇكىمەتىمىز جاعىنان بەكىتىلىپ، پارتيامىزدىڭ باتىس وڭىردى قاۋىرت اشۋ ساياساتىنىڭ ماڭىزدى تۇيىندەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇراقتاندىرىلىپ، ونى جاپپاي جۇزەگە اسىرۋ دارىپتەلىپ وتىرعان قازىرگى تاڭدا، ءبىز «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ اتقارىلۋى دۇرىس بولدى، يا دۇرىس بولمادى دەپ، ونى تالقىعا سالىپ اۋرە بولۋىمىزدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى، وسىلاي ىستەۋ پارتيامىزدىڭ ۇندەۋى بولعاندىقتان، ونى اتقارۋ ءسىزدىڭ دە، ءبىزدىڭ دە بورىشىمىز بولماق. سوندىقتان، ءبىز بىلايعى جەردە پارتيامىزدىڭ ۇندەۋىنە باتىل ءۇن قوسىپ، «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى ونان ارى دارىپتەپ، ونى قايتكەندە ۇلتىمىزدىڭ يگىلىكتى ءىسى ءۇشىن ويداعىداي قىزمەت ەتتىرە الامىز دەگەن ماسەلەگە، پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ قاتىستى ساياساتتارىنان قايتكەندە ءتيىمدى پايدالانىپ، ونى ءوز ءتىلىمىزدى، ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمىمىزدى، كۇللى ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدى اقاۋسىز ساقتاپ، قورعاپ قالا الامىز دەگەن سياقتى ماسەلەلەرگە كوبىرەك وي جۇگىرتىپ، امال قاراستىرعانىمىز ءجون. قازىرگى توعىسپالى مەكتەپتەردەگى «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىندا «انا ءتىلى» مەن «ادەبيەت» ساباعىنان باسقا پاندەردىڭ ءبارى دەرلىكتەي حانزۋ تىلىندە وقىتىلىپ جاتقان جاعدايدا، ءبىز وسى ساباقتاردى ءوتۋدى ويداعىداي ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا جولىن قاراستىرۋىمىز، اتالعان ساباقتاردىڭ وقۋلىق ماتەريالدارىن «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ تالاپتارىنا ساي، مازمۇندىق جاقتان حانزۋ تىلىندە وتىلەتىن باسقا ارقايسى پاندەردەگى اتاۋ-تەرميىندەردى قامتيتىن ەتىپ، وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگى نەگىزىندە جاڭالاپ، كەمەلدەندىرىپ، قايتادان قۇراستىرىپ شىعۋىمىز قاجەت. كىلەڭ قازاق ءتىلدى جانە «قوس ءتىلدى» قازاق بالالارى كلاستارىنا ارنالعان «حانزۋ ءتىلى» وقۋلىقتارىنا ءار ءتۇرلى پاندەردىڭ اتاۋ-تەرميندەرى قازاقشا-حانزۋشا بالاماسى بويىنشا كىرگىزىلىپ تولىقتىرىلۋى كەرەك. مەكتەپ ءومىرى مەن وقۋشىلارعا قاتىستى قازاق تىلىندەگى ءار ءتۇرلى گازەت-جۋرنالدارمەن وقۋشىلار مولىنان قامدالىپ، ولاردىڭ انا ءتىلى سوزدىك قورىنىڭ مولايتىلۋىنا تاماشا شارت-جاعداي جاراتىلىپ بەرىلۋى قاجەت.

  «انا ءتىلى» مەن «ادەبيەت» ساباعىن وتەتىن وقىتۋشىلار باسەكەگە ءتۇسىپ سارالانعان، مول كاسىبي قابىلەتكە يە، شىنايى دارىن يەلەرى بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى، بۇل توتەنشە ءمان بەرەتىن ماڭىزدى ءتۇيىن. «وي سالۋ ــ ۇستازدان، ويلانۋ ــ شاكىرتتەن» دەگەندەي، وقۋشىلارعا وي سالا الاتىن، كاسىپكە مىقتى، ۇلاعاتتى ۇستازدار تاڭدالۋى قاجەت. «قوس ءتىلدى» كلاستارعا كلاس جەتەكشىسى بولاتىن ادام قايسى ۇلتتان بولۋىنا قاراماستان، ول، ءسوز جوق، ەكى تىلگە بىردەي جەتىك، قازاق ۇلتىنىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە قانىق ءارى سوعان ساي تاربيە جۇرگىزە الاتىن ازاماتتاردان بولۋعا ءتيىس.

  قازىر قىستاقتارداعى باستاۋىش مەكتەپتەر بىرىكتىرىلىپ، اۋىلداردان اشىلاتىن، اۋىلدارداعى ورتالاۋ مەكتەپتەر بىرىكتىرىلىپ، اۋدانداردان اشىلاتىن بولدى دا، تەك سانامالى قىستاقتاردا عانا وقىتۋ تۇيىندەرى قالدى. وسىنداي جاعدايدا 1–، 2- كلاس وقيتىن جاس جەتكىنشەكتەردىڭ ءوزى اۋىلدا جانە اۋداندا جاتاقحانالارعا جاتىپ وقيتىن بولدى. انا ءسۇتىنىڭ ءدامى اۋىزىنان تولىق كەتە قويماعان بۇنداي كىشكەنتاي بالالار اقىل-وي، دەنە جاقتارىنان ءالى تولىسا قويماعاندىقتان، مەكتەپ جاتاقحانالارىنىڭ تۇرمىسىنا ءبىرقىدىرۋ ۋاقىتقا دەيىن ۇيلەسە الماۋدا. قاراماققا ولار شارت جاعدايى ءبىر ساتى جوعارى مەكتەپتەردە وقىپ ءبىلىم العانداي كورىنگەنىمەن، ءىس جۇزىندە جاس شامالارىنىڭ تىم كىشكەنە بولۋىنا بايلانىستى جانە جاتاقحانالاردىڭ باسقارىلۋى مەن وقىتۋعا ۇيىمداستىرۋ قاتارلى بۋىنداردىڭ بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەستىرىلمەۋى قاتارلى سەبەپتەردەن ولار قاراپايىم قىستاقتاردا اشىلعان باستاۋىش مەكتەپتەردە الۋعا ءتيىستى ءبىلىم دەڭگەيىنە دە يە بولا الماۋدا. قازىرگى مەكتەپتەردى قىسقارتىپ، ءبىر-بىرىنە قوسۋدان تۋىنداپ وتىرعان ۇلتتىق وقىتۋشىلار مۇددەسىنە قاتىستى ماسەلەلەر ءوز الدىنا ءبىر توبە. ال اقىل-وي، دەنە تۇلعاسى جاعىنان ءالى تولىق جەتىلە قويماعان بالالاردى اتا-انا تاربيەسىنەن ەرتە ايىرىپ الۋدان تۋىندايتىن پسيحيكالىق اسەر، ءوسىپ-جەتىلۋگە اسەر قاتارلىلار دا ءوز الدىنا ءبىر تاقىرىپ. سوندىقتان مەكتەپتەردى شوعىرلاندىرىپ باسقارۋدا اپتىعىپ، البىرتتىققا سالىنباي، بارلىعىن ءبىر شىبىقپەن ايداماي، ءار جەردىڭ ءىس جۇزىندىك شارت-جاعدايى كوزدە ۇستالاتىن بولسا؛ مۇمكىندىك بار اۋىلدا ورتالاۋ، قىستاقتاردا وقىتۋ تۇيىندەرى جابىلماسا؛ ەگەر رەال جاعداي بۇلاي ىستەۋگە شىنىندا جار بەرمەسە، وندا شوعىرلاندىرىلىپ اشىلاتىن مەكتەپ جاتاقحانالارىنىڭ باسقارىلۋى مەن وقىتۋعا ۇيىمداستىرۋ قاتارلى بۋىندار بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنە ساي كەمەلدەندىرىلسە؛ جاتاقحانا قىزمەتكەرلەرى جالدانبا قىزمەتكەرلەر بولماي، ەكى تىلگە تەڭ جەتىلگەن، كاسىبي مامان قىزمەتكەرلەر بولسا؛ بەينە بالاباقشانىڭ ارنايى تاربيە كورگەن قىزمەتكەرلەرىندەي، تاربيەشى ۇستازدار قىزمەت اتقاراتىن ەتىپ ورنالاستىرىلسا، وندا «قوس ءتىلدى» وقىتۋ ءىسى حالىق قالاۋىنان شىعىپ، قازىرگى پارتيا مەن ۇكىمەتىمىز دارىپتەلىپ وتىرعان «حالىق رازى بولاتىن وقۋ-وقىتۋ ءىسى» ويداعىداي جۇرگىزىلگەن بولىپ، تومەندە قاراپايىم حالىق بالالارىنىڭ جاستايىنان جاتاقحانالاردا جاتىپ وقىپ، ءبىلىم الۋىنان الاڭداماس ەدى. مىنە بۇل سوڭعى مازمۇن قاتىستى ۇكىمەت تاراۋلارىنىڭ ايرىقشا ءمان بەرىپ، استە ءسوز بۇيدالىققا سالىنباي، تەز ارادا بىرجايلى ەتۋىنە ءتيىستى تۇيىندەر.

  «قوس ءتىلدى» وقىتۋ ءىسى ءارقاشان وقۋ-وقىتۋدىڭ عىلىمي زاڭدىلىعىنا ساي بىرتىندەپ جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ەگەر وعان جالاڭ اكىمشىلىك تاسىلمەن عانا تەز اتقارتۋ ءادىسى قولدانىلسا، وندا الدا تۇتاس ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءبۇلىنىپ، قالپىنا كەلۋى وڭايعا تۇسپەيتىن زارداپتاردىڭ تۋىنداۋى ابدەن مۇمكىن. ەگەر ءبىز شىنىندا «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ ءونىمىن تەز كورۋگە اسىقساق، وندا اۋىلداردا «قوس ءتىلدى» بالاباقشانى اشۋدى بار كۇشپەن جالپىلاستىرساق، ءتىپتى شارت-جاعدايى بار قىستاقتارعا دەيىن «قوس ءتىلدى» بالاباقشانى كەمەلدەندىرىپ اشۋ جۇمىستارىن تەز ارادا قولعا الىپ، ونى ويداعىداي ىستەسەك، وندا نۇر ۇستىنە نۇر بولعان بولار ەدى.

  «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى جۇزەگە اسىرىپ، مەكتەپتەردى بىرىكتىرىپ باسقارۋدا جۇرت قازىر نەدەن الاڭدايدى؟ بىزشە بولعاندا، مۇندا مىناداي ەكى ءتۇرلى سەبەپ بار: ءبىرى، «قوس ءتىلدى» وقىتۋ جاڭا وقىتۋ ءتاسىلى بولعاندىقتان، قاراپايىم حالىق «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ ءوز لايىعىمەن قالىپتى جۇرگىزىلۋىنە اپتىقپالىق پەن اسىرا سىلتەۋ ارالاسىپ، كۇندەر وتە كەلە ءوزﯨﻨﯩﯔ اﻧﺎ ءﺗﯩﻠﻰ مەن جازۋىنان جۇرداي بولىپ، ايىرىلىپ قالۋدان الاڭداسا؛ ەندى ءبىرى، بوگەنايى بولەكشە ﺳﺎﻟﺖ-ءداستۇرى، ﻣﺎدەﻧﻴﻪﺗﻰ ﻣﻪن ادەﺑﻴﻪتى، ﺗﺎريحى مەن تاعىلىمى سىندى ﺗﻮﻟﯩﭗ ﺟﺎﺗﻘﺎن رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ كەلەشەكتە ءوز ءتىلىن ءوزى بىلمەيتىن ۇرپاقتارى جاعىنان يەسىز قالىپ قويۋىنان الاڭدايدى. ءاسىلى بۇل الاڭداۋ كەيبىر جەرلەردە «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى تەز ارادا جاپپاي جولعا قويۋ كەرەك دەپ، مەكتەپتەر جاپا-تارماعاي بىرىكتىرىلىپ، شارت-جاعداي تولىق ازىرلەنبەي جاتىپ، ساباقتار حانزۋ تىلىندە سويلەنىپ، حانزۋ ءتىلىن بىلمەيتىن وقىتۋشىلار ساباق ساحىناسىنان ىعىستىرىلىپ، ءبىر ءتۇرلى شۇعىل كۇي قالىپتاسۋىنان بولدى. جۇرت بۇل كۇندەرى ورتالىقتا ءوز تىلىندە اقپارات، باسپا ءسوز مەكەمەسى بار 5 از ۇلتتىڭ ءبىرى بولۋداي سالاۋاتىن ۇزدىكسىز ساقتاپ، ورتالىقتىڭ ءۇنىن استانادان اۋىلعا دەيىن جەتكىزىپ، ءوز حالقىنىڭ سۋسىنىن تولىق قاندىرىپ كەلە جاتقان، قاسيەتتى حالىقتىق ءتىلىنىڭ بىلايعى جەردە قايماعىنىڭ ءالى دە بۇزىلماي ءوز جالعاسىن تابا بەرۋىن، ءومىردىڭ قىرى مەن سىرىن توقسان تولعاپ جەتكىزىپ بەرۋگە قۋاتى تولىق جەتەتىن باي، كەمەلدى ءتىلىنىڭ بىلايعى جەردە دارمەنسىز كۇيگە ءتۇسىپ قالماۋىن تىلەيدى. ءدال وسى مازمۇندا كورنەكتى اعارتۋشى، ﻗﻮﻋﺎم ﻗﺎﻳﺮاﺗﻜﻪرى، ﺟﺎزۋﺷﻰ، عالىم سۇلتان جانبولاتوۆ اعامىز وتكەن جىلى «شينجياڭ گازەتىندە» جاريالانعان «ءۇش كەرەك» اتتى ماقالاسىنىڭ «قورعاۋ كەرەك» دەگەن ءۇشىنشى مازمۇنىندا، ۇلتتىق ءتىلىمىزدى قورعاۋدىڭ قاجەتتىلىگى جايىندا: «انا ءتىل قۇرمەتتەلمەسە، قورعالماسا، مىنا بولاشاقتى ەشكىم دە قيسىنسىز دەي المايدى: ءبىرىنشى، انا تىلىمىزدىڭ قولدانىلۋ اياسى قاتتى تارىلادى. ەكىنشى، باسپا ءسوز جانە اقپارات قۇرالدارىمىزدىڭ انا تىلگە سۇيەنگەن توبى الدىمەن وقىرماننىڭ، سوسىن كورەرمەننىڭ ازايۋىنان بارىپ جابىلادى. ءۇشىنشى، انا ءتىل الدىمەن وتباسىندىق تىلگە، سوسىن ءولى تىلگە اينالادى. ءتورتىنشى، اۋەلى ءتىل، سوسىن ۇلت اتى قالعانىمەن، زاتى جوعالادى» - دەپ، وتە تاماشا وي تولعاعان بولاتىن.

  باس شۋجي حۋ جينتاۋ جولداس ورتالىقتا اشىلعان ۇلت قىزمەتى ماجىلىسىندە از ۇلتتاردىڭ ءتىلىن قورعاۋدىڭ قاجەتتىلىگى جايىندا: «ءﺑﯩﺰ ءارﻗﺎﻳﺴﻰ ۇﻟﺘﺘﯩﯔ ﺗﺎرﻳﺤﻲ داﻣﯟ ﺑﺎرﯨﺴﯩﻨﺪا قالىپتاستىرعان ءداﺳﺘﯘرى، ءﺗﯩﻠﻰ، ﻣﺎدەﻧﻴﻪﺗﻰ، ﻋﯘرﯨﭗ-ادەﺗﻰ، ﭘﺴﻴﺤﻮﻟﻮﮔﻴﺎﻟﯩﻖ ﺗﯘﺗﺎﺳﺘﯩﻌﻰ ﺳﻪﻛﯩﻠﺪى ﺟﺎﻗﺘﺎﻋﻰ ﭘﺎرﯨﻘﺘﺎرﯨﻦ ﺗﻮﻟﯩﻖ ءﺗﯘﺳﯩﻨﯟﯨﻤﯩﺰ ﺟﺎﻧﻪ وﻋﺎن ﻗﯘرﻣﻪت ەﺗﯟﯨﻤﯩﺰ، ولاردﯨﯔ ءوﻣﯩﺮ ﺳﯘرۋﯨﻨﻪ ﻧﻪﻣﻘﯘراﻳﺪى ﻗﺎراﻣﺎۋﯨﻤﯩﺰ، ﺳﻮﻧﺪاي-اق ولاردى زورلاۋ ءﺗﺎﺳﯩﻠﯩﻦ ﻗﻮﻟﺪاﻧﯩﭗ وزﮔﻪرﺗﭙﻪۋﯨﻤﯩﺰ ﻛﻪرەك»- دەپ، اسا كورەگەندىكپەن ماڭىزدى ﻧﯘﺳﻘﺎۋ ﻛﻮرسەتسە؛ مەملەكەتتىك ۇلت ىستەرى كوميتەتىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى دان جۋاڭبىن جولداس مەملەكەتتىك ۇلتتىق ءتىل-جازۋ قىزمەتى ماجىلىسىندە جوعارىداعى ماڭىزدى نۇسقاۋدى وﻧﺎن ارى اﻳﻘﯩﻨﺪاي ءﺗﯘﺳﯩﭗ: «ﻛﻮپ ءﺗﯩﻞ ﺟﺎراﺳﺎ ﻛﻮرﻛﻪﻳﻪﺗﯩﻦ ورﺗﺎ قالىپتاستىرۋدا ــ اﻧﺎ ءﺗﯩﻠﺪى ﻧﻪﮔﯩﺰ ەﺗﯟ ﭘﺮﻳﻨﺴﻴﺒﯩﻨﺪە ﺗﺎﺑﺎﻧﺪى ﺑﻮﻟﯟ ﻛﻪرەك. ﺑﯘل ــ اﻧﺎ ءﺗﯩﻠﺪى ءﺑﯩﺮﯨﻨﺸﻰ ورﯨﻨﻌﺎ، وزﮔﻪ ءﺗﯩﻠﺪى ەﻛﯩﻨﺸﻰ ورﯨﻨﻌﺎ ﻗﻮﻳﯟ دەﮔﻪن ءﺳﻮز»- دەپ، ايقىن اتاپ ﻛﻮرﺳﻪﺗﺘﻰ.

  مىنە، بۇل جوعارىداعى ۇلاعاتتى ۇندەۋلەردەن، ءبىز ەشبىر ءارى-ءسارى بولماستان، ەلىمىزدە از ساندى ۇلت تىلدەرىنىڭ ايالاپ قورعالۋعا ءتيىستى ەكەندىگىن ايقىن اڭعارىپ الا الامىز. كوشباسشى كورەگەن پارتيامىز دا ەجەلدەن بەرى: ەلىمىز بىرلىككە كەلگەن كوپ ۇلتتى سوتسياليستىك مەملەكەت، سوتسياليزم داۋىرىندە ۇلتتار ورتاق كوركەيىپ، گۇلدەنۋگە ءتيىستى، ساياسي، زاڭدىق تۇرعىدا، ءار ۇلتتىڭ ءوز ءتىل-جازۋىن قولدانۋ ۇقىعى بار، ۇقساماعان ۇلتتاردىڭ ءتىل-جازۋى استە قۇندى-قۇنسىز دەپ ايىرىلمايدى، بارلىعىنىڭ ورنى تەپە-تەڭ ــ دەگەن ويدى ۇنەمى دارىپتەپ، ۇلتتىق تەرريتوريالى اۆتونوميا زاڭىنىڭ 10-تارماعىندا: «از ۇلتتاردا ءوز ۇلتىنىڭ ءتىل-جازۋىن قولدانۋ جانە دامىتۋ بوستاندىعى بولۋىنا كەپىلدىك ەتىلەدى»- دەپ، ەلىمىزدەگى ۇلتتاردىڭ ءتىل-جازۋ ەركىندىگىن زاڭ جۇزىندە كەپىلدەندىرىپ، ۇلتتار تەڭدىگىنە شىنايى قۇرمەت ەتىپ كەلەدى.

  قىسقاسى، قازىر از ساندى ۇلتتاردىڭ ءتىل قولدانۋ اياسىندا ۇلكەن اۋقىمدىق وزگەرىس بولا قويعان جوق. پارتيامىز از ساندى ۇلت تىلدەرىنە قاراتا ساقتاپ قالۋ، قورعاۋ، دامىتۋ ساياساتىن ۇزبەي دارىپتەپ كەلەدى. سوندىقتان ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ بىلايعى جەردە وسى ءبىر تابان تىرەر تياناقتى ءوز مۇددەلەرى ءۇشىن ۇزدىكسىز قىزمەت ەتتىرۋلەرىنە ابدەن بولادى. قورتىپ ايتقاندا، «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ ويداعىداي جاقسى جۇرگىزىلۋى ءۇشىن، اۋەلى ۇكىمەت جاعىنان توتەنشە ءمان بەرىلىپ، باسشىلىق كۇشەيتىلۋى؛ قاتىستى تاراۋلاردىڭ وقىتۋعا تانىمىن جوعارىلاتۋى؛ «كەڭەسپەن پشكەن تون كەلتە بولمايدى» دەگەندەي، مەكتەپ، قوعام، اتا-انا ۇشتاسقان «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى زەرتتەۋ ۇيىمدارى قۇرىلۋى؛ ارنايى مامان-زەرتتەرمەنى بولۋى؛ تۇتاس وقىتۋ قيمىلى بايىپتى قاداممەن ءجۇرىلىپ، اپتىقپالىق پەن اسىرا سىلتەۋ نىسايلارى بولماۋى؛ بەت پەردە بولارلىق جاقتارعا عانا ءمان بەرىلىپ، قالعاندارى قالتارىستا قالاتىن فورماشىلدىق پيعىلداردىڭ الدى الىنۋى؛ وقۋ-وقىتۋ بارىسىندا ورىن تەپكەن مەسەلەلەر تەرەڭدەي زەرتتەلىپ، قاتىستى تاراۋلارعا قۇندى تەكسەرۋ ماتەريالدارى تاپىسىرىلىپ، كەڭەسپەن شەشىلەتىن جۇمىستار ورتاعا سالىنىپ تۇراتىن بولۋى؛ ءسويتىپ، تۇتاس وقىتۋ ءىسىنىڭ دۇرىس ارناعا تۇسۋىنە تاماشا قوعامدىق ورتا قالىپتاستىرىلۋى قاجەت.

  كوز الداعى جانە ۇزاق بولاشاقتىق تۇرعىدان قاراعاندا، «قوس ءتىلدى» وقىتۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ۇلتىمىز ءۇشىن توتەنشە ءتيىمدى. مۇنى قازىر جالپى حالىق تا قۋانا قولداپ-قۋاتتاپ وتىر. ۇﻟﺘﺘﯩﯔ ﺗﺎﻋﺪﯨﺮىن، ەﻟﺪﯨﯔ ەرﺗﻪﯕﯩﻦ ويلاساق، كەلەشەك ۇرپاقتىڭ «قوس ءتىلدى»، ءتىپتى «كوپ ءتىلدى» بولۋى اسا قاجەتتى. الداعى كۇندەردە ۇرپاعىڭىز شۇلدىرلەگەن شىبار ءتىلدى بولماي قايسى ۇلت ازاماتىمەن جۇزدەسسە، سول ۇلت تىلىندە ەش ىركىلىسسىز سويلەسە السا، مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن بىلىكتىلىك ەسەپتەلمەك.

  ءوز ءداۋىرىنىڭ اقىلگوي ءدانىشپانى اباي دا وزگە ءتىلدى ۇيرەنۋدى بارىنشا دارىپتەگەن. جوعارىدا ايتقانىمىزداي جۋىق جىلداردان بەرى ﺩﯗﻧﻴﻪ ءﺟﯘﺯﻯ حالىقتارى اراسىندا ءوزارا ءتىل ﯗﻳﺮﻩﻧﯟ ۇلكەن ورلەۋگە كوتەرىلدى. ەلىمىزدەگى بىردەن ءبىر تۇلعا ۇلت حانزۋ حالقى دا ۇلكەن تۇلعالىق جاقتان اعىلشىن ءتىلى سياقتى ىقپالدى تىلدەردى، ال كىشى تۇلعالىق جاقتان، از سانداعى ۇلتتارمەن كىرىگە قونىستانعان وڭىرلەردە سول ۇلتتىڭ ءتىلىن ۇيرەنۋدەي «قوس ءتىلدى» بولۋدى، «كوپ ءتىلدى» بولۋدى دارىپتەپ وتىر. مىنە بۇدان ەلىمىزدە «قوس ءتىلدى» وقىتۋ تەك از ساندى ۇلتتارعا عانا قاراتىلىپ وتىرماعاندىعىن اڭعارۋعا بولادى. سوندىقتان «قوس ءتىلدى» وقىتۋ دەلىنسە بولدى، ونان قايداعى ءبىر الىپ قاشپا ويلاردى تۋىنداتا بەرۋدىڭ دە ءجونى جوق. فيلوسوفيالىق قاعيدا بويىنشا قاراعاندا، ءار قانداي ءىستىڭ دامۋى مەن كەرى كەتۋىندە ىشكى سەبەپ قاشاندا شەشۋشى رول اتقارادى. قازىرگى ءتىلىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىنىڭ سولعىنداۋىنا سىرتقى سەبەپ ەمەس، قايتا ىشكى كۇش، ياعني از سانداعى ءوز ۇلتىمىزدان شىققان ەرىك – جىگەرى ءالسىز، ءوز ۇلتىنا ءوزى قورلانا قارايتىن، ءوز تىلىنەن ءوزى بەزىنگەن، جەتەسىز، شۇبار تىلدىلەر، ءوز قامىن عانا كۇيتتەيتىن زيالىسماقتار اسەر ەتىپ وتىر! الدا تىلىمىزگە ەشكىم دە سىرتتان تىزە باتىرماي-اق، ءتىلىمىزدىڭ قۇتىن قاشىرىپ، كوسەگەلى كوگەنىن ۇزەتىندەر دە اۋەلى سولار بولماق. ەگەردە الدا بىرەۋلەر ۇلتجاندىلىقپەن، «ءتىلىمىزدىڭ بوساعاسى بوساپ، شاڭىراعى شايقالادى-اۋ»،- دەپ، قاراداي قاۋىپتەنىپ الاڭدار بولسا، وندا مەن ەشبىر ءارى-ءسارى بولماستان: «سول قاۋىپ اۋەلى ءوز ىشىمىزدەگى تەكسىز، جەتەسىز، ءالجۋازداردان بولادى»،– دەر ەدىم. قوعام دامۋىنىڭ تۋىندىسى بولعان «قوس ءتىلدى» وقىتۋدى جالپىلاستىرۋدا بەلگىلەنگەن ساياسات ايقىن ءارى توتەنشە دۇرىس. پارتيا مەن ۇكىمەتىمىزدىڭ كوزدەگەن ماقساتى كەلەشەك ۇرپاقتى ەكى تىلدە بىردەي جەتىلدىرىپ، ادام ساپاسىن جوعارىلاتىپ، جالپى حالىقتى داۋىرمەن تەڭ العا باستىرۋ.

  ۇرپاعىڭىزدىڭ قوس تىلگە بىردەي جەتىلە الۋى، اۋەلى اتا-انا سىزگە بايلانىستى. «بالاپان ۇيادان نەنى كورسە، ۇشقاندا سونى الادى» دەگەندەي، شىر ەتىپ جەرگە تۇسكەننەن، ەس جيىپ، ەتەك جاپقانعا دەيىن، انا ءتىلى قۇلاعىنا سىڭەبەرسە، بالاڭىزدىڭ ورتا جولدا ءوز ءتىلىن جوعالتىپ قويۋى مۇلدە مۇمكىن ەمەس. ەندىگى ماسەلە «ﻭﺯﮔﻪ ءﺗﯩﻠﺪﯨﯔ ءﺑﺎﺭﯨﻦ ءﺑﯩﻞ، ءﻭﺯ ءﺗﯩﻠﯩﯖﺪﻯ ﻗﯘﺭﻣﻪﺗﺘﻪ»،- ﺩﻩﭖ، اقىن ﻗﺎﺩﯨﺮ ﻣﯩﺮﺯﺍﻟﻴﻪﯙ ﺍﻳﺘﻘﺎﻧﺪﺍﻱ، اۋەلى ءوز انا ءتىلىمىزدى قۇرمەتتەپ، ونى ارداقتاپ، ﺍﻳﺎﻻﭖ ۇيرەنەيىك تە، وزگە ءتىلدىڭ ءبارىن بىلۋگە بارىنشا قۇلشىنىس جاسايىق، ارداقتى اعايىندار!

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى

  كەلۋ قاينارى: حالىق گازەتىنىڭ تورابى
جاۋاپتى رەداكتورى : اسقار جاڭابەك ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ ىستەتۋگە بولمايدى
Copyright © 1997-2010 by www.people.com.cn. all rights reserved