بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى

ساپالىق بايلانىس(16)

2012.05.23 11:12    


  5. قايشىلىق ءىلىمى

  دۇنيە بىرلىك ۇستىندە قۇرىلعان. بىرلىكتى قۇراعان ءار قايسى جاقتار ەجەلدەن كەمەلسىزدىككە يە. وسى كەمەلسىزدىك بىرلىكتى قۇراعان ءار قايسى جاقتاردىڭ بىرلىك ءتۇزۋىن ماجبۇرلەيدى. دۇنيەنىڭ تۇپكىلىكتى تەگى مىنە وسىندا. دەگەنمەن، دۇنيەنى تانۋدا جالاڭ بىرلىكتىڭ بولۋى جەتەرلىك ەتپەيدى، بىرلىك بار جەردە قاشاندا قايشىلىق قاتار ءومىر سۇرەدى. بىرلىك پەن قايشىلىق قاراما-قارسىلىقتىڭ ەكى جاعى. بىرلىك دۇنيەنىڭ تىنىشتىق جاعدايىن تەكتەيدى، ياعىني ماتەريانى زەرتتەيدى. ال قايشىلىق دۇنيەنىڭ قوزعالىستىق جاعدايىن تەكتەيدى، ياعىني ءىستى زەرتتەيدى. بىرلىك پەن قايشىلىقتىڭ شىعار ءتۇيىنى مەن زەرتتەۋ وبيەكتىسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. بىرلىك پەن قايشىلىق دۇنيەنىڭ ءون بويىنا تەگىس تاراعان، ءارى قويان-قولتىق ارالاسىپ جاتادى. سول ءۇشىن بىرلىك پەن قايشىلىق ءبىر-بىرىنەن كەسكىن تۇردە ايرىلىپ كەتپەيدى.

  دۇنيە قايشىلىققا تولى. ادام بالاسى كىسىلىك ومىرىندە قايشىلىقتان اۋلاق جەكە دارا جاساي المايدى. قايشىلىق بولعان ەكەن، ونى قالايدا ەرتەلى-كەش ءبىرجايلى ەتۋ كەرەك. ارينە، شەشۋدىڭ شىعار جولى باسقادا ەمەس، ءىس ىستەۋگە اپارىپ سوعادى. سول سەبەپتى دە بۇل تىرلىكتە جاساعان ادامداردىڭ قولى كۇن بويى ىستەن ءبىر ءسات تىنىم تاپپايدى، كىسىلىك ءومىرى دە ءىس ىستەۋمەن ماڭگىلىك جەگىلىپ وتەدى.

  «ۇلكەن بالىق كىشى بالىقتى جۇتادى» - دەيدى حالىق. وسى تۇجىرىمدى ەشكىم دە تەرىس سانامايدى. ءبىراق، رەال ومىردە كىشى بالىقتىڭ ۇلكەن بالىقتى جازاتايىم جەر قاپتىراتىندىعى ءجيى-ءجيى كەزدەسەدى. تاريحتا وتكەن تالاي ۋاقيعالار وسىعان كۋا. قايشىلىق ءىلىمى مىنە وسىنداي ىستەۋ مۇمكىندىگى جوق ءىستى قايتىپ جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىندىعىن، بايىبىنا جەتۋگە بولمايتىن قيىن ماسەلەلەردى قالاي شەشۋگە كەلەتىندىگىن جان-جاقتىلى بايىمدايدى.

  ءبىر ءىستىڭ ءجۇرىلۋ جاعدايىن تەكتەپ كورەتىن بولساق، ءىستىڭ جۇرىلۋىندە مىناداي ءتورت ماسەلە جاسىرىنعان. ولار: نە جۇرىلەدى، قالاي جۇرىلەدى، قانداي جۇرىلەدى، قايتىپ جۇرىلەدى. وسى ماسەلەلەر ءار قانداي ءبىر ءىستىڭ ءجۇرىلۋىنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن ءومىر سۇرگەن قايشىلىقتى فاكتور سانالادى.

  نە جۇرىلەدى؟ دەيتىن ماسەلە ىستەلىپ جاتقان ناقتىلى جۇمىستاردى مەڭزەيدى. ماسەلەن، ءۇي قۇرىلىسىنىڭ سالىنۋى، توۆارلاردىڭ ءوندىرىلۋى. قالاي جۇرىلەدى؟ دەيتىن ماسەلە ءبىر ءىستى ىستەپ شىعۋ ءۇشىن كوپ جاقتىلى جول بولاتىندىعىن كورسەتەدى. ماسەلەن، ءمالىم ءبىر جەرگە اۆتوكولىك، نەمەسە ۇشاق، ءتىپتى بولماسا باسقا دا كولىكتەرمەن بارۋعا بولادى. قانداي جۇرىلەدى؟ دەيتىن ماسەلە ءبىر ءىستىڭ ىستەلۋ جاعدايىن كورسەتەدى. ماسەلەن، اۆتوكولىككە ابدەن جاتىلىپ، شوفەرلىك كۋالىگىن العاننان كەيىن، اۆتوكولىكتى ايداۋعا رۇرسات ەتىلەدى. قايتىپ جۇرىلەدى؟ دەيتىن ماسەلە ءىستىڭ ىستەلۋ بارىسىنداعى ءجۇرىلۋ بارىسىن كورسەتەدى. ماسەلەن، كيىم تىككەندە الدىمەن ادامنىڭ بوي تۇرقىن ولشەيدى، ەكىنشى بارىستا بۇلدى پىشەدى، ءۇشىنشى بارىستا تىگەدى، ءتورتىشى بارىستا تۇيمەسىن قادايدى، تاعىسىن-تاعىلار. جيىپ كەلگەندە، قايشىلىق فاكتورى ءىستىڭ ءجۇرىلۋ بارىسىنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن بولادى. ولاردىڭ قاتىناسى: بىرلىك ىشىندە ءجۇرىلىپ، ءبىر بۇتىندىك قۇرايدى؛ قايشىلىقتى جاعداي تۋدىرىپ، ءبىر-ءبىرىن تەجەيدى.

  قايشىلىق فاكتورى ءىستىڭ ىشكى بايلانىستارىنىڭ بىرلىگى، ول ءىستىڭ سىرتقى بايلانىستارىن كورسەتىپ بەرۋگە امالسىز. سول ءۇشىن قايشىلىق تەكتەرىن تەكتەۋىمىزگە تۋرا كەلەدى. قايشىلىق تەگى قايشىلىق فاكتورىمەن ەگىز جۇرەدى. قايشىلىق فاكتورىنىڭ ءاربىر مازمۇنىنا سايكەس قايشىلىق تەگى پارلاسادى. ياعىني نە جۇرىلەدىدەن جۇمىس كەلىپ شىعادى؛ قالاي جۇرىلەدىدەن ءىستىڭ ءجۇرىلۋ جولى كەلىپ شىعادى؛ قانداي جۇرىلەدىدەن ءىستىڭ ءجۇرىلۋ جاعدايى كەلىپ شىعادى؛ قايتىپ جۇرىلەدىدەن ءىستىڭ ءجۇرىلۋ بارىسى كەلىپ شىعادى. جيىپ كەلگەندە، قايشىلىق تەگى: جۇمىس، جول، جاعداي جانە بارىس بولىپ ءتورت تەكتى بىرلىك قۇرايدى.

  ىستەلىپ وتىرعان ءىس مەيلى قاراپايىم نەمەسە كۇردەلى بولسىن، ولار قايشىلىق تەگى مەن قايشىلىق فاكتورىنىڭ بايلانىسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. ياعىني، قايشىلىق تەگى مەن قايشىلىق فاكتورى ءوزارا بايلانىسىپ، سايكەستى تۋىندى تىزبەك قالىپتاستىرادى. تومەندە قايشىلىق تەگى مەن قايشىلىق فاكتورىن ارناۋلى تاڭبالارمەن ورنەكتەپ الايىق.

  قايشىلىق تەگى:

  جۇمىس – Ju

  جول – Jo

  جاعداي – Jd

  بارىس – Bs.

  قايشىلىق فاكتورى:

  نە جۇرىلەدى، ياعىني ءىستىڭ قۇراۋشىسى، نە ءىستىڭ ۇيىسۋشىسى، نە ءىستىڭ جىكتەۋشىسى، نە ءىستىڭ جيناۋشىسى – Ju

  قالاي جۇرىلەدى، ياعىني ءىستىڭ ءتۇزۋشىسى، نە ءىستىڭ جايعاسۋشىسى، نە ءىستىڭ رەتتەۋشىسى، نە ءىستىڭ ۇشتاسۋشىسى – Jo

  قانداي جۇرىلەدى، ياعىني ءىستىڭ بەينەلەۋشىسى، نە ءىستىڭ سايكاسۋشىسى، نە ءىستىڭ ولشەۋشىسى، نە ءىستىڭ جاناسۋشىسى – Jd

  قايتىپ جۇرىلەدى، ياعىني ءىستىڭ ساقتاۋشىسى، نە ءىستىڭ جالعاۋشىسى، نە ءىستىڭ تۇرلەۋشىسى، نە ءىستىڭ قوزعاۋشىسى – Bs.

  قايشىلىق تەگى مەن قايشىلىق فاكتورىنىڭ XY فورماداعى بايلانىسىنان 16 ءتۇرلى تۋىندى كەلىپ شىعادى، ولاردى «قايشىلىق ەلەمەنتى» دەيمىز.

  قايشىلىق تەگى مەن قايشىلىق فاكتورىنىڭ بايلانىس كەستەسى (5.1 كەستەگە قاراڭىز)

  كەستەدە Ju تىك قاتارJuJu ،JoJu ،JdJu ، BsJu سىندى ءتورت ورنەككە تارماقتالادى، ولار ايىرىم تۇردە جۇمىس نەمەن جۇرىلەدى، جۇمىس قالاي جۇرىلەدى، جۇمىس قانداي جۇرىلەدى، جۇمىس قايتىپ جۇرىلەدى دەيتىن ماعىنا بەرەدى. شەشىمدەرى: دەتال، مايدان، حارەكتر، ۇلەس. باسقا تىك قاتارلار دا وسى تەكتەس تارقاتىلىپ تۇسىندىرىلەدى.

  16 ءتۇرلى قايشىلىق ەلەمەنتى ءىستىڭ ءجۇرىلۋ بارىسىندا باستان-اياق بولادى، ءارى ءىستى باستان-اياق ءبىر بۇتىندەپ تۇرادى. ءارقانداي ءبىر ءىس وسى 16 ءتۇرلى قايشىلىق ەلەمەنتىنىڭ بىرلىگى، سونداي-اق 16 ءتۇرلى قايشىلىق ەلەمەنتىنىڭ ۇقساماستىعىنان ءىستىڭ تۇرلىشەلىگى كەلىپ شىعادى. تومەندە قايشىلىق ەلەمەنتىن ءبىر-بىرلەپ ءتۇسىندىرىپ وتەيىك.

  دەتال – جۇمىس پەن نە جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: دەتال ءىستىڭ ءجۇرىسىن قۇرايتىن نەگىز. ادەتتە ءبىر ءىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن ادام، قارجى، تەحنيكا، ماتەريال سياقتى دەتالدار الدىن-الا دايارلانۋى كەرەك. وسى دەتالدار ءىستى ءجۇرگىزۋدىڭ نەگىزى. ماسەلەن، ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن قالايدا ادام، قارجى، تەحنيكا، ماتەريال سياقتى دەتالدار تولىق بولۋ كەرەك، وسى دەتالدار دايارلانباي جاتىپ، ءىستى ءجۇرگىزۋ مۇمكىن بولمايدى. مايدان – جۇمىس پەن قالاي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: مايدان ءىستىڭ ءجۇرىسىن تۇزەتىن ءتۇزىلىس. ادەتتە ءىستى ءجۇرگىزۋ ءۇشىن لايىقتى ورىن بولۋ كەرەك. لايىقتى ورىن شەشىلمەي جاتىپ، ءىس اركەز وڭعا باسپايدى. ماسەلەن، توۆار ءوندىرۋ ءۇشىن زاۆود، استىق ءوندىرۋ ءۇشىن اتىز بولۋ كەرەك. جارەكتر – جۇمىس پەن قانداي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: جارەكتر ءىستىڭ ءجۇرىسىن بەينەلەيتىن ساپا. ادەتتە ءىس كاسىپ سالالارىنا ءبولىنىپ، ماماندىق تالاپ بويىنشا جۇرىلەدى. ماسەلەن، مۇعالىم مەكتەپتە ساباق وتەدى، دارىگەر ەمحانادا ناۋقاس ەمدەيدى. ۇلەس– جۇمىس پەن قايتىپ جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: تيىمدىلىك (ۇلەس) ءىستىڭ ءجۇرىسىن ساقتايتىن قۇن. ءىس ساقتالىپ تۇرۋى ءۇشىن ونىڭ تيىمدىلىك (ۇلەسى) بولۋ كەرەك. ياعىني، ونىڭ تيىمدىلىگى، پايداسى بولۋ كەرەك. ەگەر ءىس ءجۇرىلىپ وتىرعان ورتاسىنا تيىمدىلىگى، پايداسى بولماسا، وندا ءىس جالعاستى ساقتالا قويمايدى. ماسەلەن، كىرىسى جوق ساۋدا وزدىگىنەن توقتايدى.

  مىندەت – جول مەن نە جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: مىندەت ءىستىڭ ءجۇرىسىن ۇيىستىراتىن ورتا. ادەتتە ءبىر ءىستىڭ ءجۇرىلۋى جالاڭ ءبىر ءجۇرىس ارقىلى ورىندالا قويمايدى، كوپ جاقتىلى ۇقساماعان جۇرىستەردىڭ ىركەس-تىركەس جۇرىلۋىمەن سوڭعى شەشىمىن تابادى. ماسەلەن، ادەتتە ناۋقاس ادامنىڭ ناۋقاس جايى انىق بولماعان جاعدايدا، قاتىستى ءبىرقانشا بولىمدەرگە بارىپ، كوپ جاقتىلى جۇيەلى تەكسەرىلگەننەن كەيىن، سوڭعى دياگنوزى شىعارىلادى. ويتكەنى، ەمحانانىڭ ءاربىر ءبولىمنىڭ مىندەتى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. ءتاسىل – جول مەن قالاي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: ءتاسىل ءىستىڭ ءجۇرىسىن جايعاستىراتىن كەڭىستىك. ءتاسىل ءىستىڭ ءجۇرىلۋىنىڭ ناقتىلى فورماسى. ول ءبىر ءىستىڭ ۇقساماعان فورمادا ءجۇرىلۋ جاعدايى بولىپ، ءىستىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ كوپ ءتۇرلى جولى بولاتىندىعىن كورسەتىپ بەرەدى. ماسەلەن، ادامدار قىزمەت ورنىنا بىردە جاياۋ، ەندى بىردە اۆتوكولىكپەن بارادى. مەيلى قانداي تاسىلمەن ءىس ءجۇرىلسىن، ايتەۋ ءىستىڭ سوڭعى ناتيجەسى ۇقساس بولادى. وراي – جول مەن قانداي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: وراي ءىستىڭ ءجۇرىسىن سايكەستىرەتىن شارت. ادەتتە ءىس ءجۇرىلۋىنىڭ پىسقان مەزگىلى بولادى، سول مەزگىل جەتكەندە ءىس وزدىگىنەن تۋىندالىپ، بەلگىلى مەرزىمدىك ءدۇمپۋ قوزعايدى. ماسەلەن، كوكتەمگى مەزگىلدە، ديقاندار جەر جىرتىپ ەگىن سالۋدىڭ ەڭ وڭتايلى ۋاقىتىن تالداپ، ءدال ۋاعىندا جەرگە ۇرىق سىمىرەدى. ۇرىقتى ەرتە سىمىرسە، ۇرىق نەمەسە ءونىپ شىققان مايسا سۋىقتا ءۇسىپ قالادى. ۇرىق كەش سەبىلسە، جەر قۇرعاپ كەتەدى نەمەسە كۇزگە سالىم ءونىم كەشەۋىلدەپ تولىق پىسپاي قالادى. ءونىم – جول مەن قايتىپ جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: ءونىم ءىستىڭ ءجۇرىسىن جالعايتىن ۋاقىت. ءىس ءجۇرىلۋ بارىسىندا، توقتاۋسىز ءجۇرىلۋىن جالعاپ تۇرعان نارسە ونىڭ ءونىمى. ءونىم كورىنبەي ءىس توقتامايدى. ماسەلەن، تاماق ىستەگەندە ءىستى ورتا جولدا توقتاتىپ قويۋعا بولمايدى. ەگەر ءىستى ورتا جولدا توقتاتىپ قوياتىن بولسا، وندا تاماق شيكى پىسىپ قالادى. شيكى پىسقان تاماقتى جەۋگە كەلمەيدى.

  سەبەپ – جاعداي مەن نە جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: سەبەپ ءىستىڭ ءجۇرىسىن جىكتەيتىن ءمان. قانداي ءبىر ءىستىڭ تۋۋىنىڭ ارتقى جاعىندا قالاي بولماسىن ايتەۋ ءبىر سەبەبى بولادى. جەل سوقپاسا اعاش باسى قيمىلدامايدى، سەبەپسىز ءىس تۋمايدى. ماسەلەن، تۋىلعان كۇندى تويلاۋ قيمىلىن وزدىرۋدىڭ سەبەبى، سول قيمىلداعى باس كەيىپكەردىڭ تۋىلعان كۇنى تۇرتكىلىك رول وينايدى. تەتىك – جاعداي مەن قالاي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: تەتىك ءىستىڭ ءجۇرىسىن رەتتەيتىن ءتارتىپ. ادەتتە ءىس ىستەگەندە سول ءىستىڭ ەبىن، ءجونىن، بابىن تابا ءبىلۋ وتە ماڭىزدى. ەگەر ءبىر ءىستى ىستەۋدىڭ بابىن تابا بىلمەسە، وندا ءالى-اق بىتەيىن دەپ تۇرعان ءىس كەرى تارتىپ، بىتپەس ىسكە اينالىپ قالادى. كەرىسىنشە، ءىستى ىستەۋدىڭ ءجونىن تابا بىلسە، وندا بىتپەس ءىس وزدىگىنەن ءجونىن تاۋىپ، ءاپ-ساتتە توڭكەرىلىپ، وڭىنان شىعا كەلەتىنى دە جوق ەمەس. ماسەلەن، ءمالىم سەبەپتەرمەن قاتىستى ورىندارعا بارىپ، جۇمىسىڭدى باسقالار ارقىلى بەكىتتىرىپ الاتىن بولساڭ، سول جۇمىستى بەكىتىپ بەرەتىن ادامعا اركەز قاتتى سويلەپ، تىكە كەلۋگە بولمايدى، ونىڭ كوڭىلىن تاۋىپ، جىلى سويلەۋ ءىستى جونگە سالۋدىڭ ۇتىمدى شاراسى سانالادى. ايتپەگەندە ءىس ساتىنە كوشپەيدى. ءارقانداي ءىستىڭ وزىندىك تەتىگى نەمەسە بابى بولادى، سول تەتىگىن نەمەسە بابىن جازباي يگەرۋ ءىستى ءساتتى ورىنداۋدىڭ كىلتى. تالاپ – جاعداي مەن قانداي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: تالاپ ءىستىڭ ءجۇرىسىن ولشەيتىن شاما. ادەتتە ءىستىڭ ءجۇرىلۋى بەلگىلى ولشەمدىك كورسەتكىشتىڭ ۇددەسىنەن شىعۋدى كەپىلدىك شارت ەتىپ بەلگىلەيدى. ماسەلەن، جوعارى مەكتەپ نەمەسە وكىمەت قىزمەتىنە ەمتيحان بەرۋشىلەر جونىنەن الىپ ايتقاندا، ولاردىڭ ەمتيحان ناتيجەسى جوعارى مەكتەپ نەمەسە وكىمەت قىزمەتىنە قابىلدانۋدىڭ نەگىزگى شارتى ەتىپ بەلگىلەنەدى. اۋقىم – جاعداي مەن قايتىپ ىستەلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: اۋقىم ءىستىڭ ءجۇرىسىن تۇرلەيتىن كۇي. ءىس اۋقىمعا باعىنىشتى وزگەرەدى. اۋقىم وزگەرسە ءىس ىستەلەدى، نە ىستەلمەيدى. ماسەلەن، جەر سىلكىنسى، جانارتاۋدىڭ اتىلۋى سياقتى جاراتىلىستىق اپاتتار ءجۇز بەرگەندە، سول ماڭداعى قالىپتى قوعامدىق قيمىلدار نەگىزىنەن توقتايدى.

  مۇقتاج – بارىس پەن نە جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: مۇقتاج ءىستىڭ ءجۇرىسىن جينايتىن ەنەرگيا. ءىس مۇقتاجدىقتان تۋادى. مۇقتاجدىقتىڭ ءوزى ءبىر تۇردەگى كۇش. ادامدار مۇقتاج بولماعان ءىستى ىستەمەيدى. ماسەلەن، ادامداردىڭ ءبىر جەردەن ەكىنشى ءبىر جەرگە ساياقاتتاي بارۋى ادامداردىڭ جەر كورۋ، كوڭىل اشۋ، دەم الۋ سياقتى مۇقتاجدىعىنان تۋادى. باسقىش – بارىس پەن قالاي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: باسقىش ءىستىڭ ءجۇرىسىن شىرمايتىن بايلانىس. ادەتتە ءىستىڭ ءجۇرىلۋى ءبىرى الدى، ەندى ءبىرى سوڭى بولىپ، ءتارتىپ قالىپتاستىرادى. وسى تارتىپتە الدىڭعى ءجۇرىس ورىندالماي جاتىپ، سوڭعى جۇرىسكە اتتاپ كەتۋگە بولمايدى. ءسوزسىز ءاربىر ءىستىڭ ءجۇرىلۋ كەزەگى بويىنشا ورىندالادى. ماسەلەن، عيماراتتاردى سالۋ قۇرىلىسىندا الدىمەنەن عيماراتتىڭ تاعانىن قازىپ الادى، سونان پونتاميتىن قالايدى، ءۇشىنشى بارىستا قاڭقاسىن تۇرعىزادى، سوڭىندا ءىشى-سىرتىن بۇتىندەيدى جانە جابدىقتايدى. سيپات – بارىس پەن قانداي جۇرىلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: سيپات ءىستىڭ ءجۇرىسىن جاناستىراتىن اسەر. ادەتتە ءىستىڭ ءجۇرىلۋى تەزدەپ، باياۋلاپ تۇرادى. كەيدە ءىستىڭ ءجۇرىلۋى كۇشەيىپ نەمەسە السىرەپ تۇراتىن جاعدايلارى دا كەزدەسەدى، ءتىپتى ءىستىڭ ءجۇرىلۋى تۋرا جۇرەتىن نەمەسە كەرى قايتاتىن جايتتەرى دە بولادى. وسى جايتتەردى ءىستىڭ ءجۇرىلۋ سيپاتى بەلگىلەيدى. ماسەلەن، ساۋدا-ساتتىق ىسىمەن اينالىسقان ساۋداگەرلەر ءار كۇنى تيجاراتىنىڭ كىرىس-شىعىسى، قاريدارلارىنىڭ قاجەتى، توۆارلاردىڭ باعاسى، بازار اۋقىمى، باسەكەلەستەرىنىڭ كۇي-جايى سياقتى كىلتەڭ-سىلتەڭ جاقتارعا جىڭىشكەلىكپەن دەن قويىپ، ىشكى ەسەبىن الىستان سوعادى. سول ارقىلى ساۋدا ءىسىنىڭ سيپاتىن الدىن الا مەڭگەرىپ، سوعان سايكەس دايىندىق جاسايدى. قيمىل– بارىس پەن قايتىپ ىستەلەدىنىڭ بايلانىس تۋىندىسى. ماعىناسى: قيمىل ءىستىڭ ءجۇرىسىن قوزعايتىن ارەكەت. قيمىلسىز ءىس بىتپەيدى. ماسەلەن، وقۋشىلار مۇعالىم بەرگەن كۇندەلىك تاپسىرمانى، ۇيگە كەلگەننەن كەيىن، ۇستەل بەتىنە وتىرىپ، تاپسىرما داپتەرىنە شەشكەن ماسەلەسىن، ىستەگەن ەسەبىن جازۋ ارقىلى ورىندايدى.

جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.