بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |حات ساندىعى |حابارلاسىڭىز|ءبىز تۋرالى
شارۋالارعا ەڭ قاجەتتى ءبىلىم ــ قولدانىلمالى تەحنيكا
ىسپانديار سولتاش ۇلى   
2010.03.31 16:31    
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  21-عاسىر ادامداردىڭ قوعامداعى ورنى مەن كۇن كورىس دەڭگەيىن وقۋ-بىلىممەن ولشەيتىن ءبىلىم شارۋاشىلىعى عاسىرى بولاتىنى تولىق مەجەلەنۋدە. بۇل رەالدىق بۇگىنگى تاڭدا ءار جاقتان كەنجە قالىپ كەلە جاتقان ۇلتىمىز شارۋالارىنا ونان ارى قىسىم تۇسىرۋدە. وسى ﺍﯞﻗﯩﻤﺪﻯ ﻩﺭﺗﻪ سەزىنگەن ۇلتىمىز ازاماتتارى قازىر وقۋ وقىپ، عىلىم-تەحنيكا يگەرىپ، ءوز ساپالارىن جوعارىلاتۋعا دەن قويا باستادى. ويتكەنى بۇگىنگى قوعامدىق دامۋ مەن اۋقىمدى باسەكە ۇلتىمىز ازاماتتارى جونىنەن بارىنشا بىلىمدەنۋدى تالاپ ەتۋدە. ەڭ قاراپايىمى، ازاماتتارىمىز بەلگىلى ءبىر كاسىپتىڭ، ونەردىڭ مايتالمان مامانى بولسا، قوعام ولارعا اناعۇرلىم كوپ ورىنداردا كاسىپتەنىپ قىزمەت ىستەۋلەرىنە تاماشا وراي جاراتىپ بەرەدى. ەندەشە، ۇلتىمىز ازاماتتارى داۋىرمەن سايكەسىپ، قوعام قاجەتىنە جاراۋ ءۇشىن قايتۋى كەرەك؟ مىنە بۇل ءارقانداي كوزقاراقتى، اشىق ويلى ازاماتىمىز ويلانىپ-تولعانىپ شارا تابۋىنا ءتيىستى كەلەلى ماسەلە. تومەندە مەن وسى تۇرعىدان قازىرگى ۇلتىمىز شارۋالارى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ءبىلىم ــ قولدانىلمالى تەحنيكا دەگەن كوزقاراسىمدى ورتاعا قويماقشىمىن.

  ءبىز تىلگە تيەك ەتپ وتىرعان قولدانىلمالى تەحنيكا ــ بەلگىلى ءبىر رايوننىڭ نەمەسە ادامدار توبىنىڭ ءمالىم ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق ونىمدىلىكتى تەز قولعا كەلتىرۋ ءۇشىن، الۋان ءتۇرلى تەحنيكالار ىشىنەن ءوزىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا، ايتالىق، جاراتىلىستىق ورتاسى، بايلىق قاينارى، ەنەرگيا كۇشى، ەكونوميكالىق قۋاتى، تەحنيكالىق ورەسى، وقۋ-ءبىلىم دەڭگەيى سياقتىلارعا ساي تاڭداپ العان تەحنيكا تۇرلەرىن كورسەتەدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، قولدانىلمالى تەحنيكا ادەتتە قاتاڭ ءارى جوعارى تەحنيكالىق تالاپتى كوپ قاجەت ەتپەيتىن، ادامدار وتە وڭاي يگەرىپ الاتىن، كۇندەلىكتى تۇرمىستا ءجيى قولدانىلىپ، تەز ءونىم بەرەتىن تەحنيكا تۇرلەرىن مەڭزەيدى.

  ءبىز، ەڭ اۋەلى، قولدانىلمالى تەحنيكانىڭ مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا ىستەتىلۋىنە نازار سالايىق. كەزەكتە ۇلتىمىز قايسى شارۋاشىلىقپەن شۇعىلدانسا دا بىزدەگى تەحنيكالىق كەمىستىك قولدانىلمالى تەحنيكانى كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزدا ءجيى پايدالانىپ، ونى كادەگە جاراتۋىمىز جاعىندا بايقالادى. ۇلتىمىز جونىنەن العاندا، مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋ ەڭ بايىرعى اتا كاسىبىمىز ەكەندىگى بۇلتارماس شىندىق. وسى شارۋاشىلىقتىڭ جالپى جۇلگەسىنە ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ قانىق ەكەندىگى دە راس. ءبىراق تۇتاس مال شارۋاشىلىعىندا مال ءناسىلىن عىلمي جولمەن ساپالاندىرۋ، ونى عىلمي جولمەن باعىپ-قاعۋ جاعىندا كەمىستىكتەرىمىز تولىپ جاتىر. ايتالىق، مالدى جاساندى جولمەن ۇرىقتاندىرۋ تەحنيكاسىن قولدانا باستاعانىمىزعا كوپ جىل بولدى. ءبىراق وسىنىڭ ونىمىنە نازار سالساق، كەيبىر مالدى اۋىلدارىمىزدا مال تۇقىمى ساپالانىپ، مالشىلار تۇرمىسىنا وڭدى اسەر ەتكەندى قويىپ، مال تۇلىكتەرى تولىق ۇرىقتانباي، تۇياق سانى ازايىپ، مالشىلار كىرىسىنىڭ ارتۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعاندىعىن دا اڭعارۋعا بولادى. مۇنىڭ سەبەبى عىلمي ولشەمگە جەتكىزىپ ءىس ىستەي الماعاندىعىمىزدا بولىپ وتىر.

  ءاسىلى مال شارۋاشىلىعىن بازار قاجەتىنە سايكەستىرۋ توتەنشە ماڭىزدى ءتۇيىن سانالادى. ول ءۇشىن قايسى تۇلىك بولسادا نىسانالى تۇردە عىلمي جولمەن تۇقىمىن اسىلداندىرۋ قىزمەتىن جاقسارتۋعا، ناسىلدەندىرۋ ارقىلى مالدىڭ تاۋارلىق قۇنىن جوعارىلاتۋعا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. ايتالىق، سيىر تۇلىگى جونىنەن ايتقاندا، ەتتى سيىر باعۋشىلار اتالىق مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا، ءسۇتتى سيىر باعۋشىلار ەنەلىك مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا باسا ءمان بەرسە، اسىلدانعان مال تۇقىمىنىڭ تاۋارلىق قۇنى جەرگىلىكتى مال تۇقىمىنىڭ تاۋارلىق قۇنىنان نەشە ەسە جوعارى بولارى داۋسىز.

  كەڭ بايتاق ساحارا جونىنەن العاندا، تابيعي ەنەرگيادان پايدالانىپ، ونى كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزدا كادەگە جاراتا بىلۋدە يگەرىلمەي جاتقان بايلىق. ەگەر وسى سالانى يگەرۋگە قۇلشىنىس جاسالسا، وندا مالشىلار قاۋىمىنا كۇن سايىن ءزارۋ بولىپ وتىرعان عىلىم-مادەنيەت پەن الۋان ءتۇرلى جاڭالىق وسى سالاعا ىلەسە كەلىپ، ساحارا ءومىرى تاعى ءبىر قىرىنان جاندانا تۇسەرى داۋسىز. بۇل جەردە تابيعي ەنەرگيا دەپ وتىرعانىمىز كۇن نۇرى ەنەرگياسى مەن جەل كۇشى ەنەرگياسى سياقتى السا تاۋسىلمايتىن، ىستەتسە سارقىلمايتىن ەنەرگيا تۇرلەرى ايتىلىپ وتىر. قازىر وسى ەنەرگيا تۇرلەرىنەن يكەمدى پايدالانۋعا بولاتىن تەحنيكالىق جابدىقتار كوپتەپ تاپقىرلانىپ بازارعا سالىنۋدا. ماسەلە ونى رۋحاني ءومىرىمىز بەن زاتتىق تۇرمىسىمىزدىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋعا پايدالانا الماي وتىرعاندىعىمىزدا بولىپ وتىر.

  مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىندە ماشينالاسۋ مەن ونى ىستەتۋ تەحنيكاسىن يگەرە ءبىلۋ دە توتەنشە ماڭىزدى جۇمىس. مۇندا قازىر مالشىلار اراسىندا مىناداي اۋقىم بايقالۋدا: ول اۋقاتى جاقسارىپ، شاماسى كەلەتىندەردى ايتپاعاندا، شاماسى كەلمەيتىندەر دە قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ، دۇرمەكتەن قالماۋدى كوزدەپ، ءتۇرلى ماشينا قۇرالدارىن ونىڭ ساپاسىنا، ۋاقىتىنىڭ ءوتىپ كونەرۋىنە قاراماستان جاپا-تارماعاي ساتىپ الۋ جايىتى. بۇل جەردە ماشينالاسۋدىڭ كۇن سايىن دامىپ بارا جاتقان داۋىرگە سايكەسۋ ەكەندىگىن تەرىسكە شىعارۋعا بولمايدى. الايدا ماشينالاسۋ ءۇشىن كونە سۇردەكتى قايتالاماي، وسىزامانداندىرۋدى شىعار ءتۇيىن ەتۋ نەگىزىندە، تۇتىنۋشىلاردىڭ تەحنيكالىق ونەرگە جەتىلۋ دارەجەسى، ساتىپ الۋ قۋاتىنىڭ تولىق بولۋى، قايسى تۇرپاتتاعى ماشينا ارقىلى بازار قاجەتىنە ساي كەلۋى سياقتى شارتتار الدىن الا ازىرلەنگەن بولۋى كەرەك. سوندا عانا ونى ۇيلەسىمدى پايدالانىپ، ەكونوميكالىق جاقتان يگىلىگىن كورۋگە بولادى. ەگەر بۇل شارتتار ازىرلەنبەسە، تۇتىنۋشىلاردىڭ تەحنيكالىق ورەسىنىڭ تومەن بولۋىنا بايلانىستى ءتۇرلى شىرعالاڭدار مەن حاۋىپ-قاتەردەن اۋلاق بولۋىنا، ساتىپ الۋ قۋاتىنىڭ تولىق بولماۋىنا بايلانىستى قارىزعا بەلشەسىنەن باتۋىنا، بازار قاجەتىنە ساي كەلمەۋىنە بايلانىستى قۇن جاراتا الماي ازىپ-توزۋىنا اپارىپ سوعادى.

  مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىندە ۇلتىمىزدىڭ مال ونىمدەرىن مانەرلەۋدە جيناقتاعان ءداستۇرلى تاجىريبەلەرىن دامىتىپ، ونى ونان ارى جالپىلاستىرا تۇسسەك، بۇل دا ۇلكەن يگى ءىس بولارى داۋسىز. مۇندا قازىر مالشىلار مال ونىمدەرىنەن ەت، ءجۇن، تەرى، ءسۇت جانە ءسۇت تۇرىنەن قاراپايىم مانەرلەۋ ءادىسى ارقىلى قولعا كەلەتىن قىمىز، ايران، قۇرت، ىرىمشىك، سارماي، كىلەگەي قاتارلىلاردى بازارعا تىكەلەي وزدەرى الىپ شىعىپ ماردىمسىز پايداسىن كورگەنىمەن، تاعى دا سول تەحنيكالىق دەڭگەيدىڭ تومەندىگى سالدارىنان ءوندىرىس كولەمىن زورايتىپ، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن مانەرلەيتىن ۇلعايمالى ۇدايى ءوندىرىس جۇيەسىن قالىپتاستىرا الماي وتىر.

  تۇتاس مال شارۋاشىلىعى جونىنەن ايتقاندا، وتىرىقتانىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ بولاشاعى وتە زور. ويتكەنى وسىلاي ىستەۋدى كۇن سايىن جاڭالانىپ، تەز قارقىنمەن دامىپ بارا جاتقان ءداۋىر قاجەتى بەلگىلەپ وتىر. مەنشىكتى ەگىستىك جەر، سالىنعان زاۆود قۇرىلىسى سەكىلدى ەمەس، شۇبىرسا توزاتىن، جۇتاسا قىرىلاتىن ءتورت تۇلىك مال جونىنەن الىپ ايتقاندا، ەڭ قولايلى ورتا وتىرىقتانۋ. عىلىم-مادەنيەت پەن ونەر-ءبىلىم وشاعى دا شوعىرلانعان، وتىرىقتانعان جەرگە ورنايدى. مۇنى تاريح الدەقاشان دالەلدەگەن. ەلىمىزدە ادام سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى مالشىلارىمىزعا ءتورت تۇلىگىن باياعىداي ەركىن ايداپ باعاتىن ءتورت ماۋسىمدىق كەڭ قونىس قالماي، بارعان سايىن تارايىپ بارادى. ءسويتىپ، ەرتەرەك ورىن تاۋىپ وتىرىقتانا الماعان مالشىلارىمىز، نەگىزىنەن، ەگىستىككە قازىر اشىلا قويمايتىن ءۇستىرتتى، تاۋلى وڭىرلەر مەن قۇمدى ادىرلارعا قاراي ىعىسۋدا؛ ال ەرتەرەك ورىن تاۋىپ وتىرىقتانعان مالشىلارىمىز ءوز ورتالارىندا جەم-ءشوپ بازاسىن اشىپ، پەرزەنتتەرىن وقىتىپ، مال تۇقىمىن اسىلداندىرىپ، ەگىن ەگىپ، كوكونىسىن سالىپ، ساۋدا-ساتتىق ىستەپ، ءتۇرلى ۇلتتىق قولونەرمەن شۇعىلدانىپ، قىسقاسى، ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ءار الۋان قولدانىلمالى تەحنيكامەن شۇعىلدانۋعا قولايلى ورتا جاراتىلۋدىڭ ارقاسىندا سان-سالالى كاسىپتىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ، اۋقاتتانۋعا بەت الۋدا.

  جوعارىدا ءبىز نەگىزگى تاقىرىبىمىزدى توڭىرەكتەي وتىرىپ مال شارۋاشىلىعى سالاسىنا ازداپ ايالدادىق، ەندىگى ءسوز كەزەگى ەگىن شارۋاشىلىعى جايىندا بولماق. مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا وتىرىقتانۋدىڭ دارىپتەلۋىنە بايلانىستى، ۇلتىمىزدىڭ ەگىن شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن ديقاندار قوسىنى بارعان سايىن ۇلعايىپ بارادى.

  ەگىن شارۋاشىلىعى تۇتاس اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ سۇبەلى سالاسى، ول ادەتتە داقىل ەگىنشىلىگى، جەر وڭدەۋ تەحنيكاسى، تۇقىم سۇرىپتاۋ تەحنيكاسى، توپىراق تانۋ عىلىمى، ەگىن شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساقتاۋ-مانەرلەۋ تەحنيكاسى، وسىمدىك قورعاۋ تەحنيكاسى، ەگىس ناسيكومدارىن تانۋ عىلىمى، ەگىن شارۋاشىلىق كليماتىن تانۋ، ارام شوپتەردى حيميالىق جولمەن جويۋ تەحنيكاسى سياقتى تەحنيكالىق عىلىمداردى قامتىپ جاتادى. ايتالىق، ەگىن شارۋاشىلىق تەحنيكاسىندا توپىراق تانۋ عىلىمىن ءسوز ەتسەك، ەگەر ءسىز كوتەرمەگە العان جەرىڭىزدىڭ توپىراعى قانداي تيىپتەگى توپىراق ەكەنىن، قۇرامىندا قانداي مينەرال زاتتار مەن باكتەريالاردىڭ بارلىعىن انىقتاپ ( لابوراتوريالىق سارالاۋدان وتكىزىپ ) الساڭىز، سوندا وعان قانداي تىڭايتقىش بەرىپ، قانداي داقىل ەگەتىنىڭىز بەلگىلى بولادى. ال تۇقىم سۇرىپتاۋ تەحنيكاسىن الىپ ايتساق، ءسىز وسى تەحنيكانى زەرتتەپ ۇيرەنۋ ارقىلى قانداي تۇقىمنىڭ قانداي جاراتىلىستىق شارت-جاعداي استىندا قانداي جەرگە ۇيلەسىپ، مول ءونىم بەرەتىندىگىن يگەرە الاسىز. ەگەر وسى تەحنيكادان حابارىڭىز بولماسا، نە كۇزدە جيعان ءونىمىڭىز جازدا سىڭىرگەن ساپاسىز تۇقىمىڭىزدان ارتپاي ارام تەر بولاسىز، نە وڭتۇستىكتىڭ سورتتى تۇقىمىن سولتۇستىككە ەگىپ مول ءونىم الامىن دەپ اۋرە بولاسىز. وسىمدىك قورعاۋ تەحنيكاسىن مىسالعا الساق، وسى تەحنيكانى ۇيرەنۋ ارقىلى وسىمدىكتەردە بولاتىن دەرت-دەربەز قۇبىلىستارىن، ولاردىڭ سەبەپتەرىن جانە بۇل دەرتتىڭ وسىمدىكپەن قاتىناسىن، دەرت-دەربەزدىڭ پايدا بولۋ، ءورشۋ، تارالۋ زاڭدىلىقتارىن يگەرۋ ارقىلى وسىمدىكتەردى حيميالىق جولمەن قورعاۋ تەحنيكاسىن قولدانا الاسىز. ەگەر بۇل جۇمىستار عىلمي ورەگە كوتەرىلمەي، وسىلاي بولار دەپ مولشەرمەن ىستەلسە، وندا ءىس ىستەۋشىنىڭ كوزدەگەن ونىمگە جەتۋى بىلاي تۇرسىن، ورنى تولماس زارداپقا تاپ بولۋى، ايتالىق، زياندى جاندىكتى جويۋدىڭ ورنىنا ەگىنىن ءبىر جولاتا ءولتىرىپ الۋى، ءتىپتى، بالا-شاعاسى مەن تايىنشا-تورپاعىنا زالالى ءتيۋى ابدەن مۇمكىن.

  ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدى ءبىر سالاسى باۋ-باقشا شارۋاشىلىعى. ول، نەگىزىنەن، جەمىس اعاشتارى مەن كوكونىس جانە كورىنىستىك گۇل-گۇلتەلى وسىمدىكتەردى قامتيدى. ۇلتىمىز ەگىن شارۋاشىلىق سالاسىندا كوپ باپتاۋدى قاجەت ەتپەيتىن استىق داقىلدارىن ەككەنىمەن، كۇيبەڭى كوپ، بابى كۇشتى، عىلمي ولشەمدى كوبىرەك قاجەت ەتەتىن باۋ-باقشا شارۋاشىلىعىنا يكەمسىزدىك بايقاتىپ، كوپ ەڭكەيمەي كەلەدى. جاسىرارى جوق، كوپ ساندى تۇرعىندارىمىزدىڭ اۋلاسىنان بۇلقىنىپ بۇلاق اعىپ جاتسا دا، كوكونىس ەگىپ الۋى بىلاي تۇرسىن، اۋەلى، كوك شىبىق كوكتەي بەرسىن دەپ قاداپ قويۋعا ولاردىڭ مويىنى جار بەرمەيدى، قايتا سول شاڭى شىققان اۋلاسىندا بىرەر مۇجىلعان شىرىك دوڭبەك اعاش پەن قايداعى ءبىر قاجەتسىز قوقىر-قوقسىقتىڭ جاتقانىنا كوڭىلى توعايىپ جۇرە بەرەدى. اۋەلى، قونىستاس بولىپ، تۋىسقان ۇلت ەگىنشىسى وزىنەن كەيىن كەلىپ اۋلاسىن باۋ-باقشالاندىرىپ، تۇرلەندىرىپ جىبەرسە، كورشىسىنىڭ تىرشىلىگىنە تاڭىرقاپ، تاڭداي قاعادى. ءتىپتى، الگى اۋىلداسىنىڭ وندىرگەن ونىمدەرىن ساتىپ الىپ الارمانى بولعانىنا «ارزان الدىم» دەپ ءماز بولادى. ءبىراق ءوزى ودان ۇلگى السام، مەن دە سولاي ىستەسەم دەپ كوپ تەبىرەنىپ كەتپەيدى. ارتىق بولسادا ايتايىق، ءبىزدىڭ قانداستارىمىز ءجيى قونىستانعان اۋىلداردا وسى جاعداي ءالى تولىق وزگەرە قويعانى جوق.

  قازىر قاجەت قىلعان ادامعا كىتاپحانالاردان ەگىن، مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ۇلتتىق تىلدەگى الۋان ءتۇرلى قولدانىلمالى تەحنيكالىق كىتاپتار، ايتالىق، اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىن ىستەتۋ، ەگىس دارىلەرىن حاۋىپسىز پايدالانۋ، جەمىس اعاشتارىن ءوسىرۋ، داقىلداردى دەرت-دەربەزدەن ساقتاۋ، پارنيكتە كوكتات ءوسىرۋ، تامشىلاتىپ جانە بۇركىپ سۋلاندىرۋ، جارعاق جاۋىپ داقىلدى تەز ءوندىرۋ، شالشىق گازدان پايدالانۋ، سۇرلەم جاساۋ، مال تۇلىكتەرىن بورداقىلاۋ، ءۇي قۇستارىن باعۋ، بۇعى باعۋ، بۇلعىن باعۋ، قويان باعۋ، بالىق باعۋ، بال اراسىن باعۋ قاتارلى باعىمشىلىققا قاتىستى قولدانىلمالى تەحنيكالىق كىتاپ تۇرلەرى كوپتەپ تابىلادى. ماسەلەنىڭ سالماعى وسى سالادا قۇلشىنىس جاساپ، شارۋاشىلىعىن جانداندىرىپ وتىرعان ۇلتىمىز كاسىپكەرلەرىنىڭ وتە از بولىپ وتىرعاندىعىندا.

  قولونەر كاسىبىن اۋىزعا الساق، بۇل ەگىن شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعى سالاسىنا ورتاق بولىپ، وسى سالادا ۇلتىمىزدىڭ وزىنە ءتان كوپتەگەن ءداستۇرلى كاسىپ تۇرلەرى بار. ايتالىق، تەمىرشىلىك، اعاششىلىق، زەرىگەرلىك، كەستەشىلىك، توقىماشىلىق، ەتىكشىلىك، ەرشىلىك، ورىمشىلىك، تىگىنشىلىك قاتارلىلار. ءبىز وسىنداي ءداستۇرلى كاسىپ تۇرلەرىمىزدى جاسامپازدىقپەن بازار قاجەتىنە سايكەستىرىپ، قويۋ ۇلتتىق تۇسكە يە، ساياحاتشىلاردى باۋرايتىن كورىنىستىك قولونەر بۇيىمداردى ءوندىرىپ، ونى ونان ارى دامىتىپ بايىتا تۇسسەك، ۇلتىمىز ەكونوميكاسىنىڭ جاقسارا تۇسۋىنە ءتىپتى دە ءتيىمدى بولارى داۋسىز.

  ال ماشينالاسۋدىڭ ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىندا قولدانىلۋىن ءسوز ەتسەك، جوعارىدا مالشىلار قاۋىمىنىڭ ماشينالاسۋىندا ساقتالىپ وتىرعان ماسەلەلەردى بۇل سالادان دا جولىقتىرۋعا بولادى. دەسەدە، ەگىنشىلەرىمىزدىڭ ماشينالاسۋ دەڭگەيى بۇرىنعىعا قاراعاندا كوپ جاقساردى. ءتۇرلى ەگىنشىلىككە قاجەتتى ماشينالار نەگىزىنەن، ەگىنشىلىك قىستاقتارىنىڭ وزىنەن تابىلادى. ماسەلە وسى سالادا ۇلتىمىز كاسىپكەرلەرىنىڭ سان سالىستىرماسىنىڭ تىم تومەن ەكەندىگىندە. ال بولعان كۇندە دە ولاردىڭ تەحنيكالىق ورەسىنىڭ كەمشىل بولۋى سالدارىنان سەرپىلىپ جۇمىس جۇرگىزە الماي، بازار يەلەۋ قۋاتىنىڭ ءالسىز بولىپ وتىرعاندىعىندا.

  ءبىز وسى ارادا وقىرماندار ەسىنە ۇلتىمىزدىڭ، اسىرەسە، ەگىنشى-مالشىلار قاۋىمىنىڭ قولدانىلمالى تەحنيكاعا دەن قويىپ، ونى كۇندەلىكتى تۇرمىسىندا كادەگە جاراتۋلارى تومەن دەڭگەيدە بولىپ وتىر دەگەندى ەسكەرتكىمىز كەلەدى. رەال ومىردە ءبىزدىڭ كوپ ساندى ازاماتتارىمىز بەلگىلى ءبىر ءىستىڭ قالاي ىستەلەتىندىگىن ءوزى بىرگە ارالاسىپ ىستەپ، كورىپ، ءبىلىپ جۇرەدى. ءبىراق جەتەرسىزدىگى سول، ءىستىڭ نەگە سولاي بولاتىنىنا زەر سالىپ، ىجداعاتتاپ قارامايدى. ونى جازىپ، سىزىپ ەستەلىككە الۋعا سەلقوستىق ىستەپ ەرىنەدى. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى دە ءدال وسىندا بولسا كەرەك. ەستۋگە قاراعاندا، ەۆروپالىقتار تۋعان بۇزاۋىنا دەيىن ارحيۆكە الۋدى اۋرە كورمەيدى ەكەن. سوندا ءبىز بۇل جەردە ازاماتتارىمىزعا ءومىردىڭ بارلىق سالاسى عىلمي ەرەجەگە تولى دەگەندى، سوندىقتان دا تىرشىلىكتىڭ قىرى مەن سىرىنا عىلمي قيسىن بويىنشا قاراۋدى، بارلىعىنا عىلمي پوزەتسيامەن اناليز جاساۋدى داستۇرگە اينالدىرۋدى دارىپتەيمىز.

  قازىرگى ازاماتتارىمىزدىڭ بىلىمدىك ساپاسى جونىنەن ايتقاندا، كەمىندە ەكى شارت تولىق ازىرلەنگەن بولۋى كەرەك: ءبىرى، نەداۋىر مول جالپىلىق بىلىمگە يە بولۋى؛ ەندى ءبىرى، ارناۋلى كاسىپتىك ءبىلىمى بولۋى، اتاپ ايتقاندا، بەلگىلى ءبىر كاسىپتىڭ، ونەردىڭ مامانى بولۋ كەرەك. قازىر اۋىل-قىستاق جاستارىنىڭ كوپ ساندىسى جالعاستى جوعارىلاپ وقۋ ورايىنا يە بولا الماعاندىعى سەبەپتى، ولار ورتا، ورتالاۋ مەكتەپتەردە حابار تاپقان جالپىلىق بىلىمدەرى نەگىزىندە ءوز اۋىلدارىنا قايتىپ، قوعامعا ارالاسىپ ءجۇر. سول وقىپ شىققان ورتا، ورتالاۋ مەكتەپتەردە قولدانىلمالى تەحنيكالىق ساباقتار، اتاپ ايتقاندا، وقۋشىلاردىڭ ءوز بەيىمدىلىگىنە قاراي بەلگىلى ءبىر كاسىپتىڭ مامانى بولۋعا تاربيەلەۋ جاعى كەمشىل بولعاندىقتان، ءبىر ءبولىم جاستارىمىز قوعامعا شىعا سالا وزدەرىن ەشنارسەگە ەبى كەلمەيتىن دارمەنسىزدەردەي سەزىنىپ، العاشىندا ءبىر مەزگىل جول تابا الماي تۇيىققا تىرەلىپ، ءورىس اشىپ العا ىلگەرىلەي المايتىن بولىپ قالعان.

  قورتا كەلگەندە قولدانىلمالى تەحنيكانى كەڭ بايتاق ساحارادا ويداعىداي جالپىلاستىرۋ ءۇشىن، شارۋالاردىڭ ءوز قۇلشىنىستارىمەن بىرگە قاتىستى تاراۋلاردىڭ دا تومەندەگىدەي تۇيىندەرگە كوڭىل بولۋلەرىنە تۋرا كەلەدى:

  1) ۇلتتىق تىلدەگى ورتا، ورتالاۋ مەكتەپتەرىمىزدە ءجۇرىلىپ وتىرعان وقىتۋ مازمۇندارىنا ۇلتتىق ەرەكشەلىك پەن جەرلىك جاعدايعا ساي كەلەتىن قولدانىلمالى تەحنيكالىق بىلىمدەردى قوسىپ ءوتىپ، ءاربىر وقۋشىنىڭ ءوز بەيىمدىلىگىنە قاراي كەمىندە ءبىر كاسىپتىڭ مامانى بولىپ شىعۋىنا العاشقى قادامدا نەگىز قالاۋلارى ءتيىس.

  2) اۋىل-قىستاق نەگىزگى ساتى ورىندارىندا عىلىم-تەحنيكا جالپىلاستىرۋ پۋنكتتەرى مەن مادەنيەت وتاۋلارىنىڭ قيمىل جۇرگىزۋىن بار كۇشپەن شىنايى قولداپ، «قىسقى عىلىم-تەحنيكا ايى» قيمىلدارىن وزدىرۋدى ۇنەمىلىك ادەتكە اينالدىرۋمەن بىرگە، ەگىنشى-مالشىلاردى ءوندىرىستىڭ سايابىر مەزگىلىنەن پايدالانىپ ءتۇرلى عىلىم-تەحنيكالىق كۋرستارعا قاتىناستىرۋعا ۇيىمداستىرۋ كەرەك.

  3) گازەت-جۋرنال، راديو-تەلەۆيزيا، عالامتور (ينتەرنەت) سياقتى ۇگىت-اقپارات تارۋالارى قالىڭ ەگىنشى-مالشىلاردىڭ عىلىم-تەحنيكالىق بىلىمدەرگە بولعان قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋعا بەلسەنە كۇش سالۋلارى، كوبىنەسە جاراتىلىستىق عىلىمدار مەن قولدانىلمالى تەحنيكالىق بىلىمدەردى باسا دارىپتەۋى قاجەت.

  ەگەر جوعارىداعى ويلارىمىز ورىندالىپ، ءار الۋان قولدانىلمالى تەحنيكالىق ءبىلىم كەڭ بايتاق ساحاراعا جالپىلاساتىن بولسا، وندا بۇگىنگى اۋىل-قىستاقتارىمىزدا اركىم ءوز بەيىمىنە قاراي كاسىپتەنەتىن، ايتالىق، بىرەۋلەر كوكتات جانە جەمىس اعاشتارىن وسىرسە، بىرەۋلەر مەيمانحانا جانە ساياحات ورىندارىنا قىزمەت وتەيتىن؛ بىرەۋلەر شوفەرلىك جانە ماشينا رەمونتتاۋ كاسىبىمەن شۇعىلدانسا، بىرەۋلەر اجارلاندىرۋ جانە شاش جاساۋدى كاسىپ ەتەتىن؛ بىرەۋلەر تىگىنشىلىك، اسپازدىق ىستەسە، بىرەۋلەر الۋان ءتۇرلى سەميە ەلەكتر اسپاپتارىن جوندەيتىن؛ بىرەۋلەر اعاششىلىق، تەمىرشىلىكپەن اينالىسسا، بىرەۋلەر قۇرىلىس سالاتىن؛ بىرەۋلەر بالىق ءوسىرىپ، ءۇي قۇستارىن باقسا، بىرەۋلەر مال بورداقىلاپ، بىلعارى وڭدەپ اۋقاتتانۋعا قۇلشىنىس جاسايتىن تاماشا ورتا وزدىگىنەن قالىپتاسار ەدى. قىسقاسى، بۇگىنگى دۇنيە ــ باسەكەگە تولى دۇنيە. ونىڭ تەتىگى عىلىم-تەحنيكادا. عىلىم-تەحنيكا سىندى قۇدىرەتتى قوزعاۋشى كۇشتىڭ قوس تىزگىنى كىمنىڭ قولىندا بولسا، سول الدىمەن ەڭسە كوتەرىپ، قۇدىرەتتەنبەك. سوندىقتان كەڭ بايتاق ەگىن-مال شارۋاشىلىق وڭىرلەرىندەگى قالىڭ ەگىنشى-مالشىلار قاۋىمى ءداۋىر اۋقىمىنا سايكەسۋ ءۇشىن، وقۋ وقىپ ءبىلىم يگەرۋى، عىلىم-تەحنيكاعا بارىنشا ءمان بەرۋى، اسىرەسە، بار زەيىن-زەردەلەرىن قولدانىلمالى تەحنيكالىق بىلىمدەردى يگەرۋگە قاراتۋلارى قاجەت.

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ پايدالانۋعا بولمايدى
Copyright © 1997-2012 by www.people.com.cn. all rights reserved