بەتتى ساقتاۋ | باس بەت قىلۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى    
  • ورتالىق
  • ەل ءىشى
  • شينجياڭ
  • حالىقارا

سۋرەتتى حابار

حالىق تورابى

ساپالىق بايلانىس(21)

2012.05.23 11:12    


  ميدىڭ ويلاۋ جۇيەسىنىڭ قايشىلىقتىق ماسەلەسىن سويلەۋدەن بۇرىن، رۋحتىڭ قايشىلىقتىق ءمانىن انىقتاپ الايىق. رۋحتىڭ قايشىلىقتىق ءمانى قايشىلىق تەگى مەن رۋحتىڭ بايلانىسىنىڭ تۋىندىسى. ول قۇتتى رۋح ءمانى سياقتى 9 ءتۇرلى شەشىم تابادى. ەندەشە قايشىلىق تەگى بولعان جۇمىس (Ju)، جول (Jo)، جاعداي (Jd)، بارىس (Bs) جانە رۋحتىڭ (R) ءوزارا بايلانىسىن كورەيىك. جالپى ورنەگى تومەندەگىدەي:

  XR، RX جانە RR

  جوعارىداعى ورنەكتى تارقاتاتىن بولساق، جيىنى 9 شەشىم شىعادى. ولاردى «رۋحتىڭ قايشىلىق ءمانى» دەيمىز.

  ونەر.JuR ورنەكتىڭ ماعىناسى: رۋح بەينەسىندەگى جۇمىس. شەشىمى: ونەر (تەتىك). ونەر دەگەنىمىز جۇيەلى ءبىلىم. قانداي ءبىر ءىستى ىستەۋدىڭ وزىندىك تەتىگى بولادى. سول تەتىگىن يگەرمەي جاتىپ ءىستى ىستەۋ مۇمكىن ەمەس. ماسەلەن، تىگىنشىلىك، اسپازدىق، ساتىراش كاسىبى سياقتىلار. وسى كاسىپتىك جۇمىستى الىپ بارۋ ءۇشىن، قالايدا سول كاسىپتىڭ تەتىگىن جەتتىك ۇيرەنۋ، جاتىلۋى تالاپ ەتىلەدى. سوندا جالپى ورنەك جۇمىستى تىندىراتىن رۋحتىق ەرەكشەلىك بولىپ، ونەر دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  ءادىس.JoR ورنەكتىڭ ماعىناسى: رۋح بەينەسىندەگى جول. شەشىمى: ءادىس (تاكتيكا). ءادىس دەگەنىمىز ماسەلەنى شەشەتىن شارا. قانداي ءبىر ءىس ىستەگەندە، سولءىستىڭ سوڭىنا شىعاتىن جولى بولادى، ياعىني ءىس ىستەۋدىڭ وزىندىك ءادىسى بولادى. ءادىس ۇيلەسىمدى ءارى ۇتىمدى بولۋى كەرەك، سوندا قانداي قيىن ءىس بولسا دا شەشىلمەي قويمايدى. ماسەلەن، ءىس ىستەۋ بارىسىندا جىلى سويلەۋ، ماقتاپ سويلەۋ، ساۋعا ۇسىنۋ سياقتىلاردىڭ بارلىعى كەم بولسا بولمايتىن قاجەتتى ءادىس سانالادى. جالپى ورنەك جۇرەتىن جولدى ارشىپ تازالايتىن رۋحتىق ەرەكشەلىك بولىپ، ءادىس دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  قاۋقار.JdR ورنەكتىڭ ماعىناسى: رۋح بەينەسىندەگى جاعداي. شەشىمى: قاۋقار (دارمەن). قاۋقار دەگەنىمىز ءمالىم ءبىر قيمىلدى اقساتپاي الىپ بارۋعا قاجەتتى سوبيەكتيۆ جانە وبيەكتيۆ شارت-جاعداي. قانداي ءبىر ءىس ىستەۋ ءۇشىن بەلگىلى دارمەن بولۋ كەرەك، ياعىني سول ءىستى ىستەپ شىعۋعا قۇدىرەت جەتۋ كەرەك. وسى قاۋقار دەگەن ۇعىم شاما-شارقى دەگەن ماعىنا بەرەدى. ماسەلەن، ءىس ىستەۋ ءۇشىن، قاجەتتى ادامداردى تاۋىپ، لايىعىندا ىستەتۋ، جەتەرلىك قارجىمەن ءىس باستاۋ، وزىق تەحنيكانى پايدالانىپ ساپالى قىزمەت وتەۋ سياقتى تولىپ جاتقان تىرەكتى دەتالداردىڭ دايارلىعىن كورسەتەدى. دارمەن، شاما جەتپەگەن ءىستى ىستەۋگە ۇرىنۋ، جۇمىرتقانى تاسقا ۇرعانمەن بارابار. سوندا جالپى ورنەك جاعدايدى كەپىلدەندىرەتىن رۋحتىق ەرەكشەلىك بولىپ، قاۋقار دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  باتىل.BsR ورنەكتىڭ ماعىناسى: رۋح بەينەسىندەگى بارىس. شەشىمى: باتىل. باتىل دەگەنىمىز ادام يراداسىنىڭ كەسكىن جانە ىرىقتىلىعىنان كەلىپ شىققان قايراتىن كورسەتەدى. ءارقانداي ءىس ءامالي قيمىل ارقىلى جۇزەگە اسادى، ال سول قيمىلدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءسوزسىز باتىلدىق قيمىل قاجەت. ماسەلەن، ءارقانداي ءبىر ءىستىڭ وزىندىك قاتەرى مەن جاپاسى بولادى، سول ءۇشىن ادامدار ادەتتە ءبىر ءىستى وڭايلىقپەن باستاي الماي جۇرەكسىنەدى. ءبىر قاراپايىم ءىستى تىڭنان باستاۋ وتە قيىن، وعان زور باتىلدىق تالاپ ەتەدى. وي سونشا تاماشا بولىپ، قيمىل بولماسا، كۇن كۇركىرەپ، جاۋىن جاۋماعان جايتپەن بارابار. سوندا جالپى ورنەك بارىستى ساتىلى ءتۇردە الدىعا جىلجىتاتىن رۋحتىق ەرەكشەلىك بولىپ، باتىل دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  اۋەس.RJu ورنەكتىڭ ماعىناسى: جۇمىس بەينەسىندەگى رۋح. شەشىمى: اۋەس (قۇشتار). اۋەس دەگەنىمىز ىشكى قوزعاۋشى كۇش. اۋەس ءىس ىستەۋدە كەم بولسا بولمايتىن ءبىر تۇردەگى ىنتىزارلىق كۇش. كۇشتى اۋەسى بار ادامدار سول اۋەسى تۋعان ءىستى باسقالاردىڭ جەبەۋىنسىز وزدىگىنەن قىزعىندىلىقپەن الىپ بارادى. ول ءبىر تۇردەگى قوزعاۋشى كۇش. ماسەلەن، عۇلاما عالىم وتەيبويداق تىلەۋقابىل ۇلى «شيپاگەرلىك بايان» ەڭبەگىن جازۋ بارىسىندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ەمشىلىگىنە قاراتا كۇشتى اۋەسى تۋعان. سونان اۋمالى-توكپەلى زاماندى ەلەڭ قۇرلى كورمەي، بۇكىل ءومىرىن حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ەمشىلىگىنىڭ عىلىمي نازاريالىق جۇيەسىن تىكتەۋگە ارنايدى. ادامدار وزدەرىنىڭ ۇنەمىلىك شۇعىلدانىپ وتىرعان كاسىبىنە كۇشتى سۇيىسپەنشىلىك ورناتادى، قۇشتارلىعى تۋماعان كاسىپتەن قانداي ادام بولسا دا قوماقتى ناتيجە جاراتۋى ناعايبىل. سوندا جالپى ورنەك رۋحتىڭ بەيىمدىلىگىنەن تۋعان جۇمىس ەرەكشەلىگى بولىپ، اۋەس دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  شەبەر.RJo ورنەكتىڭ ماعىناسى: جول بەينەسىندەگى رۋح. شەشىمى: شەبەر (ىسكەر). شەبەر دەگەنىمىز ءمالىم تۇردەگى تەحنيكالىق ىسكە قانىقتىعىن كورسەتەدى. شەبەرلىك نەگىزىنەن سويلەۋ شەبەرلىگى، ۇيىستىرۋ شەبەرلىگى، باسقارۋ شەبەرلىگى، ىستەۋ شەبەرلىگى سياقتى تۇرلەنەدى. سونشاما كۇردەلى نەمەسە قيىن دەلىنگەن ماسەلەلەر شەبەر ادامدارعا كەز بولعاندا بۇيىم قۇرلى كورىنبەي، وتە وڭاي جولمەن ءاپ-ساتتە شەشىم تابا بەرەدى. ماسەلەن، شىڭعىسحان ءجۇز مىڭداعان جاساقتارىن وندىق باسى، جۇزدىك باسى، مىڭدىق باسى، تۇمەن باسى سياقتى قات-قابات باسقارۋ جىگى بويىنشا قاتاڭ تارتىپكە شاقىرىپ، جۇدىرىقتاي جۇمىلدىرا بىلگەن. شەبەر ادامنىڭ ءاپ-ساتتە ىستەي سالعان بولماشى ىسىنە جاي ادامدار ءبىر كۇن مالتايدى. سوندا جالپى ورنەك رۋحتىڭ ۇشقىرلىعىنان تۋعان جول ەرەكشەلىگى بولىپ، شەبەر دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  جىگەر.RJd ورنەكتىڭ ماعىناسى: جاعداي بەينەسىندەگى رۋح. شەشىمى: جىگەر (يرادا). جىگەر ادامداردىڭ قيىنشىلىققا، جاپاعا توزىمدىلىگىن كورسەتەدى. دۇنيەدە وڭاي ءىس جوق. ءارقانداي ءبىر ءىستى ىستەۋدىڭ وزىندىك جاپاسى بولادى. سول جاپاعا شىداعان ادام عانا ءىستى سوڭىنا شىعارا الادى. ماسەلەن، سپورت سالاسىنداعى سپورتشىلار كوپ جىلعى جاپالى ماشىعىنىڭ جەمىسىن، تەك كوزايىم ساتتىك سايىستا عانا ورتاعا جايىپ سالۋ ارقىلى قولعا جەتكىزە الادى. تەر قانشا كوپ توگىلسە، جەمىسى سونشا ءتاتتى بولادى. سوندا جالپى ورنەك رۋحتىڭ قىسپاعىنان تۋعان جاعداي ەرەكشەلىگى بولىپ، جىگەر دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  نيەت. RBs ورنەكتىڭ ماعىناسى: بارىس بەينەسىندەگى رۋح. شەشىمى: نيەت. نيەت ادامداردىڭ ءمالىم تۇردەگى ماقساتىنا جەتپەكشى بولعان ىشكى جوباسىن كورسەتەدى. ادامدار ءىس ىستەۋ بارىسىندا بار كۇشتى، بار ۋاقىتتى، بار زەيىندى ىستەپ وتىرعان ىسكە شوعىرلاندىرا ءبىلۋى كەرەك. بوگدە ويعا جەڭىل-جەلپى ەلىكتەمەۋ، بوتەن قىلىقتارعا بەكەردەن-بەكەر شابىندى بولماۋ ءىستى ويداعىداي الىپ بارۋدىڭ كەپىلى. ماسەلەن، تابىسقا جەتكەن ۇلىلار قاي-قاشاندا ءوزىنىڭ شۇعىلدانىپ جاتقان كاسىبىن ماڭىزدى ورىنعا قويىپ، كولدەنەڭ كەلەتىن ءارقانداي ىستەردى ەلەڭ قۇرلى كورمەي، شۇعىلدانىپ وتىرعان كاسىبىنە ادالدىقپەن قىزمەت ەتە بىلگەن. وي ورنىقتى، زەيىن شوعىرلى بولۋ، بولاتىن ءىستى الدىن سەزۋ، كەدەرگىلەردى دەر كەزىندە الاستاۋ، العان بەتتەن قايتپاي، بار كۇشىن سارقا جۇمساۋ نيەتتىڭ كورسەتەتىن شىنايى بەينەسى. سوندا جالپى ورنەك رۋحتىڭ شوعىرلانۋىنان تۋعان بارىس ەرەكشەلىگى بولىپ، نيەت دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  ماقسات.RR ورنەكتىڭ ماعىناسى: رۋح بەينەسىندەگى رۋح. شەشىمى: ماقسات (ارمان، مۇرات، نىسانا). ادامداردىڭ جەتپەكشى بولعان سوڭعى نىساناسى. ءىس ىستەۋ ءۇشىن ۇلى مۇرات، وسكەلەڭ ارمان بولۋ كەرەك. ۇلى جازۋشى مۇقتار اۋەزوۆ: «ۇلى مۇراتتان ۇلى كۇش تۋادى» – دەيدى. وسى دانا سوزدەن ماقسات ايقىن، ارمان بيىك بولۋ كەرەك ەكەندىگىن ۇعىنامىز. ماقسات ادامداردىڭ كۇرەس نىساناسى، قول سوزاتىن بيىگى، جەتپەكشى بولعان بەكەتى. سوندا جالپى ورنەك رۋحتىڭ شارىقتاۋىنان تۋعان رۋح ەرەكشەلىگى بولىپ، ماقسات دەگەن ۇعىممەن شەشىم تابادى.

  قورتىپ كەلگەندە، رۋحتىڭ قايشىلىق ءمانى: ونەر، ءادىس، قاۋقار، باتىل، اۋەس، شەبەر، جىگەر، نيەت، ماقسات بولادى. ولار ادامداردىڭ ءىس ىستەۋ جاعىنداعى رۋحتىڭ قايشىلىقتىق ەرەكشەلىگىن تىكتەيدى.

  رۋحتىڭ قايشىلىق ءمانى ميدىڭ وزدىك تەگىمەن بايلانىسىپ، ميدىڭ قايشىلىقتىق ويلاۋ جۇيەسىن قۇرايدى. ميدىڭ وزدىك تەگى رۋحتىڭ قايشىلىق ءمانىنىڭ مالىمەتتەرىن قابىلدايدى، جازىپ ساقتايدى، بەينەلەيدى جانە قاجەتكە جاراتادى. ياعىني ولاردىڭ بايلانىسىنان جيىنى 36 تۋىندى كەلىپ شىعادى. كەلىپ شىققان تۋىندىلاردى «ميدىڭ قايشىلىقتىق تۇيىندەرى» دەيمىز. ( 6.2-كەستە ).

  كەستەدەگى كولدەنەڭ قاتار ميدىڭ وزدىك تەگى، تىك قاتار رۋحتىڭ قايشىلىقتىق ءمانى. تومەندە ميدىڭ وزدىك تەگى مەن رۋحتىڭ قايشىلىقتىق ءمانى اراسىنداعى بايلانىستىڭ تۋىندىسىن قىسقاشا ءتۇسىندىرىپ وتەيىك.

  ونەر مەن ميدىڭ وزدىك تەگى اراسىنداعى بايلانىستان ۇيرەنۋ، جاتتىعۋ، سىناۋ، قولدانۋ تۋىندايدى (كەستەدە كورسەتىلگەندەي). ماعىناسى: ادامدار ونەردى ۇيرەنۋ جولىمەن قابىلدايدى، جاتتىعۋ جولىمەن جازىپ ساقتايدى، سىناۋ جولىمەن بەينەلەيدى، قولدانۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرادى. ماسەلەن، ساتىراششىلىق ونەردى ناقبا-ناق كورۋ جولىمەن ۇيرەنەدى، ياعىني قابىلدايدى. ۇستازدىڭ جەتەگىندە قولمەن ىستەۋ جولىمەن جاتتىعادى، ياعىني وزدەستىرەدى. دەربەس ىستەۋ جولىمەن سىنايدى، ياعىني جەتىلدىرەدى. شىنايى ىستەتۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرادى، ياعىني كەرەككە جاراتادى.

  ءادىس پەن ميدىڭ وزدىك تەگى اراسىنداعى بايلانىستان باقىلاۋ، ساراپتاۋ، مانەرلەۋ، ءسىڭىرۋ تۋىندايدى. ماعىناسى: ادامدار ءادىستى باقىلاۋ جولىمەن قابىلدايدى، ساراپتاۋ جولىمەن جازىپ ساقتايدى، مانەرلەۋ جولىمەن بەينەلەيدى، ءسىڭىرۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرادى...

  ماقسات پەن ميدىڭ وزدىك تەگى اراسىنداعى بايلانىستان قيالداۋ، ايقىنداۋ، جوبالاۋ، اتقارۋ تۋىندايدى. ماعىناسى: ادامدار ماقساتتى قيالداۋ جولىمەن قابىلدايدى، ايقىنداۋ جولىمەن جازىپ ساقتايدى، جوبالاۋ جولىمەن بەينەلەيدى، اتقارۋ جولىمەن جۇزەگە اسىرادى.

  ميدىڭ بىرلىكتىك ءتۇيىنى مەن ميدىڭ قايشىلىقتىق ءتۇيىنىنىڭ سانى ءبىرشاما كوپ، ولاردىڭ ءوز ىشىندەگى بايلانىسىنان جالعاستى تۋىندى تىزبەكتەر تۋىندايدى. وسى تۋىندى تىزبەكتەر ميدىڭ بىرلىكتىك ءتۇيىنى مەن ميدىڭ قايشىلىقتىق ءتۇيىنىن تەرەڭدەي ءتۇسىنۋىمىزدىڭ كەپىلى. ونى بۇگىنگى كۇندەرى بەيمالىم بولعان ەگىزدەردىڭ الىستان ءبىر-ءبىرىنىڭ كۇيىن سەزىنۋى، بيوتولقىن، التىنشى تۇيسىك، جاسىرىن كۇش، كومەسكى قابىلەت سياقتى قيىن ماسەلەلەردىڭ قۇپيا سىرلارىن اشۋ ءۇشىن ىستەتۋدىڭ ماڭىزى وتە زور.

جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
 
  بۇل حابارعا باعاڭىز
  • 1. جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتىستى زاڭ-ەرەجەلەرىنە بويسىنىپ، توراپتا ءمورالدى بولىڭىز، ءسىزدىڭ ارەكەتىڭىز سەبەبىنەن تىكەلەي نەمەسە جانامالاي تۋىنداعان زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزىڭىز ارقالايسىز.
    2. قالام اتىڭىز بەن جازعان لەبىزىڭىزدى باسقارۋدىڭ بارلىق ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان.
    3. حالىق تورابىنىڭ ءسىزدىڭ حالىق تورابىنىڭ لەبىز جازۋ بەتىنە جازعان لەبىزىڭىزدى توراپ ىشىندە كوشىرۋ نەمەسە لەبىزىڭىزدەن سيتات كەلتىرۋ ۇقىعى بار.
    4. ەگەر باسقارۋ جاعىنا پىكىرىڭىز بولسا، لەبىز جازۋ بەتىنىڭ باسقارۋشىسىنا نەمەسە حالىق گازەتى مەكەمەسىنىڭ توراپ ورتالىعىنا اڭىس ەتىڭىز.