بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى

ساپالىق بايلانىس(13)

2012.05.23 11:12    


  بەلوك ماتەرياعا سايادى، سونىڭ ءۇشىن ونىڭ وزدىك تەگى، وزدىك الەمى، وزدىك جازمىشى، وزدىك بولمىسىنىڭ بولۋى بەسەنەدەن بەلگىلى. بەلوكتىڭ وزدىك زاتى– بەلوكتى قۇرايتىن امينو قىشقىلى. ويتكەنى، امينو قىشقىلى بەلوكتى قۇرايتىن ماتەريال، ولار زاتتىق تۇسكە يە. بەلوكتىڭ وزدىك الەمى– بەلوكتاردان قالىپتاسقان ورتاسى. ول بەلوكتىڭ الەمدىك ەرەكشەلىكتەرىن تىكتەيتىن ءتۇزۋشىى تەك. بەلوكتىڭ وزدىك جازمىشى –بەلوكتاردىڭ ۇقساماستىعىن بەينەلەپ تۇرعان ءتۇرى. ول بەلوكتىڭ جازمىشتىق ەرەكشەلىكتەرىن تىكتەيتىن بەينەلەۋشى تەك. بەلوكتىڭ وزدىك بولمىسى – بەلوكتىڭ ساقتالۋ ءومىرى. ول بەلوكتىڭ بولمىستىق ەرەكشەلىكتەرىن تىكتەيتىن ساقتاۋشى تەك. سوندا امينو قىشقىلى، ورتاسى، ءتۇرى، ءومىرى بەلوكتىڭ «وزدىك تەگى» دەلىنەدى. وسى تورتەۋى بەلوكتى قۇرايدى، تۇزەدى، بەينەلەيدى جانە ساقتايدى. بەلوكتىڭ وزدىك ەلەمەنتى تومەندەگى كەستەدەگىدەي (3.2-كەستە):

  ورگانيزم ماتەرياعا سايادى. ياعىني، ورگانيزم دە ءتورت تەكتى بىرلىك قۇرايدى. ورگانيزىمنىڭ وزدىك تەگى–تۇلعا، وزدىك الەمى-ورتا، وزدىك جازمىشى-ءتۇر، وزدىك بولمىسى-ءومىر. ورگانيزىمنىڭ وزدىك ەلەمەنتى تومەندەگى كەستەدە كورسەتىلگەندەي (3.3-كەستە).

  تومەندە ورگانيزىمنىڭ وزدىك ەلەمەنتىن قىسقاشا تۇسىندىرەيىك.

  كلەتكا ورگانيزىمدى قۇرايتىن نەگىز، تىكان ورگانيزىمدى تۇزەتىن جۇيە، ورگان ورگانيزىمدى بەينەلەيتىن ساپا، زات الماسۋ ورگانيزىمدى ساقتايتىن قۇن.

  جۇيە ورگانيزىمدى ۇيىستىراتىن ورتا، ءبىتىم ورگانيزىمدى جايعاستىراتىن كەڭىستىك، تەپە-تەڭدىك ورگانيزىمدى سايكەستىرەتىن شارت، جاس ورگانيزىمدى جالعاستىراتىن ۋاقىت.

  ءناسىل ورگانيزىمدى جىكتەيتىن ءمان، حادەت ورگانيزىمدى رەتتەيتىن ءتارتىپ، كورسەتكىش ورگانيزىمدى ولشەيتىن شاما، وزگەرىس ورگانيزىمدى تۇرلەيتىن كۇي.

  ءنار ورگانيزىم جينايتىن ەنەرگيا، قانداس ورگانيزىمدى شىرمايتىن بايلانىس، دەن ورگانيزىمدى ۇشتاستىراتىن اسەر، تۇرمىس ورگانيزىمدى قوزعايتىن ارەكەت.

  تىرشىلىك ءتورت تەكتى بىرلىك قۇرايدى. ونىڭ وزدىك زاتى – تۇلعا. ويتكەنى، تۇلعا تىرشىلىكتىڭ ءبىر بۇتىندىگىن قۇرايتىن القا، ول زاتتىق ەرەكشەلىككە يە. وزدىك الەمى – ورتا. ويتكەنى، ورتا تىرشىلىكتىڭ تىرشىلىك ءورىسىن تۇزەتىن القا، ول الەمدىك تۇسكە يە. وزدىك جازمىشى – ءتۇر. ويتكەنى، ءتۇر تىرشىلىكتىڭ الۋاندىعىن بەينەلەيتىن القا، ول جازمىشتىق تۇسكە يە. وزدىك بولمىسى – ءومىر. ويتكەنى، ءومىر تىرشىلىكتىڭ ءومىر ءسۇرۋىن ساقتايتىن القا، ول بولمىستىق تۇسكە يە. تىرشىلىكتىڭ وزدىك تەگى ماتەريا فاكتورىمەن بايلانىسىپ، تىرشىلىكتىڭ وزدىك ەلەمەنتىن تۋدىرادى. ولاردى تىرشىلىكتىڭ وزدىك نەگىزى، وزدىك جۇيەسى، وزدىك ساپاسى، وزدىك قۇنى، وزدىك ورتاسى، وزدىك كەڭىستىگى...دەپ، باسقالارىن دا وسى تەكتەس اتايمىز. تىرشىلىكتىڭ وزدىك ەلەمەنتى تىرشىلىكتىڭ ءبىر بۇتىندىگىن تىكتەپ تۇرادى.

  جوعارىدا تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسى، وزدىك تەگى، وزدىك ەلەمەنتتەرىمەن تانىسىپ وتتىك. وسى ءتورت قاباتتىق قۇرىلىس تىرشىلىكتىڭ قالىپتاسۋىندا ەرەكشە رول وينايدى. ايتالىق، ەڭ ىشكى قاباتتاعى DNA مولەكۋلاسى قاباتى تىرشىلىكتىڭ قاجەتتى زاتتىق قۇراۋشىلارىن قامداۋ، ورنالاستىرۋ مىندەتىن وتەيدى. تىرشىلىكتىڭ قاجەتتى زاتتىق ماتەريالدارى تۇگەلدەي وسى قابات ارقىلى شەشىم تابادى. ماسەلەن، ادامداردىڭ تۇتىنىپ وتىرعان ازىقتىقتارى. ەكىنشى قاباتتاعى بەلوك قاباتى تىرشىلىكتىڭ ءتۇزىلىسىن ءتۇزۋ مىندەتىن وتەيدى، تىرشىلىكتىڭ قانداي بەينەدە نەمەسە تۇزىلىستە بولۋى وسى قاباتتىڭ رولى ارقىلى اتقارىلادى. ماسەلەن، ادام دەنەسىنىڭ قاڭقا سۇيەكتەرى پارشا سۇيەكتەردەن ءتۇزىلۋ ارقىلى بەلگىلى تۇزىلىسكە يە قاڭقانى بۇتىندەيدى. ءۇشىنشى قاباتتاعى ورگانيزم قاباتى تىرشىلىكتىڭ ءتۇرلى-تۇستىلىگىن بەينەلەۋ مىندەتىن وتەيدى، تىرشىلىكتىڭ ءبىر-بىرىنەن پارقىن وسى قاباتتىڭ رولى بەلگىلەيدى. ماسەلەن، جان-جانۋارلار ىستىق-سۋىق قاندى، ءشوپ جورەكتى، ەت حورەكتى، باۋىرمەن جورعالاعىش، قۇرلىقتا جاسايتىن، تەڭىز-مۇقيتتا جاسايتىن بولىپ ار جاقتىلى تۇرلەنەدى. ءتورتىنشى قاباتتاعى تىرشىلىك قاباتى تىرشىلىكتى ساقتايتىن ساقتاۋشى مىندەتىن اتقارادى، تىرشىلىكتىڭ قاۋىمداسىپ جاساۋى، ازىعىن ىزدەۋى، ۇرپاق قالدىرۋى سياقتىلار وسى قاباتتىڭ رولى ارقىلى ورىندالادى. ماسەلەن، بال اراسى، قۇمىرسقا، قاسقىر، بالپاناق قاۋىمداسىپ تىرشىلىك جاسايدى. قورتىپ كەلگەندە، تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسى تيەسەلى تۇردە قۇراۋشى، ءتۇزۋشى، بەينەلەۋشى جانە ساقتاۋشى رولىن وينايدى.

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسىن جايمالايتىن بولساق، تومەندەگىدەي سايكەستىك بايلانىس كورسەتپەسى كەلىپ شىعادى (مۇندا، ق- قاسيەت، م- مولەكۋلانى بىلدىرەدى).

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىس كورسەتپەسى (سۋرەتكە قاراڭىز)

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسىنداعى ەڭ ىشكى قاباتىن زاتتىق قابات، نەمەسە قۇراۋشى قابات، نەمەسە حيميالىق قاسيەت قاباتى، نەمەسە DNA مولەكۋلاسى قاباتى دەيمىز. باسقا قاباتتار دا وسى تەكتەس اتالادى.

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسىنداعى تۇقىم قۋۋدىڭ ءجۇرىلۋ جاعدايىن كورىپ وتەيىك.

  تۇقىم قۋۋدىڭ ءجۇرىلۋ جاعداي كورسەتپەسى (سۋرەتكە قاراڭىز)

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسىندا تۇقىم قۋۋ شيفىرى DNA مولەكۋلاسىنىڭ وزدىك نەگىزى ارقىلى نەگىزدىك فورماداعى شيفىردى بەلوكتىڭ وزدىك نەگىزىنە تاسىمالدايدى، بەلوكتىڭ وزدىك نەگىزى قابىلداعان نەگىزدىك فورماداعى تۇقىم قۋۋ شيفىرى جالعاستى ورگانيزمنىڭ وزدىك نەگىزىنە تاسىمالدانادى، ورگانيزمنىڭ وزدىك نەگىزى قابىلداعان نەگىزدىك فورماداعى تۇقىم قۋۋ شيفىرى ودان ارى تىرشىلىككە تاسىمالدانادى. باسقادا وزدىك ەلەمەنتتەر تۇقىم قۋۋ شيفىرىن وسى تەكتەس ساتىلى ءارى سايكەستى تۇردە تاسىمالدايدى.

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسىندا وزدىك ەلەمەنتتەردىڭ سايكەستىك قاتىناسى ارقىلى ساتىلى تۇردە تۇقىم قۋۋ شيفىرلارى تاسىمالدانادى. ءبىراق ءاربىر تاسىمالدانۋ بارىسى ءوز الدىنا جەكە جۇرىلمەيدى، قايتا ءاربىر قاباتتا بىرلىك سىندى قالىپتىڭ تەجەۋىنە ۇشىرايدى. ياعىني وزدىك ەلەمەنتتەر ءبىر-بىرىمەن سايكەسىپ، ءبىر-ءبىرىنىڭ كەمىستىگىن تولىقتاپ، بىرلىك قالىپتاستىرادى. سوندا وزدىك ەلەمەنتتەردىڭ جاي تۇقىم قۋۋ شيفىرىن تاسىمالداۋى مەن وزدىك ەلەمەنتتەردىڭ بىرىگىپ ۇشتاسۋى تەڭ جۇرىلەدى.

  ءبىز ورگانيزمنىڭ وزدىك تەگى مەن ماتەريا فاكتورىنىڭ بايلانىسىن ءتۇزىپ، ورگانيزمنىڭ وزدىك ەلەمەنتىن ىشكەرلەي ءتۇسىندىرىپ وتەيىك. مىسال ءۇشىن ادام دەنەسىن ءسوز ەتەمىز.ورگانيزمنىڭ وزدىك نەگىزى– كلەتكا. ول ادام ورگانيزمىندەگى نەگىزدىك ءتۇس العان ماتەريالداردى قۇرايدى. ماسەلەن، ەت، سۇيەك، قان، سۇيىقتىق، تەرى، تۇك، تىرناق، مۇيىزگەك پەردە قاتارلىلار. وسى ماتەريالدار وزدىك نەگىزدىڭ تۋىندىسى. ويتكەنى، وزدىك نەگىز ادام ورگانيزمىن قۇرايتىن ماتەريالداردىڭ تۇقىم قۋۋ شيفىرىن تاسىمالدايدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك جۇيەسى– تىكان. ول ادام ورگانيزمىندەگى جۇيەلىك ءتۇس العان ءتۇزىلىستى تۇزەدى. ماسەلەن، ادام دەنەسى باس، كەۋدە، قۇرساق، قول-اياق بولىپ، ءتورت بولىمنەن تۇزىلەدى. ادام دەنەسىنىڭ ەڭ سىرتقى قاباتىندا ازدى-كوپتى تۇك بولادى، ىشكە قاراي تەرى، ماي قاباتى، بۇلشىق ەت، سۇيەك، قورعاعىش پەردە، ورگاندار بولىپ، قاتپارلى ءتۇزىلىس قالىپتاستىرادى. وسى ءتۇزىلىس وزدىك جۇيەنىڭ تۋىندىسى. ويتكەنى، وزدىك جۇيە ادام ورگانيزمىن تۇزەتىن ءتۇزىلىستىڭ تۇقىم قۋۋ شيفىرىن تاسىمالدايدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ساپاسى– ورگان. ول ادام ورگانيزمىندەگى ساپالىق ءتۇس العان قابىلەتتەردى بەينەلەيدى. ماسەلەن، جۇرەك قان اينالىسىن جاسايدى، وكپە تىنىس الۋدى اتقارادى، اسقازان تاماق قورتۋ قىزمەتىن وتەيدى... وسى قابىلەتتەر وزدىك ساپانىڭ تۋىندىسى. ويتكەنى، وزدىك ساپا ادام ورگانيزمىنىڭ بەينەلەيتىن قابىلەتتەرىنىڭ تۇقىم قۋۋ شيفىرىن تاسىمالدايدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك قۇنى– زات الماسۋ. ول ادام ورگانيزمىندەگى ورگانداردىڭ جاڭا شيكىزات قابىلداپ، جاراقسىز كونە زاتتاردى شىعارىپ، ۇزدىكسىز جاڭالانىپ تۇرۋىن كەپىلدەندىرۋ ارقىلى ورگەانداردىڭ ومىرشەڭدىگىن ساقتايدى. ماسەلەن، ازىقتانۋ، دەنەنى قۋاتتاندىرۋ، ءزار شىعارۋ. وسى ادام ورگانيزمىندەگى ورگانداردىڭ ومىرشەڭدىك كۇشتەرى وزدىك قۇننىڭ تۋىندىسى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ورتاسى– جۇيە. ول ادام ورگانيزمىندەگى سايكەستىك ورگانداردى ءبىر-بىرىنە ۇيىستىرادى. ماسەلەن، قان اينالىس جۇيەسى، اس قورتۋ جۇيەسى، ارەكەت جۇيەسى، تىنىس الۋ جۇيەسى، ءزار شىعار جۇيەسى، جىنىس جۇيەسى، نەرۆ جۇيەسى، ىشكى سەكراتسيا جۇيەسى. ولار وزدىك ورتانىڭ تۋىندىسى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك كەڭىستىگى– ءبىتىمى. ول ادام ورگانيزمىندەگى مۇشەلەردىڭ كەڭىستىك ورنىن جايعاستىرادى. ماسەلەن، ادامنىڭ ءبىر جۇپ كوزى ادام باسىنىڭ الدىڭعى بەتىنە، ماڭدايىنىڭ استىنا، مۇرىننىڭ ەكى جاعىنا، اۋىزدىڭ ۇستىنە جايعاسقان. وزدىك كەڭىستىك وسى جايعاستىرۋ مىندەتىن جاڭىلىسسىز وتەيدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك شارتى–تەپە-تەڭدىك. ول ادام ورگانيزمىندەگى دەنساۋلىق كورسەتكىشتەرىن سايكەستىرەدى. ماسەلەن، دەنە تەمپەراتۋراسى، قان قىسىمى، جۇرەكتىڭ سوعۋ رەت سانى، قانت قۇرامىنىڭ كورسەتكىشى سياقتىلار. وسى كورسەتكىشتەر شارت وزگەرىسىنە قاراي جوعارى-تومەن بەلگىلى ءمان كولەمىندە تەپە-تەڭدىگىن ساقتايدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ۋاقىتى– جاس. ول ادام ورگانيزمىنىڭ ءوسىپ جەتىلۋ مەزگىلىندەگى داۋىرلىك باسقىشتارىن جالعايدى. ماسەلەن، ەمبريوندىق، نارەستەلىك، بالالىق، وسپىرىمدىك، جاستىق، ورتا جاستىق، قارتتىق داۋىرلەر. وسى داۋىرلىك باسقىشتار ۋاقىتتىڭ جىلجىپ وتۋىمەن ىركەس-تىركەس جالعاسادى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ءمانى– ءناسىل. ول ادام ورگانيزمىندەگى ماندىك ءتۇس العان وزىندىك مەنشىگىن جىكتەيدى. ماسەلەن، ەر-ايەل، اق، قارا، سارى، قوڭىرقاي ءناسىلدى ادامدار جانە ادامنىڭ جان-جانۋارلاردان پارىقتالاتىن ماندىك پارقى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ءتارتىبى– زاڭدىلىق. ول ادام ورگانيزمىندەگى ورگانداردىڭ مەنشىكتى ەرەكشەلىگىن رەتتەيدى. ادام دەنەسىندەگى ءاربىر ورگانداردىڭ قۇرامى، ۇلكەن-كىشىلىگى، فورماسى، ءوزارا بايلانىسى، ەرەكشەلىگى تاعىسىن-تاعىلار ادام دەنەسىنە ءتان وزىندىك تارتىپتىلىككە يە. ماسەلەن، وڭ قول مەن سول قول ءبىر-بىرىنە ءوزارا سىممەتىريالى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك شاماسى– نورما. ول ادام ورگانيزمىندەگى ورگەنداردىڭ ەرەكشەلىگىن كورسەتكىشتىك جاقتان ولشەيدى. ماسەلەن، ون ساۋساق، ەكى قول، ەكى قۇلاق، ەكى كوز جانە دەنە سالماعى مەن بوي ۇزىندىعى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك كۇيى– وزگرىس. ول ادام ورگانيزمىندەگى وزگەرىستىك قۇبىلىستاردى تۇرلەيدى. ماسەلەن، بويدىڭ ءوسۋى، دەنەنىڭ تولىسۋى، تەرىنىڭ تۇلەۋى، شاشتىڭ، تىرناقتىڭ ءوسۋى، جاراقاتتىڭ پايدا بولۋى جانە ءبىتىپ جازىلۋى سياقتىلار.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ەنەرگياسى– ءنار. ول ادام ورگانيزمىندەگى ورگاندارعا ازىقتىق ارقىلى تولاسسىز ەنەرگيا جينايدى. وسى ەنەرگيا بولعاندا عانا ادام ورگانيزمى نورمال تىرشىلىك قيمىلىن جاسايدى. ياعىني، اسقازان اس قورتۋىن جۇرگىزەدى، باۋىر ازىقتىقتاردى مانەرلەيدى، جۇرەك قان اينالىسىن جالعاستىرادى، تاعىسىن-تاعىلار.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك بايلانىسى– تور. ادام ورگانيزمىندەگى ورگاندار شىرما-شاتۋ تۇتاستىق ارقىلى ءبىر-بىرىمەن شىرمالادى. ماسەلەن، ادام ورگانيزمىندەگى ورگاندار سۇيەك، ەت، قان تامىر، نەرۆ، ۆەنا تۇتىكشەسى، تەرى، ماي سياقتى شىرما-شاتۋ قۇرلىس ارقىلى بۇتىندىكتى قۇرايدى.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك اسەرى– دەن. ول ادام ورگانيزمىندەگى دەنساۋلىق جاعدايلارىن ۇشتاستىرادى. ماسەلەن، ادام دەنەسىنىڭ كۇشتى-السىزدىگى، كوز جانارىنىڭ وتتى نەمەسە وشكىندىگى، قول-اياعىنىڭ جاندى-جانسىزدىعى، سۋىق-ىستىققا ءتوزىمدى-توزىمسىزدىگى قاتارلىلار.

  ورگانيزمنىڭ وزدىك ارەكەتى–تۇرمىس. ول ادام ورگانيزمىنىڭ فيزولوگيالىق قاجەتىن قامداۋىن قوزعايدى. ماسەلەن، ادامنىڭ ءجۇرۋى، تۇرۋى، جاتۋى، ۇيىقتاۋى، ەڭبەك ەتۋى، جۇمىس ىستەۋى سياقتىلار.

  تىرشىلىكتىڭ ءتورت قاباتتىق قۇرىلىسى وزدىك ەلەمەنتتەردىڭ بىرلىگىنىڭ تۋىندىسى. ەگەر ءبىز وزدىك ەلەمەنتتەردى دۇرىس يگەرە بىلسەك، وندا مەديتسينا عىلىمىنداعى مۇمكىن بولماعان قيىن ماسەلەلەردى شەشكەن بولامىز. ماسەلەن، وزدىك نەگىزدى مەڭگەرۋ ارقىلى ادامنىڭ مۇشەلەرىن جاڭالاۋ، وزدىك جۇيەنى مەڭگەرۋ ارقىلى ادام دەنەسىنىڭ بيىك-الاسالىعىن تەڭشەۋ، وزدىك ساپانى مەڭگەرۋ ارقىلى ادام ورگاندارىنىڭ ناۋقاسىنىڭ ءتۇبىن ءۇزىپ، قابىلەتىن كۇشەيتۋ، وزدىك ورتانى مەڭگەرۋ ارقىلى مۇگەدەك ادامداردى نورمال ادامعا اينالدىرۋ، وزدىك ۋاقىتتى مەڭگەرۋ ارقىلى ادامنىڭ كارتەيۋىنىڭ الدىن الۋ ...سياقتىلاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولار ەدى.

  جاراتىلىس ەلەمەنتى بىرلىك ىشىندە ءومىر سۇرەدى. وسى زاڭدىلىقتى كەيبىر ەم تابىلماعان اۋرۋ تۇرلەرىن ەمدەۋگە ىستەتۋگە بولادى. ياعىني ءاربىر اۋرۋدىڭ 16 ءتۇرلى وزدىك ەلەمەنتى بولادى. سوندا ءبىز وسى اۋرۋدىڭ 16 ءتۇرلى وزدىك ەلەمەنتىن شىن مانىندە جىككە ايىرىپ، ماقساتتى تۇردە سونىڭ ىشىندەگى ءمالىم ءبىر ءتۇرىن جوياتىن شارانى تاباتىن بولساق بولعانى. ياعىني اۋرۋدىڭ وزدىك نەگىزى، وزدىك جۇيەسى، وزدىك ساپاسى...قاتارلى اۋرۋدىڭ وزدىك ەلەمەنتىنىڭ جەكە تۇرلەرىنە قولدانىلاتىن شارالارى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. وسى ءتۇيىن اۋرۋلاردى ەمدەۋ شارالارى ءۇشىن ماقساتتى قيمىل جاساۋعا كەڭ ءورىس اشىپ بەرەدى.

  قورتىپ كەلگەندە، تىرشىلىكتىڭ وزىنە ءتان وزدىك تەگى جانە وزدىك ەلەمەنتى بولادى. تۇقىم قۋۋ شيفىرى وزدىك ەلەمەنت فورماسىندا ءتورت قاباتتىڭ ىشكى قاباتىنان سىرتقى قاباتىنا قاراي ساتىلى تۇردە سايكەستى تاسىمالدانادى. تۇقىم قۋۋ شيفىرى حيميالىق قاسيەتتەن بيوحيميالىق قاسيەتكە، بيوحيميالىق قاسيەتتەن فيزيولوگيالىق قاسيەتكە، فيزيولوگيالىق قاسيەتتەن تىرشىلىكتىك قاسيەتكە ساتىلى تۇردە جالعاسادى. قاسيەتى وزگەرگەنىمەن، ءمانى وزگەرمەيدى. DNA مولەكۋلاسى قاباتى قۇراۋشىلىق رول وينايدى، بەلوكتىق قابات تۇزۋشىلىك رول وينايدى، ورگانيزمدىك قابات بەينەلەۋشىلىك رول وينايدى، تىرشىلىكتىك قابات ساقتاۋشىلىق رول وينايدى.




جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.