بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى

ساپالىق بايلانىس(4)

2012.05.23 11:12    

  ماتەريا – ماتەريا فاكتورى مەن جاراتىلىس تەگىنىڭ بىرلىگى. ماتەريا فاكتورى مەن جاراتىلىس تەگى ءوزارا بايلانىسۋ ارقىلى، تۋىندى تىزبەك قالىپتاستىرادى. وسى بايلانىستاردىڭ فورماسى ءار الۋان، مازمۇنى دۇنيەنىڭ تۇپكىلىكتى تەگىنە، ءتۇبىرلى مانىنە، تۇبەگەيلى سىرلارىنا تاقالاتىن ماسەلەلەرگە اپارىپ سوعادى.

  جوعارىداعى تۇيىندەردى جيناقتاي كەلىپ، مىناداي ءۇش پرينسيپتى ورتاعا قويامىز:

  پرينسيپ Ⅰ: ماتەريا – ماتەريا فاكتورىنىڭ بىرلىگى.

  پرينسيپ Ⅱ: دۇنيە – جاراتىلىس تەگىنىڭ بىرلىگى.

  پرينسيپ Ⅲ: ماتەريا فاكتورى مەن جاراتىلىس تەگىنىڭ سايكەستىك بايلانىسىنان تارماق تۋىندى كەلىپ شىعادى، كەلىپ شىققان تارماق تۋىندىلار شىنايى ماعىنا بەرەدى.

  جوعارىداعى ءۇش پرينسيپ «ساپالىق بايلانىستىڭ» تابان تىرەر عىلىمي نەگىزى. وسى ءۇش پرينسيپ تابان تىرەپ تۇرا الاتىن بولسا، وندا سوڭعى سويلەنەتىن مازمۇنداردىڭ عىلىميلىعىنا بوگدە كۇمان تۋمايدى. وسى ارادا جانە سونى ايتا كەتۋ كەرەك، وسى ءۇش پرينسيپ دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما. ونىڭ دۇرىستىعى تەك قولعا كەلگەن جەتىستىكتەرى جاعىنان تابيعي تۇردە وزدىگىنەن دالەلدەنەدى.

  ماتەريا فاكتورى مەن جاراتىلىس تەگىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن تەرەڭدەي ءتۇسىنۋ ءۇشىن، ولاردى ارناۋلى تاڭبالارمەن ورنەكتەپ الامىز.

  جاراتىلىس تەگى:

  زات – Z؛

  الەم – A؛

  جازمىش – J؛

  بولمىس – B.

  ماتەريا فاكتورى:

  قۇراۋشى، نە ۇيىسۋشى، نە جىكتەۋشى، نە جيناۋشى – Z؛

  ءتۇزۋشى، نە جايعاسۋشى، نە رەتتەۋشى، نە شىرماۋشى – A؛

  بەينەلەۋشى، نە سايكەسۋشى، نە ولشەۋشى، نە جاناسۋشى– J؛

  ساقتاۋشى، نە جالعاۋشى، نە تۇرلەۋنۋشى، نە قوزعاۋشى – B.

  جوعارىداعى تاڭبالاردى ماتەماتيكالىق ورنالاستىرۋ مەن تەرۋ قاعيداسىنا سالساق، تومەندەگىدەي جالپى ورنەك كەلىپ شىعادى.

  XY،XY،XY

  وسى ورنەكتەردىڭ ىشىنەن XY ورنەكتى تارقاتاتىن بولساق، 16 ءتۇرلى تۋىندى كەلىپ شىعادى. ولار:

  ZZ، AZ، JZ، BZ، ZA، AA، JA، BA، ZJ، AJ، JJ، BJ، ZB، AB، JB، BB.

  جوعارىداعى 16 ءتۇرلى تۋىندى ورنەكتىڭ ماعىناسىن ءبىر-بىرلەپ شەشەيىك.

  ZZ ورنەكتە Z تاڭبا زاتتى، Z تاڭبا قۇراۋشىنى ورنەكتەيدى، سوندا جالپى ورنەك زاتتىڭ قۇراۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى – نەگىز. زات نەگىز ارقىلى قۇرالادى.

  AZ ورنەكتە Z تاڭبا زاتتى، A تاڭبا ءتۇزۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك زاتتىڭ ءتۇزۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى – جۇيە. زات جۇيە ارقىلى تۇزىلەدى.

  JZ ورنەكتە Z تاڭبا زاتتى، J تاڭبا بەينەلەۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك زاتتىڭ بەينەلەۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ساپا. زات ساپا ارقىلى بەينەلەنەدى.

  BZ ورنەكتە Z تاڭبا زاتتى، B تاڭبا ساقتاۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك زاتتىڭ ساقتاۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– قۇن. زات قۇن ارقىلى ساقتالادى.

  ZA ورنەكتە A تاڭبا الەمدى، Z تاڭبا ۇيىسۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك الەمنىڭ ۇيىسۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ورتا. الەم ورتا ارقىلى ۇيىسادى.

  AA ورنەكتە A تاڭبا الەمدى، A تاڭبا جايعاسۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك الەمنىڭ جايعاسۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– كەڭىستىك. الەم كەڭىستىك ارقىلى جايعاسادى.

  JA ورنەكتە A تاڭبا الەمدى، J تاڭبا سايكەسۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك الەمنىڭ سايكەسۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– شارت. الەم شارت ارقىلى سايكەسەدى.

  BA ورنەكتە A تاڭبا الەمدى، B تاڭبا جالعاسۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك الەمنىڭ جالعاسۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ۋاقىت. الەم ۋاقىت ارقىلى جالعاسادى.

  ZJ ورنەكتە J تاڭبا جازمىشتى، Z تاڭبا جىكتەۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك جازمىشتىڭ جىكتەۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ءمان. جازمىش ءمان ارقىلى جىكتەلەدى.

  AJ ورنەكتە J تاڭبا جازمىشتى، A تاڭبا رەتتەۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك جازمىشتىڭ رەتتەۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ءتارتىپ. جازمىش تارتىپ ارقىلى رەتتەلەدى.

  JJ ورنەكتە J تاڭبا جازمىشتى، J تاڭبا ولشەۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك جازمىشتىڭ ولشەۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– شاما. جازمىش شاما ارقىلى ولشەنەدى.

  BJ ورنەكتە J تاڭبا جازمىشتى، B تاڭبا تۇرلەۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك جازمىشتىڭ تۇرلەۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– كۇي. جازمىش كۇي ارقىلى تۇرلەنەدى.

  ZB ورنەكتەB تاڭبا بولمىستى، Z تاڭبا جيناۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك بولمىستىڭ جيناۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ەنەرگيا. بولمىس ەنەرگيا ارقىلى جينالادى.

  AB ورنەكتەB تاڭبا بولمىستى، A تاڭبا شىرماۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك بولمىستىڭ شىرماۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– بايلانىس. بولمىس بايلانىس ارقىلى شىرمالادى.

  JB ورنەكتەB تاڭبا بولمىستى، J تاڭبا جاناسۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك بولمىستىڭ جاناسۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– اسەر. بولمىس اسەر ارقىلى جاناسادى.

  BB ورنەكتەB تاڭبا بولمىستى، B تاڭبا قوزعاۋشىنى ورنەكتەيدى. سوندا جالپى ورنەك بولمىستىڭ قوزعاۋشىسى دەگەن ماعىنا بەرەدى. شەشىمى– ارەكەت. بولمىس ارەكەت ارقىلى قوزعالادى.

  جوعارىداعى 16 ءتۇرلى شەشىمدەگى نەگىز، جۇيە، ساپا، قۇن زاتتى ءبىر بۇتىندەيدى، ياعىني ولار ايىرىم تۇردە زاتتى قۇرايدى، تۇزەدى، بەينەلەيدى جانە ساقتايدى؛ ورتا، كەڭىستىك، شارت، ۋاقىت الەمدى ءبىر بۇتىندەيدى، ياعىني ولار ايىرىم تۇردە الەمدى ۇيىستىرادى، جايعاستىرادى، سايكەستىرەدى جانە جالعاستىرادى؛ ءمان، ءتارتىپ، شاما، كۇي جازمىشتى ءبىر بۇتىندەيدى، ياعىني ولار ايىرىم تۇردە جازمىشتى جىكتەيدى، رەتتەيدى، ولشەيدى جانە تۇرلەندىرەدى؛ ەنەرگيا، بايلانىس، اسەر، ارەكەت بولمىستى ءبىر بۇتىندەيدى، ياعىني ولار ايىرىم تۇردە بولمىستى جينايدى، شىرمايدى، جاناستىرادى جانە قوزعايدى. قورتىپ كەلگەندە، وسى 16 ءتۇرلى شەشىمدى «جاراتىلىس ەلەمەنتى» دەيمىز.

  جاراتىلىس ەلەمەنتى وتە ماڭىزدى ۇعىم. ءارقانداي نارسە وسى 16 ءتۇرلى جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ بىرلىگى، ءارى وسى 16 ءتۇرلى جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ ۇقساماستىعى ارقىلى ءبىر-بىرىنەن پارىقتالادى. كەمەلدى «ماتەريا ۇعىمى» دەگەنىمىز مىنە وسى.

  جاراتىلىس ەلەمەنتى بىرلىك ىشىندە ءومىر سۇرەدى، بىرلىكتەن تىسقارى ءومىر سۇرە المايدى. جاراتىلىس ەلەمەنتى تولىق بولۋى كەرەك، ارتىق نەمەسە كەم بولاتىن ءجايت كەزدەسپەيدى. بارلىق نارسە 16 ءتۇرلى جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ بىرلىگى، سونداي-اق ءاربىر نارسەنىڭ تۇرلىشەلىگىن جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ وزگەشەلىگى كەلتىرىپ شىعارادى. سوندىقتان جاراتىلىس ەلەمەنتى «جاراتىلىس ءتىلىنىڭ» نەگىزىن قالايدى. جاراتىلىس ءتىلىنىڭ بەينەلەۋ قۋاتى وتە كۇشتى، قۇتتى ماتەماتيكا عىلىمى سياقتى. ماتەماتيكا عىلىمى شامالىق بايلانىس عىلىمى بولسا، ال ساپالىق بايلانىس ماتەماتيكا عىلىمىمەن ەگىز تۇراتىن، تەڭ تۇراتىن ساپالىق بايلانىس عىلىمى. ول دۇنيەنىڭ ساپالىق بايلانىستارىنىڭ تەگىن تەكتەپ، ءمانىن بەينەلەپ، سىرىن اشىپ بەرەدى.

  ءبىز شىنايى، كەمەلدى، عىلىمي ماتەريا ۇعىمىن شىن مانىندە تىكتەپ شىعا الدىق. ياعىني، شىنايى ماتەريا ۇعىمى: ماتەريانىڭ شىن كەسپىرىن اشىپ بەرگەن ماتەريانىڭ ءتۇبىرلى ماسەلەلەرىنە ساياتىن ۇعىم. ياعىني ماتەريا - ماتەريا فاكتورىنىڭ بىرلىگى. نەمەسە ماتەريا – جاراتىلىس ءتورت تەگىنىڭ بىرلىگى. جانە دە ماتەريا – جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ بىرلىگى. كەمەلدى ماتەريا ۇعىمى: ماتەريانىڭ ساپالىق ەرەكشەلىكتەرى مەن بايلانىستارىن جان-جاقتىلى، تولىق بەينەلەپ بەرەتىن ورنەكتىك جۇيەدەگى ۇعىم. عىلىمي ماتەريا ۇعىمى: ماتەريانىڭ سىرتقى ەرەكشەلىكتەرىنەن ىشكى مانىنە تەرەڭدەي ءسۇڭگىپ كىرگەن العا باسار ۇعىم.

  وسىندا تىكتەپ شىققان كەمەلدى ماتەريا ۇعىمى، ءدال بۇگىنگى كۇندەر جونىنەن الىپ ايتقاندا، ول جاڭا تانىم، جاڭا قۇرال، جاڭا ءتىل ەسەپتەلىنەدى. جاڭا تانىم دەيتىنىمىز، ول – ماتەريا ۇعىمىن كەمەلىنە كەلتىرىپ، بىيىك ورەگە كوتەرگەن جاڭا تانىم. جاڭا قۇرال دەيتىنىمىز، ول– ناقتىلى عىلىم سالالارىنداعى كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى دە قيىن ماسەلەلەردى شەشۋگە، بەيمالىم نارسەلەردىڭ بۇركەمەلى سىرىن اشۋعا جارايتىن جاڭا نازاريالىق قۇرال. جاڭا ءتىل دەيتىنىمىز، ول– جاراتىلىس ءتىلىنىڭ الىپپەسى، ساپالىق بايلانىستىڭ نەگىزى.

  وسى تاقىرىپتا ءبىز نارسە، ماتەريا، زات، الەم، جازمىش، بولمىس جانە دۇنيە سىندى دۇنيەنىڭ تەكتىك ماسەلەلەرىنە ساياتىن ۇعىمدارمەن تانىسىپ وتتىك. بۇدان بۇرىن وسى ۇعىمداردىڭ كەسكىن انىقتاماسى بولماعاندىعى سەبەپتى، ىستەتۋ بارىسىندا اۋىس-كۇيىس جايتتەردەن اۋلاق بولا الماي كەلگەنبىز-دى. ءبىز بۇل ارادا وسى ۇعىمداردىڭ جىك-جىگىن جەرىنە جەتە ايىرىپ، ماندىك بايلانىستارىن ءتۇزىپ شىققانداي بولدىق. كەمەلدى ماتەريا ۇعىمىنىڭ كەرەمەتى نارسە مەن دۇنيەنى بىرىكتىرىپ، ماتەريا فاكتورى، جاراتىلىس تەگى ۇعىمىن ورتاعا سالۋى. اسىرەسە، جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ ايشىقتى تۇردە ورتاعا قويىلۋى ەدى. جاراتىلىس ەلەمەنتى ساپالىق بايلانىستىڭ نەگىزى، جاراتىلىس ءتىلىنىڭ الىپپەسى.

  جاراتىلىس ەلەمەنتىنىڭ ساپالىق بايلانىسىنان تولاسسىز تۋىندى تىزبەكتەر تۋىندايدى، كەلىپ شىققان تۋىندى تىزبەكتەر جۇيەلى مازمۇنداردى قالىپتاستىرادى. بالكىم، وسى جۇيەلى مازمۇندار بۇرىننان ءبىزدىڭ تانىپ، ءبىلىپ كەلە جاتقان ۇعىمدارىمىز بولۋى مۇمكىن. ءدال وسى ارادا ولاردىڭ ورنى تۇراقتانىپ، ماندىك بايلانىسى شەشىلەدى. ءيا، شەشىلمەي كەلە جاتقان كۇردەلى ماسەلەلەر نەمەسە بەيمالىم وڭىرلەرگە تىڭ جول اشىلۋى دا مۇمكىن. ايتەۋىر وسى كوكەيتەستى ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن وسى ارادان قازبالاپ ىزدەۋگە تاتيدى.

جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.