بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |حات ساندىعى |حابارلاسىڭىز|ءبىز تۋرالى
ەسكەرسەك ــ ەڭسە كوتەرەر جاقتارىمىز، نەمەسە
جەتپەي جۇرگەن جەتەرسىزدىكتەرىمىز
ىسپانديار سولتاش ۇلى 
2010.05.05 14:57    
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  ويىمىزعا ارقاۋ، تىلىمىزگە تيەك ەتپەكشى بولىپ وتىرعان تاقىرىبىمىزدا «سىن تۇزەلمەي ءمىن تۇزەلمەيدى» دەگەن قاعيداعا ساي، ۇلتىمىز ومىرىندە بەلەڭ بەرىپ وتىرعان ءبىر ءبولىم جەتەرسىز جاقتار، سونىڭ ىشىندە رۋحاني دۇنيەمىزدەگى كەمىستىكتەر اشىپ كورسەتىلۋ ارقىلى، حالقىمىزدى سول رۋحاني كەمىستىكتەردەن تەز ارىلىپ، جالپى تۇلعالىق جاقتان شىنايى دامۋدى قولعا كەلتىرۋگە شابىتتاندىرۋ، جەبەۋ يدەياسى نەگىزگى جەلى ەتىلگەن. ءاسىلى 2007-جىلعى مالىمەتكە نەگىزدەلگەندە ەلىمىزدەگى 1 ميلليون 484 مىڭ حالىق سانىنا يە قازاق ۇلتى اراسىندا، ءومىرىمىزدىڭ ءار سالا، ءار شەبىندە، وزدەرىنىڭ جاپالى ەڭبەك جەمىستەرىمەن ۇلتىمىزدىڭ ارداقتى اتىن اسپانداتىپ جۇرگەن نەبىر كورنەكتى ۇلگى، ايتۋلى تۇلعالار تولىپ جاتىر. مىنە بۇل سوڭعى مازمۇن كەلەسى كۇندەردىڭ ەنشىسىنە قالدىرىلماقشى.

  قازىرگى تاڭدا ۇلتىمىز شارۋالارىن باسقا تۋىسقان ۇلت شارۋالارىمەن سالىستىرعاندا ساياسي وركەنيەت جاعىنان تەرەزەسى تەڭەلگەنىمەن زاتتىق وركەنيەت پەن رۋحاني وركەنيەتكە كەلگەندە نەداۋىر كەنجە ەكەندىگى قاي قىرىنان قاراساق تا مەن مۇندالاپ ايقىن اڭعارىلىپ تۇرادى. مىنە بۇل ۇلتىمىز ومىرىندە بەلەڭ بەرىپ وتىرعان، جاسىرىپ جابۋعا كەلمەيتىن رەالدىق. قازىر ءبىر ءبولىم ازاماتتارىمىز تۋىسقان ۇلتتارمەن قويى قورالاس، ەگىستىك جەرى ارالاس وتىرسا دا رۋحاني كۇيى ولارمەن تەڭەسە الماعاندىعى سەبەپتى ەكونوميكالىق جاقتان ەڭسەلەرىن ءالى تولىق كوتەرە الماي وتىر. مىنە بۇنىڭ نەگىزگى سەبەبتەرىن تومەندەگىدەي ءبىرقانشا جاقتان قاراستىرۋعا بولادى دەپ قارايمىن:

  1) عىلىم-تەحنيكاعا بولعان تۇسىنىگىمىز بەن ۇيرەنۋ جىگەرىمىزدىڭ السىزدىگىندە جانە ۇيرەنگەندى امالياتپەن بىرلەستىرىپ ىستەۋىمىزدىڭ جەتەرسىزدىگىندە. ۇلتىمىز ەگىن شارۋاشىلىق سالاسىندا كوپ باپتاۋدى قاجەت ەتپەيتىن استىق داقىلدارىن ەككەنىمەن، كۇيبەڭى كوپ، بابى كۇشتى، عىلمي ولشەمدى كوبىرەك قاجەت ەتەتىن باۋ-باقشا شارۋاشىلىعىنا يكەمسىزدىك بايقاتىپ، كوپ ەڭكەيمەي كەلەدى. جاسىرارى جوق، كوپ ساندى تۇرعىندارىمىزدىڭ اۋلاسىنان بۇلقىنىپ بۇلاق اعىپ جاتسا دا، كوكونىس ەگىپ الۋى بىلاي تۇرسىن، اۋەلى كوك شىبىق كوكتەي بەرسىن دەپ قاداپ قويۋعا ولاردىڭ مويىنى جار بەرمەيدى. قايتا سول شاڭى شىققان اۋلاسىندا بىرەر مۇجىلعان شىرىك دوڭبەك اعاش پەن قايداعى ءبىر قاجەتسىز قوقىر-قوقسىقتىڭ جاتقانىنا كوڭىلى توعايىپ جۇرە بەرەدى. اۋەلى، قونىستاس بولىپ، تۋىسقان ۇلت ەگىنشىسى وزىنەن كەيىن كەلىپ اۋلاسىن باۋ-باقشالاندىرىپ، تۇرلەندىرىپ جىبەرسە، كورشىسىنىڭ تىرشىلىگىنە تاڭىرقاپ، تاڭداي قاعادى. ءتىپتى، الگى اۋىلداسىنىڭ وندىرگەن ونىمدەرىن ساتىپ الىپ الارمانى بولعانىنا، ارزان الدىم دەپ ءماز بولادى. ءبىراق ءوزى ودان ۇلگى السام، مەن دە سولاي ىستەسەم دەپ كوپ تەبىرەنىپ كەتپەيدى. ارتىق بولسادا ايتايىق، ءبىزدىڭ قانداستارىمىز ءجيى قونىستانعان اۋىلداردا وسى جاعداي ءالى تولىق وزگەرە قويعانى جوق. ەگىنشى-مالشىلارىمىز بۇل كەمىستىكتەن ارىلۋ ءۇشىن وسى زامانعى عىلىم-تەحنيكا بىلىمدەرىن، اسىرەسە، قولدانىلمالى تەحنيكالىق بىلىمدەردى بەرىلە ۇيرەنىپ، كەمىندە ءبىر كاسىپتىڭ مايتالمان مامانى بولۋعا تالپىنۋى، جالاڭ ەگىن نەمەسە مالمەن عانا شەكتەلىپ قالماي، سان سالالى شارۋاشىلىق تۇرلەرىمەن، ايتالىق، باۋ-باقشا شارۋاشىلىعى، قۇرىلعى اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى شارۋاشىلىق تۇرلەرىمەن شۇعىلدانۋعا قۇلشىنىس جاساۋلارى، الۋان ءتۇرلى كاسىپ كوزىن ىسكەرلىكپەن اشىپ، ماۋسىم شەكتەمەسىن ىرىقتىلىقپەن بۇزىپ، تىنىمسىز كىرىس كىرگىزۋدىڭ ۇتىمدى جولدارىن قۇلشىنا قاراستىراتىن بولۋلارى ءتيىس. قىسقاسى، مال بولسىن، ەگىن بولسىن كاسىپ سالالانۋى قاجەت.

  2) قالىپتى تۇرمىستارىنا قاناعاتتانىپ، ونى وزدەرىنە مەدەۋ ساناپ، تەر توگىپ، جاپالى ەڭبەك ەتپەي، قولدا بارعا شۇكىرشىلىك ەتىپ قانا كۇن وتكىزۋدى ادەتتەرىنە ايلاندىرىپ العان. ءتىپتى كەيبىر ازاماتتارىمىز«ارتىق بايلىق نە كەرەك؟ ونداي بايلىق جاعاتىنعا جاعادى، جاقپايتىنعا جاقپايدى»، «بۇدان جامان كۇنىمدە دە تويعا بارعانمىن» دەپ قاراداي يدەيالىق جاقتان تۇسالىپ العا باسپايتىن بولعان. ەگىنشى-مالشىلارىمىز وسىنداي ۋاقىتى وتكەن ەسكى سانا، ادەت-داعدىلاردىڭ اﺳﻪرىنەن جانە ءداستۇرلى ءوندىرىس ءتاسىلىمىز سۇيەكتەرىنە ءسىڭىستى ەتكەن ﺑﻪﻳﻌﺎﻣﺪﯨﻖ، اﯕﻘﺎۋﻟﯩﻖ، جۋاستىقتىق سياقتى كىناراتتاردان ءالى تولىق ارىلا الماۋى سەبەپتى ءوز نەسىبەلەرىن وزگەلەرگە ۇتتىرىپ قوياتىن جاعدايلاردان تۇبەگەيلى ارىلىپ، جىگەرىن جانىپ، سىلكىنە ويانىپ، يدەيادا شىنايى ازات بولىپ، بەل شەشە ىسكە كىرىسىپ، ۇزدىكسىز العا ىلگەرىلەۋ تانىمدارىن كۇشەيتۋلەرى، ءارقانداي ىسكە باسەكەلىك سانا، قۇن كوزقاراسىمەن قارايتىن بولۋلارى ءتيىس.

  3) تۇرمىسىمىزداعى قۇنتسىزدىق، ۇقىپسىزدىق دامۋىمىزعا ءالى دە تۇساۋ، ورالعى بولىپ وتىر. رەال ومىردە ءبىزدىڭ كوپ ساندى ازاماتتارىمىز بەلگىلى ءبىر ءىستىڭ قالاي ىستەلەتىندىگىن ءوزى بىرگە ارالاسىپ ىستەپ، كورىپ، ءبىلىپ جۇرەدى. ءبىراق، جەتەرسىزدىگى سول، ءىستىڭ نەگە سولاي بولاتىنىنا زەر سالىپ، ىجداعاتتاپ قارامايدى. ونى جازىپ، سىزىپ ەستەلىكە الۋعا سەلقوستىق ىستەپ ەرىنەدى. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى دە ءدال وسىندا بولسا كەرەك. كەي كەزدەرى ادامداردىڭ ءبىر ىسكە ۇقىپسىزدىقپەن ءسال قاراعاندىعى سەبەپتى، سوڭعى ناتيجەدە «دەپ قاپىن، دەپ ويلاپ جۇرسەم»،- دەگەن سياقتى وكىنىشتى سوزدەردى ايتۋعا ءماجبۇر بولىپ، وتكەن ءىستىڭ ورنىن تولتىرا الماي جاتاتىنى انە سول قۇنتسىز، سالعىرت-سالاقتىعىنان تۋىندايتىن ماسەلە. ەگىنشى-مالشىلارىمىز بۇل كەمىستىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ولاردا ومىرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن كوزقاراس، وتكەن ءىستى سارالاپ، تالعام جاسايتىن قورتىندى وي، كەلەشەككە الدىن الا تۇزىلگەن جوبا-جوسپار، كوزدەگەن نىسانا، دامۋ وي جەلەسى بولۋى كەرەك. سوندا عانا ولاردىڭ ىستەگەن ءىسى ىلگەرى باساتىن بولادى.

  4) ۇلتىمىز ازاماتتارىندا ءبىر ءىستى ىستەپ كورمەي تۇرىپ «ءبىز ىستەي المايمىز، مۇنداي ءىستى ىستەۋدى ءبىزدىڭ ۇلتىمىزعا جازباعان» دەپ ءوز ۇلتىن وزگە ۇلتتان قور سانايتىن، قاراداي تورىعىپ، ەسكى سۇردەكتەن شىقپايتىن مەشەۋ، كەرەناۋ، يدەيا باسىم. مۇنداي رۋحسىزدانىپ ءوزىن-ءوزى قور سانايتىن يدەيا ــ ادامدى توعىشارلىققا دۋشار ەتپەي قويمايدى. سوندىقتان ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ ۇلتتىق جىگەرىنە جان ءبىتىرىپ، وزەگىنە ءنار بولىپ قۇيىلاتىن قوزعاۋشى كۇش ــ ۇلتتىق رۋح توتەنشە قاجەتتى. ۇلتىمىز ازاماتتارىنىڭ ءتۇرلى جاقتان ەڭسە كوتەرە الماۋىنداعى ەڭ نەگىزگى سەبەپتەردىڭ ءبىرى، ءدال وسى ۇلتتىق نامىس-جىگەردىڭ ايرىقشا كەم بولۋىندا. ەگىنشى-مالشىلارىمىز بۇل كەمىستىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ولاردا، ەڭ قاراپايىمى ءوزىن وزگە تۋىسقان ۇلت ازاماتتارىمەن سالىستىرىپ «مەنىڭ سەنەن قاي جەرىم كەم »، «سەن ىستەگەن ءىستى مەن دە ىستەي الامىن »،- دەيتىن ءورشىل رۋح، ۇلت نامىسى ــ مەنىڭ نامىسىم دەيتىن نامىسكەرلىك يدەيا، ءارقاشان جاڭالىق جاراتىپ، ءورىس اشا العا ىلگەرىلەي الاتىن باتىلدىق پەن ىسكەرلىك بولۋى قاجەت. رۋحى ۇستەم، يراداسى مىقتى ۇلت بۇگىنگى مىناۋ باسەكەلى قوعامدا ەشۋاقىت تا وزگە ۇلتتان ۇتپاسا ۇتىلمايدى. ول ءارقاشان جوعالتقانىن ىزدەپ تاۋىپ، قايتا ءتىرىلدىرىپ، جاڭعىرتىپ جاڭالاپ، كۇللى تىرىلىگىنە تىڭ ءورىس اشىپ العا ىلگەرىلەپ وتىرادى. قازىرگى ۇگىت-اقپارات ارنالارىندا ۇلتىمىزعا ءتان قاسيەتتەرىمەن، قوعامدىق ىزدەنىستەرىمەن، ەڭبەككەرلىگىمەن، كاسبي ماماندىقتارىمەن، سپورتتىق ناتيجەلەرىمەن، تەحنيكالىق تاپقىرلىق جاراتۋ تالپىنىستارىمەن، ءوز ويعا العان ىستەرىنەن تاۋداي تابىس جاراتىپ، ءوزىن دە، وزگەنى دە جارىلقاپ، كوپكە ۇلگى، ونەگەلىك رول اتقارۋلارىمەن ارداقتالىپ، ماراپاتتالىپ، وزگە جۇرتپەن ۇزەڭگىلەسىپ، تەڭەسىپ جاتقان ازاماتتارىمىزدى كورگەنىڭىزدە ولاردىڭ ۇلتتىق رۋحىنا ايرىقشا سۇيىنبەي تۇرا المايسىز. ءيلايىم وسىنداي ۇستەم رۋح كوپ قاۋىمىمىزعا ەرتەرەك جالپىلاسىپ، ۇلت مەرەيىن كوتەرىپ، ابىرويىن اسقاقتاتا تۇسكەي!

  5) ءبىر ءبولىم ازاماتتارىمىزدا ۇكىمەتكە يەك سۇيەۋگە ادەتتەنىپ قالعان جالقاۋلىق پەن كەدەيلىگىن باسقالاردان كورەتىن جالتاقويلىق نىساي جانە كىشكەنەنى مەنسىنبەيتىن، جان قيناماي، وتىرىپ الىپ وپىرىپ تاپسام دەيتىن ءتاتتى قيال، باستاعان ءىسىنىڭ سوڭىن اتسىز-اياقسىز قالتىراتىن تابانسىزدىق كىنارات باسىم. مۇنداي ادامدار بۇل كەمىستىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ولاردا كاسىپتى ۇلكەن-كىشى، ابىرويلى-ابىرويسىز دەپ تالعامايتىن يدەيا، «اقشا تيىننان وسەدى، جىلقى قۇلىننان وسەدى» دەيتىن ۇنەمشىلدىك كوزقاراس، ءبىر ءىستىڭ باسىن باستاپ، اياعىن تاستاپ قويمايتىن تاباندىلىق جىگەر، ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءومىر ءسۇرۋ رۋحى، ءوزىن ءارجاقتان الۋەتتەندىرۋ، كەمەلدەندىرۋ سەنىمى، قاجىرلىلىقپەن شارۋاشىلىق جاراتۋ بەكىمى بولۋ قاجەت. ولار قازىرگى قايناعان بازارداعى بايلىق پەن باردامدىقتىڭ ءارقاشان ەڭسەسى قاتقان جالقاۋلارعا ەمەس، ەڭكەيگەن ەڭبەككەرلەرگە ءتان ەكەنىن، تەك ىستىق پەن سۋىققا شىدامدى، قاجىر-قايراتى مول ادامدارعا عانا بۇيىراتىنىن ايقىن اڭعارۋلارى، ءسۇيتىپ، ءارقانداي ءىستى ىستەگەندە ازدان كوپكە، كىشكەنەدەن ۇلكەنگە قاراي دامىتىپ، تابان تىرەپ ىستەپ، تاۋداي تابىس جاراتۋعا تالپىناتىن بولۋلارى ءتيىس.

  6) ەگىنشى-مالشىلارىمىزدىڭ ۋاقىتقا، ورتاعا، شارت-جاعدايعا سايكەسىپ ءىس ىستەۋلەرى ايتارلىقتاي ەمەس. ولار ءبىر ءىستىڭ ىستەلەتىن ورايلى ساتىندە ۇلگىرىپ، ونى وڭىن كەلتىرىپ ىستەپ قالماي، سول ءىستىڭ ءتيىمدى مەزگىلى ءوتىپ كەتكەن سوڭ قيمىلداپ ءتۇرلى شارت-جاعدايدىڭ، قولايسىز ورتانىڭ شەكتەمەلەرىنە ۇشىراپ جاتادى. ەگىنشى-مالشىلارىمىز قازىرگى ىرعاعى مەن ءريتىمى ءار تاڭ سايىن شاپشاڭداپ بارا جاتقان باسەكەلى قوعامىمىزعا ويداعىداي سايكەسۋ ءۇشىن ولاردا باسەكەدە الدا بولاتىن الىمدىلىق پەن ارىن؛ قىسىمعا توتەپ بەرەتىن قابىلەت پەن قۋات؛ ورايدان وڭتايلى پايدالانا الاتىن ورامدىلىق پەن ىسكەرلىك بولۋى قاجەت.

  7) سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا، اۋىل-قىستاق ادامدارىنىڭ زاڭ-ءتۇزىم كوزقاراسى مەن جالپى مادەني دەڭگەيى ءالى دە وتە تومەن بولىپ وتىر. ولار زاڭ بىلمەۋدىڭ زاردابىن كوبىرەك تارتۋدا ...، ەڭ بەرىسىن ايتقاندا، ەگىنشى-مالشىلارىمىز ءوز يەلىگىندەگى جەرىن زاڭعا سۇيەنىپ قورعاي بىلمەيدى، موتورلى كولىكتەرىن قاراپايىم زاڭدىق بەلگىلەمەلەر بويىنشا جۇرگىزە المايدى، ءوز مۇددەلەرىنە قاتىستى قاراپايىم توقتامداردى ءتۇزۋدىڭ ادەتتەگى قاعيدالارىن تۇسىنبەيدى ت.ب. ەگىنشى-مالشىلارىمىز بۇل كەمىستىكتەردەن ارىلۋ ءۇشىن ءارقانداي ءىستى ىستەگەندە بەرىك زاڭدىق تانىم قالىپتاستىرۋلارى، ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىن ۇيتقى ەتكەن سان الۋان زاڭدىق بىلىمدەردەن تولىق ساۋاتتى بولۋلارى، ءسويتىپ، زاڭدى قۇرال ەتىپ، ءوز ۇقىق مۇددەلەرىن زاڭ ارقىلى شىنايى قورعاي بىلەتىن بولۋلارى ءتيىس.

  8) ەگىنشى-مالشىلارىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى، ياعني حانزۋ ءتىلىن بىلمەۋى دە ولاردىڭ شارۋاشىلىقتارىن ونان ارى شالقىتا تۇسۋلەرىنە ۇلكەن تۇساۋ بولىپ وتىر. قازىر ەلىمىزدە از ساندى ۇلتتار جونىنەن الىپ ايتقاندا «قوس ءتىلدى» بولۋ ماسەلەسى بارعان سايىن ۇلكەن تاقىرىپقا اينالىپ بارادى. ءتىل ماسەلەسىن قازىرگى جاپپاي جەر شارىلانۋدان بولە قاراۋعا بولمايدى. بۇل تەك ۇلتىمىز عانا ءدوپ كەلىپ وتىرعان ماسەلە ەمەس، ول الەمدىك اۋقىمدى ماسەلە. ءبىز «قوس ءتىلدى» بولۋدى ــ ەلىمىزدە ۇلتتار ارا سالىستىرمالى پارىقتى ازايتىپ، ءوزارا تەڭدىكتى، تۇسىنىستىكتى ارتتىرۋدىڭ؛ جاڭا داۋىرگە، الەمدىك جالپى دامۋعا سايكەسىپ، ۇلتتار ارا عىلىم-مادەنيەت الماسۋىن كۇشەيتىپ، داۋىرمەن تەڭ العا ىلگەرىلەۋدىڭ؛ ەكونوميكانى گۇلدەندىرىپ، قوعامنىڭ ورنىقتى، تىنىشتىعىن ساقتاپ، سوتسياليستىك تاماشا ۇلت قاتىناسىن اناعۇرلىم نىعايتىپ، جاراسىمدى قوعام قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگى دەپ ءتۇسىنۋىمىز ءتيىس. قازىر ﯗﺭﭘﺎﻋﯩﻢ ﯗﻻﻋﺎﺗﺘﻰ ﺑﻮﻟﺴﯩﻦ ﺩﻩﮔﻪﻥ ۇلتىمىز ازاماتتارى ﺑﯘﻝ ﺍﯞﻗﯩﻤﺪﻯ ﻩﺭﺗﻪ ﺳﻪﺯﯨﻨﯩﭗ، ﺑﺎﻻﻻﺭﯨﻨﯩﯔ ءﻭﺯ ﺍﻧﺎ ﺗﯩﻠﯩﻨﻪ ﻗﺎﻧﯩﻖ ﺑﻮﻟﯟﯨﻤﻪﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭ، ﻭﺯﮔﻪ ﯗﻟﺖ ﺗﯩﻠﺪﻩﺭﯨﻦ بەرىلە ﯗﻳﺮﻩﻧﯟﯨﻨﻪ ﺑﺎﺳﺎ ءﻣﺎﻥ ﺑﻪﺭﻩ ﺑﺎﺳﺘﺎﺩﻯ. بۇگىنگى قوعامدىق دامۋ مەن اۋقىمدى باسەكە، ۇلتىمىز ازاماتتارى جونىنەن مۇمكىندىك بار «قوس ءتىلدى» بولىپ قانا قالماستان، قايتا «كوپ ءتىلدى» بولۋدى بارىنشا تالاپ ەتۋدە. ۇيتكەنى ءسىز «قوس ءتىلدى»، ءتىپتى «كوپ ءتىلدى» بولعان سايىن سىزگە الەم كوكجيەگى ايقارا اشىلماق. ەڭ قاراپايىمى، «قوس ءتىلدى» نەمەسە «كوپ ءتىلدى» بولۋ ــ ۇلتىمىز ازاماتتارىن مول ينفورماتسيا قاينارىنان ەمەن-ەركىن يگىلىكتەنۋىنە، اناعۇرلىم كوپ ورىنداردا كاسىپتەنىپ قىزمەت ىستەۋلەرىنە تاماشا وراي جاراتىپ بەرەدى.

  9) ورىنسىز باسەكەگە بوي ۇرىپ، ەكونوميكالىق جاقتان استا-توك، ارتىق شاشىلۋىمىز بەن ىسىراپشىلدىعىمىز باسىم بولىپ وتىر. جايشىلىقتا ادامدار ءجيى اۋىزعا الاتىن، قوعام دامۋىنا سايكەسەتىن باسەكە ــ ارىپتەس جاقتاردىڭ ءبىرى-بىرىنەن وزۋعا ۇمتىلىپ، وزىنە جانە قوعامعا پايدالى بولعان، قوعام دامۋىن العا ىلگەرىلەتەتىن ورىندى، ۇيلەسىمدى باسەكەنى مەڭزەيدى. قازىرگى الەمدەگى باسەكە قابىلەتتىلەرگە (دارىندىلارعا) قول جەتكىزۋ باسەكەسى، ۋاقىتتان ۇتۋ باسەكەسى، تەحنيكا جاڭالاۋ باسەكەسى، بازاردى يەلەۋ باسەكەسى قاتارلى باسەكەلەردى وزىنە نەگىزگى ارقاۋ ەتۋدە. دامۋ ورەسى جوعارى، دۇنيەگە ىقپالدى ۇلتتاردىڭ باسەكە تانىمى وسى جوعارىداعى مازمۇندار ۇستىندە قۇرىلعان. ال ءوز ۇلتىمىزعا نازار سالار بولساق، كەزەكتە ۇلتىمىز ومىرىندە، سىرتقا باعىتتالعان ورىندى باسەكەدەن گورى ىشكى ورىنسىز باسەكە بارعان سايىن ەتەك الىپ، ءبىر نارسەگە كوزسىز ەلىكتەيتىن، الىنە قاراماي، اۋەسقويلىقپەن قۇر اتاققا بەرىلەتىن، تويلامايتىن نارسەنى اسىرەلەپ تويلايتىن جاعدايلار ءبىرشاما باسىم بولىپ كەلەدى. ايتالىق، توي-تومالاق باسەكەسى، قازىرگى توي-تومالاق ارقىلى باسەكەلەسۋشىلەر ءوز تويلارىنىڭ سالتاناتىن اسىرۋ ءۇشىن، جوعارى اقى بەرىپ تانىمالى اقىن، ءانشى، جۇرگىزۋشىلەردى جالداپ باسەكەلەسەتىن، اۆتوبۋس جالداپ، تويعا قاتىناسۋشىلاردىڭ سانىن كوبەيتىپ باسەكەلەسەتىن، كەڭ ساراي ءۇيى تۇرىپ ۇلكەن رەسترونداردا توي وتكىزىپ باسەكەلەسەتىن، كەلىن ءتۇسىرۋشى جاق ايگىلى ماركالى ۇزىن جەڭىل ماشينانى (كاديلاك) جوعارى اقىعا جالداپ جانە تويعا ىستەتىلگەن جەڭىل ماشينەنىڭ سانىن كوبەيتىپ باسەكەلەسەتىن، قويشى ايتەۋ، ءبىرى-بىرىنەن اسىپ ءتۇسۋ ءۇشىن، اتا سالتىمىزدا جوق قايداعى ءبىر توي مازمۇندارىن بارلىققا كەلتىرىپ باسەكەلەسەتىن بولعان. بۇل جەردە جوعارىداعىداي ءسان-سالتاناتتا بولۋدى حالقىمىزدان قىزعانىپ ايتىپ وتىرعانىمىز جوق، حالقىمىزدىڭ الىنە قاراماي الەك بولعانىنا، «شاماعا قاراي شارىقتاپ، كورپەگە قاراي كوسىلمەگەنىنە»، قارىزعا بەلشەسىنەن باتا ءجۇرىپ، ورىنسىز باسەكەلەسكەنىنە كۇيىنىپ، جاناشىرلىقپەن ايتىپ وتىرمىز. ءاسىلى قارىز الۋ قاجەتتى جۇمىس، ونى العاندا ۋاعىندا قايتارا الاتىن، ونىمدىلىك جاراتىپ، يگىلىكتى ءىس ىستەي الاتىن بولسا ول ارينە ورىندى بولماق. تۋىسقان ۇلت ۋاكىلدەرى العان قارىزىن اينالىمعا سالىپ، ءتۇرلى كاسىپ ىستەپ، تىڭ يگەرىپ، ەگىن سالىپ، نەمەسە بىزدەگى كەيبىر جالقاۋبايلاردى جالداپ ىستەتىپ، كۇزدە قورجىنىن توعايتىپ، مەكەندەرىنە قايتىپ جاتاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز ەمەس پە. باسەكە تۇرىندە تاعى دا توي-تومالاق باسەكەسىنەن سىرت ءولىم-جىتىمدە شاما-شارىققا قاراماي ىسىراپشىلدىقپەن ورىنسىز شاشىلۋ باسەكەسى، ايەلدەر قاۋىمى ورتاسىندا كولەم كەڭەيتىپ شاي وينىن وزدىرۋ باسەكەسى، رۋلىق ءتۇس العان شەن-شەكپەن سوعىستىرىپ قارا تالاسۋ باسەكەسى، قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ، تۇلكى قۇرساق كۇيگە تۇسكەندەرىنە قاراماي، اۋەلى ومىرلىك تالشىق ەتىپ وتىرعان ازعانتاي جەرىن باسقالارعا كوتەرمەگە مايلاپ، سونان قولدارىنا تيگەن ماردىمسىز اقشاعا ءوزىن بەزەندىرىپ كورسەتۋ باسەكەسى، قايداعى ءبىر سىلتاۋمەن ات-اتاعىن شىعارۋ باسەكەسى، اقشا ۇتىسىپ، قارتا ويناۋ باسەكەسى قاتارلى ۇيلەسىمسىز باسەكەلەر بۇل كۇندەرى ۋاقىت وزعان سايىن تۇرلەنىپ، مولايىپ بارادى. ءاسىلى بۇل باسەكەلەردىڭ ورنىن شارۋاشىلىقتا وزگەلەردەن وزىپ العا ىلگەرىلەۋ باسەكەسى، عىلىم-ءبىلىم ۇيرەنىپ تۇلعالىق ساپانى جوعارىلاتۋ باسەكەسى، بازارعا بارىنشا ات سالىسىپ، ىرىقتى ورىندى يەلەۋ باسەكەسى، قوعام قاجەتىنە ساي كەلەتىن اسىل داستۇرلەرىمىزدى ارداقتاپ، ونى وزگە جۇرتقا تانىتۋ باسەكەسى قاتارلى ۇيلەسىمدى، ابىرويلى باسەكەلەر باسسا، وندا ول ورىندى بولعان بولار ەدى.

  10) ءبىر ءبولىم ازاماتتارىمىزدىڭ اياداي اۋىلدان شىقپاي، تار شەڭبەرگە تۇيىقتالىپ، ۋاقىتى وتكەن ءوندىرىس تاسىلىنەن جازباي، كونە كوزقاراس، كونە يدەيالاردان تولىق ازات بولا الماۋى دا ولاردىڭ شارۋاشىلىعىن شالقىتۋلارىنا ورالعى، تۇساۋ بولىپ وتىر. ادام قوعامدىق قاتىناستاردىڭ جيىنتىعى، ادام بارىس-كەلىس بارىسىندا ءوز تاجىريبەسىن مولىقتىرىپ، كوز اياسىن كەڭەيتىپ، ساپاسىن جوعارىلاتىپ، جان-جاقتىلى جەتىلۋىن جەبەپ وتىرادى. بەلگىلى ءبىر اۋىل-قىستاق ەڭبەككۇشى جونىنەن الىپ ايتقاندا، ول بەس تە ون جىل ءوزى تۇرعان اۋىلىنان الىسقا اتتاپ شىقپاسا، ارينە ونىڭ كورىپ بىلگەنى از بولادى دا، كوز اياسى تارايىپ، ماسەلەگە سىڭار جاقتىلى قارايتىن بولىپ قالادى. ءارقانداي تۇيىقتالعان ورتادا ءومىر وتكىزگەن اۋىل-قىستاق ەڭبەككۇشىنىڭ وسىزامانعا ساي عىلىم-تەحنيكا يگەرۋى، باسقارۋ ءادىسىن پايدالانۋى، ءوندىرىس ءتاسىلىن قولدانۋى مۇلدە مۇمكىن ەمەس. اۋەلى توماعا تۇيىق، ءبىر قالىپتان اۋمايتىن قوعامدىق ورتادا جاساعان ادامنىڭ دۇنيەنى تانۋ تۇيسىگى مۇلدە اشىلمايدى. ادام بالاسى ەل كورىپ، جەر تانىماي، وزگەلەردىڭ ارتىق جەرىن ۇلگى ەتپەي، اياداي اۋماقتا تۇيىقتالىپ جاتا بەرسە، اسپاندى قۇدىقتىڭ اۋزىنا بالايتىن، قۇدىقتا جاتقان قۇرباقانىڭ كۇيىن كەشەدى. سوندىقتان ەگىنشى-مالشىلارىمىز اياداي اۋىلدان شىقپايتىن، بايىرعى قالىپتان اۋمايتىن، ﺑﯩﺘﯩﺮاﻧﺪى، ﺗﻮﻣﺎﻋﺎ-ﺗﯘﻳﯩﻖ ورﺗﺎنىڭ شەكتەمەسىن ىرىقتىلىقپەن بۇزىپ، وزدەرى وراي جاراتىپ، جالپى قوعامعا ارالاسىپ، قوعامدى تۇسىنۋگە، قايناعان قوعامدىق ورتادان ﺗﯩﯔ ﻳﻨﻔﻮرﻣﺎﺗﺴﻴﺎ، جاڭا ﻛﻮزﻗﺎراس ﻗﺎﺑﯩﻠﺪاۋعا قۇلشىنىس جاساي بىلۋلەرى ءتيىس.

  قىسقاسى، ءارقانداي ۇلت ءوز قوعامدىق ورتاسىنا سايكەسىپ، ءوز تاعدىرىن ءوزى بەلگىلەيدى. ۇيتكەنى ساقتالعان ماسەلەنى شەشۋدە ىشكى سەبەپ قاشاندا شەشۋشى رول اتقارادى. بۇل ديالەكتيكالىق زاڭدىلىق. تۋىسقان ۇلتتارعا تەرەزەمىز شىنايى تەڭەلۋ ءۇشىن زاتتىق ﺟﺎﻗﺘﺎن ﺑﺎيىپ، رۋﺣﺎﻧﻲ ﺟﺎﻗﺘﺎن ورﻛﻪﻧﺪەۋىمىز، ساياسي زاڭدىق تۇرعىدا بيىكتەپ، ساناداعى ساقتالىپ وتىرعان پارىقتارىمىزدى جويىپ، كەندە قالعان كەمىستىكتەرىمىزدى تولىقتاۋىمىز قاجەت. اسىرەسە جوعارىدا تىلىمىزگە تيەك ەتىلگەن رۋحاني جۇتاڭدىقتارىمىزدان تۇبەگەيلى ارىلۋىمىز ءتيىس. ۇلتتىق تەريتوريالى اۆتونوميا زاڭىندا دا اۆتونوميا ۇقىعىن العان ۇلتتار ءوز ىشتەرىندە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى الدىمەن وزدەرى باس بولىپ شەشۋلەرى قاجەت دەپ كورسەتىلگەن. ۇلتىمىزدى جان-جاقتىلى وركەندەتۋدەي وسى ءبىر وسكەلەڭ مىندەتتى كۇن ىلگەرى جۇزەگە اسىرۋىمىز ءۇشىن ەڭ اۋەلى حالقىم دەپ قامىعا بىلەتىن، ۇلت جاندى، ءوز ۇلتىمىزدان شىققان كوش باسشى اتقا مىنەر ازاماتتارىمىز بەن قاتىستى تاراۋلاردا قىزمەت ىستەپ وتىرعان ۇلتىمىز ۋاكىلدەرى ۇلتتى دامىتۋ جونىندە باس قاتىرا ويلانىپ، امال قاراستىرۋلارى؛ پارتيامىزدىڭ كەزەكتەگى ساياساتتارىنان يكەمدى يگىلىكتەنىپ، ۇلتىمىز بۇقاراسىن ءداۋىر تالابىنا ساي كەلمەيتىن ايتۋلى كىناراتتاردان ارىلىپ، جاڭا سالت-سانانى تىكتەۋگە؛ مادەنيەت پەن وقۋ-اعارتۋعا باسا ءمان بەرىپ، قولدانىلمالى عىلىم-تەحنيكالىق بىلىمدەردى يگەرۋگە؛ قاراپايىم ءوندىرىس تاسىلدەرىنە بۇرىلىس جاساپ، بازار قاجەتىنە ساي شارۋاشىلىق جۇرگىزۋگە؛ شارۋالاردىڭ ءوز ونىمدەرىن ءوز قولدارىمەن بازارعا الىپ شىعۋلارىنا قولايلى ورتا، بەدەلدى بەلگىلەمە، ءتيىمدى شارت-جاعداي جاراتىپ بەرۋگە قۇلشىنىس جاساۋلارى جانە ءتۇرلى زاڭدارمەن ازاماتتىق ءمۇرالعا قاتىستى بىلىمدەردى بەرىلە ۇيرەنۋگە باستاۋلارى، ۇلتىمىزدىڭ وزگە ەمەس وزىنە عانا ءتان ۇلتتىق رۋحىن سومداۋعا، ۇلتتىق وبىرازىن تىكتەپ، ۇلتتىق نامىسىن وياتۋعا جەبەۋشى بولۋلارى قاجەت. ءسۇيتىپ، اۋىل-قىستاقتارىمىزدا قاراپايىم بۇقاراعا باعىتتالعان يدەيالوگيا سالاسىنا ءتان ءار الۋان جاڭا مازمۇنداعى ءتالىم-تاربيەنى بارىنشا كۇشەيتۋدىڭ باسقادا ۇتىمدى جولدارىن قاراستىرۋلارى ءتيىس.

  ءومىرىمىزدىڭ ءارسالا، ءار شەبىندە ءوز حالقىمىز ءۇشىن قىزمەت ىستەيتىن ازاماتتارىمىزدىڭ الداعى بار نازارى، بار اقىل-پاراساتى ــ ۇلتىمىزدىڭ مۇلدە باسىم سانىن قۇرايتىن، ەگىن، مال شارۋاشىلىعى رايوندارىنداعى ۇلتىمىز بۇقاراسىنىڭ دامۋ اياق الىسىن تەزدەتۋگە قاراتىلسا، سوندا عانا تۇتاس ۇلتىمىزدىڭ العا قاراي دامۋىنا كەڭ جول اشىپ، ۇلت ازاماتىنا ءتان بورىشىمىزدى وتەگەن بولامىز. ۇيتكەنى ءوز ۇلتىمىزعا ءتان كۇللى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز كەڭ بايتاق ەگىن، مال شارۋاشىلىعى رايوندارىمەن تامىرلاسىپ جاتىر. الداعى جەردە ءوندىرىسىمىزدى وركەندەتىپ، رۋحاني جاقتان ەڭسەمىزدى كوتەرۋىمىز ءۇشىن؛ ومىردەگى ءوز ەنشىمىزدى وزگە جۇرتقا ۇتتىرماي، ءوز كادەمىزگە جاراتۋىمىز ءۇشىن تەك ءوز ساپامىزدى جاپپاي جوعارى ورەگە كوتەرۋىمىزگە تۋرا كەلەدى. ەگەردە جالپى ۇلت بولىپ تۇتاس تۇلعالىق جاقتان شىنايى ساپالانباي؛ تۋىسقان ۇلت حالىقتارىنا جەتپەي جۇرگەن جەتەرسىزدىكتەرىمىزدى جەتىلدىرىپ تەز ارادا تولىقتاماي ــ وزگە جۇرتقا تەڭەلەمىز دەسەك، وندا ول ويىمىز قازىر دە، كەيىن دە قۇرعاق قيال بولىپ قالا بەرمەك. انە سوندىقتان بۇگىنگى مىناۋ دامىعان ءداۋىرىمىزدىڭ ارتىندا، شاڭ قاۋىپ قالماۋىمىز ءۇشىن، جالپى قاۋىم بولىپ ۇلتتىق رۋحىمىزدى بارىنشا سەرپىلتىپ، ەڭسە كوتەرەر جاقتارىمىزدى ەسكەرىپ، وزگە جۇرتقا جەتپەي جۇرگەن جەتەرسىزدىكتەرىمىزدى تەز ارادا تولىقتاپ، داۋىرمەن تەڭ العا ىلگەرىلەۋگە قۇلشىنىس جاساۋىمىز قاجەت!

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ پايدالانۋعا بولمايدى
Copyright © 1997-2012 by www.people.com.cn. all rights reserved