بەتتى ساقتاۋ |باس بەت قىلۋ |حات ساندىعى |حابارلاسىڭىز|ءبىز تۋرالى
قىردان كەلىپ قالاعا، قالىپ جۇرمەيىك دالادا
ىسپانديار سولتاش ۇلى
2010.09.09 09:28     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى
{ ءارىپتىڭ ۇلكەن-كىشىلىگى كىشى ورتا ۇلكەن} باسىپ شىعارۋ  
      
  ارتىن تولىق اڭداماي، البىرتتىقپەن ىستەلگەن ىستەن كوپ جاعدايدا وڭدى ناتيجە شىعىپ كورگەنى جوق. جۋىق جىلدارى قىر-قىستاقتاردا باستاۋىش مەكتەپتەر ارت-ارتىنان جاپاتارماعاي جابىلىپ، اۋىل-قالاشىقتارعا شوعىرلاندىرىلدى. مىنە وسىنداي جاعدايدا اتا-انالار وقۋ جاسىنا ەندى تولعان بالالارىن مەكتەپ جاتاقحانالارىندا جاتقىزىپ وقىتۋدان الاڭداپ، وتباسىلارنىڭ ءبولىنىپ-جارىلعانىنا، شارۋاشىلىقتارى توقىراپ توسالقىعا ۇشىراعاندارىنا قاراماي قالالى جەرلەرگە كىرىپ وقۋ ىزدەپ سابىلىپ، سارپالداڭعا تۇسەتىن جاعداي بارلىققا كەلدى. سونىمەن ءبىرى ــ قالالى جەرلەردەگى مەكتەپتەر وقۋشى سيىمدىلىعىن تەڭشەپ-تەجەۋ ءۇشىن ءتۇرلى امال-ايلا قاراستىرۋعا ءماجبۇر بولسا، ەندى ءبىرى ــ اۋىل-قالاشىق بالالارى قالا مەكتەپتەرىنە كوپتەپ اعىلىپ كىرگەندىكتەن، اۋىل-قالاشىقتاردا اشىلعان باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ وقۋشى سانى ءتابيعي تۇردە ازايىپ، وقۋ-وقىتۋ ىستەرى ىرىقسىز كۇيگە تۇسە باستادى. اۋەلى قازىرعى بەتالىستان قاراعاندا، اۋىل-قالاشىقتاردا اشىلىپ وتىرعان باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ ءوزى كوپ ۇزاماي جابىلىپ قالاتىن سىڭايى بار.

  بۇرىنعى اۋىل-قالاشىقتاردا تۇراقتى اشىلىپ كەلگەن ورتا مەكتەپتەر اينالاسى ون نەشە جىل ىشىندە ورتالاۋ مەكتەپ دەڭگەيىن ءبىر مەزگىل عانا ساقتاپ، تەز ارادا باستاۋىش مەكتەپتەرگە وزگەرتىلدى. وقۋ-وقىتۋ ىسىندەگى وسىنداي شۇعىل وزگەرىستەن قاراپايىم حالىقتى اۋرە-سارساڭعا سالاتىن قىرۋار جاعدايلار دا تۋىندادى، سونىمەن بىرگە، تۇتاس ۇلتتىق وقىتۋشىلار قوسىنىنىڭ ءتۇبىرلى مۇددەسىنە سايكەسپەيتىن ءبىرسىپىرا ماسەلەلەر دە بەلەڭ بەردى.

  جۋىق كۇندەرى مەن وسى مازمۇنعا قاتىستى مىناداي ءبىر ءىستىڭ كۋاسى بولدىم. ايالدامادا اپتوبۋز توسىپ تۇرعان ەدىم، 7، 8 جاستار شاماسىنداعى ءبىر ۇل بالانى ەرتكەن، اۋىل اقساقالى قاسىما كەلدى، بۇرىن ول كىسىمەن تانىس بولماسام دا ءداستۇرىمىز بويىنشا سالەمدەسىپ ءجون سۇرادىم. قاريانىڭ قاباعى قاتۋلى كورىندى ماعان، ول كىسى ىركىلگەن جوق: «قىردان كەلىپ قالاعا، قالىپ جۇرمەيىك دالادا دەگەندەي كۇيدە تۇرمىن، قاراعىم»،- دەپ باستادى ءسوزىن سالعان جەردەن. قاريانىڭ بۇل ءسوزى بىردەن مەنىڭ نازارىمدى اۋداردى. از اڭگىمەدەن سوڭ ءوز ءجايىمدى ول كىسىگە قىسقاشا تانىستىرىپ، بالاسىنىڭ باستاۋىش مەكتەپكە كىرۋىنە كومەكتەسەتىن نيەتىمدى ءبىلدىرىپ، اتالى-بالالى ەكەۋىن قاسىما ەرتىپ، جاقىن ماڭداعى وزىمە تانىس باستاۋىش مەكتەپكە قاراي باستادىم. قاريا پيعىلىما رازى بولدى بىلەم، ءجۇزى بىردەن جادىراپ، العىسىن ماعان ارناپ قارشا بوراتىپ جاتىر. كوزەۋلى جەرگە جەتكەنشە قاريا ءوز ءجايىن قايتالاي تولىق تانىستىرىپ، ءوزىنىڭ كەزىندە 45 جىل قىردا قوي باققانىن، وزات شوپان بولعانىن، 3 ۇل 2 قىزى بار ەكەنىن، بالالارىنىڭ ءبارى ءوز الدىنا شاڭىراق كوتەرىپ، بالالى-شاعالى بولىپ كەتكەنىن، تۇرمىستىق جاعداي سالدارىنان بالالارى حات-ساۋاتتارىن عانا اشىپ، ماردىمدى وقي الماعانىن، كەنجە ۇلى وسىدان ءبىر ايدىڭ الدىندا قىرداعى سەميا جۇمىستارىن اعا-اپەكەلەرىنە تاپسىرىپ، ەكى بالاسىنىڭ قامى ءۇشىن قالاعا كىرىپ، جوعارى اقىدا مايلاپ وتىراتىن ءۇيدى زورعا تاۋىپ ورنالاسقانىن، ءوزىنىڭ قاتتى قايىرىم جۇمىسقا كومەگى تيمەسە دە نەمەرەلەرىنە، باس-كوز بولۋ ءۇشىن قالاعا كەلگەنىن، نەمەرەسى تىم كىشكەنە بولعاندىقتان ونى اۋىلدىقتاعى مەكتەپ جاتاقحاناسىنا جاتقىزىپ وقىتۋعا بەرمەگەندىگىن، ءتۇستىڭ الدىندا عانا مايعا العان تۇراق جايلارىنا جاقىن باستاۋىش مەكتەپكە نەمەرەسىن وقۋعا كىرگىزەمىن دەپ بارسا، مەكتەپ جاۋاپتىلارىنىڭ: ”بالاڭىز وقۋ الدىنداعى تاربيە كلاسىنان وقىماپتى، حانزۋشادان حابارسىز بولعاندىقتان قالا بالالارىنىڭ وقۋىنا ىلەسە المايدى، بالاڭىز زەرەك بولىپ وقۋعا ىلەسكەن كۇندە دە نوپوسى وسى قالا ىشىنە قاراستى بولماعان سوڭ رايون اتتاۋ قاراجاتىن تاپسىراسىز، ايتپەسە نوپوسىن ءبىر اپتاعا جەتكىزبەي قازىرگى ۋاقىتتىق تۇرعان ورنىڭىزعا تەز جوتكەپ اكەلەسىز، ءتىپتى بولماسا، اناۋ قالانىڭ اياق جاعىنداعى باستاۋىش مەكتەپكە نە ءوزىڭىز تۇراتىن اۋىلدىقتىڭ مەكتەبىنە بارىڭىز“،- دەگەن سياقتى ءپاتۋالاردى ايتىپ جولعا سالىپتى. ال الگىندە عانا قالانىڭ اياق جاعىنداعى مەكتەپكە بارسا، ولاردا ءبىرىنىڭ اۋىزىنا ءبىرى تۇكىرىپ قويعانداي، تاپ تۇستەن بۇرىنعى مەكتەپ باسشىلارى ايتقان ءسوزدى قايتالاپ شىعارىپ سالىپتى. اقساقالدىڭ ءجاي-كۇيىنەن تولىق حابار تاپقان سوڭ، ونىڭ الگىندەگى اشۋلى ءسوزدى اشىنعاندىعىنان ايتقانى ماعان ءمالىم بولدى. ىشتەي: بۇل قالاي بولعانى، راس قاراپايىم اۋىل بالالارىنىڭ نوپوس قاراستىلىعى قىردا بولىپ، حانزۋشا بىلمەگەندىگى ءۇشىن شىنىمەن قالالى جەرلەرگە كىرىپ، وقۋ ورايىنا يە بولا المايتىن بولعانى ما؟ وندا اناۋ ىشكەرى دامىعان وڭىرلەردەن وقۋعا الدىمەن اۋىل-قىستاق بالالارىنا قولايلى جاعداي جاراتىلاتىنى قالاي؟ مالشى اعايىندارعا وتىرىقتان دەدىك وتىرىقتانۋعا سايكەستى، اۋەلى ولاردىڭ الدى قارىزعا باتقاندارىنا قاراماي قالالى جەرلەرگە كوشىپ كەلىپ، بار قيىنشىلىققا توزە ءجۇرىپ بالالارىن وقىتىپ جاتىر؛ ولارعا ۇرپاقتارىڭ «قوس ءتىلدى» بولسىن دەدىك، ونى دا قۋانا قۇپتادى؛ قىستاق مەكتەپتەرىنىڭ وقىتۋ ساپاسى تومەن، سوندىقتان ولاردى قىسقارتىپ، بالالارىڭدى اۋىل-قالاشىقتارعا شوعىرلانعان ساپالى وقىتۋدان يگىلىكتەندىرەمىز دەدىك وعان دا قارسى بولمادى، سايكەستى؛ سوندا قىستاقتاردا بالالارىن وقىتاتىن مەكتەپ بولماسا، ال وقۋ جاسىنا ەندى تولعان بالالارىن اۋىل-قالاشىق مەكتەپ جاتاقحانالارىنا جاتقىزىپ وقىتۋدان الاڭداسا، قالالى جەردىڭ مەكتەپتەرى ءتۇرلى ءپاتۋالاردى ايتىپ بالالارىن وقۋعا قابىلداماسا، وندا ولار بالا وقىتۋ ىسىندە ءسىرا قالاي جول تاپپاق؟ جوق، بۇلاي بولماۋعا ءتيىستى، قازىرگى مىناۋ ادامدى ارقاۋ ەتىپ، حالىقتىڭ مۇددەسىن بارىنەن جوعارى قويىپ، جاراسىمدى قوعام قۇرىپ جاتقان تاماشا داۋىرىمىزدە قاراپايىم ەگىنشى-مالشىلار ءۇشىن بار قولايلىلىق شىنىمەن جاراتىلىپ جاتپاي ما؟ بالكىم، بۇنداي رەالدىققا قۇرمەت ەتپەي، اسىعىستىقپەن اسىرا سىلتەپ، قاراپايىم حالىقتى اۋرە-سارساڭعا تۇسىرەتىن جاعداي دا كوپ ۇزاماي شەشىمىن تاباتىن بولار،- دەگەن سياقتى ويلار مەنى ارت-ارتىنان مازالاي باستادى.

  كوپ وتپەي كوزەۋلى جەرگە دە جەتتىك. مەنىڭ ەرتىپ كەلگەنىم اۋىل اقساقالى جونىنەن ءۇشىنشى وقۋ ورىنى بولدى. مەكتەپ جاۋاپتىسىمەن تانىستىعىمنان اقساقالدى وسىندا باستاعانىم وزىمە ءمالىم. جاۋاپتى ادام ءبىزدى ءجايدارى جۇزبەن قابىلدادى. مەن ىشتەي، قۋانىپ، وزىمە-ءوزىم، يا ءسات، بالاسى وسى مەكتەپكە قابىلدانسا ەكەن دەپ قويامىن. كوپ وتپەي ول ويىم قۇرىدىمعا كەتتى. مەن تانيتىن الگى مەكتەپ جاۋاپتىسى دا جوعارىداعى مەكتەپ باسشىلارىنىڭ ءسوزىن قايتالادى. وزگەشەلىگى ءجۇزى جىلى، قامىققان بەينەدە، ”ۇلكەن كىسى، كەشىرىڭىز، مەكتەبىمىزدىڭ بەلگىلەمەسى وسىلاي، مەن ونى وزگەرتە المايمىن، ءسىز بۇل ءىستى ەڭ جاقسىسى جوعارى ورىندارداعى قاتىستى تاراۋلارعا اڭىس ەتىڭىز. يا بولماسا بالاڭىزدى وقۋ الدىنداعى تاربيە كلاسىنا ەنگىزىپ، كەلەر جىلى قايتا اكەلىڭىز“ دەپ الداۋسىراتىپ اتتاندىرعانى بولدى.

  سىرتقا شىعا، امالىم تاۋسىلعان مەن دە قارياعا الگىندە ايتىلعان ”بالاڭىزدى وقۋ الدىنداعى تاربيە كلاسىنا ەنگىزىپ كەلەر جىلى قايتا اكەلىڭىز“ دەگەن ءسوزدى امالسىز قايتالادىم. رايون اتتاۋ قاراجاتىن تولەمەۋ ءۇشىن بالاڭىزدىڭ نوپوسىن امالىن تاۋىپ وسىندا الدىرساڭىز ءتىپتى قولايلى بولار ەدى، وقۋ الدىنداعى تاربيە كلاسىنان وقىتۋعا جاعدايىڭىز كەلمەسە سەميا وقىتۋشىسىن جالداپ، ۇيدەن ساۋاتتاندىرىڭىز، مەن وقىتۋشى تاۋىپ بەرۋگە كومەكتەسەيىن دەپ قوسىمشالاپ قويامىن. قاريا ىڭعايسىزدانعانىمدى ىشتەي اڭعارعان سياقتى، قاراعىم، ساعان راحىمەتتەن باسقا ايتارىم جوق، ءجۇزىڭ جىلى قايىرىمدى ازامات ەكەنسىڭ، بالا-شاعاڭنىڭ يگىلىگىن كور،- دەپ نەشە دۇركىن القاۋ ايتىپ، نەمەرەسىن قولىنان جەتەلەگەن بويى ۇزاي بەردى.

  يا، بۇل كوتەرگەن تاقىرىبىمىزدا كەزىندە ءوز كاسىپتەرىنەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى وقۋ ورىندارىن ارنايى ءبىتىرىپ، ءوز ۇلتىنىڭ وقۋ-وقىتۋ ىستەرى ءۇشىن تاماشا ەڭبەك ەتىپ، ەسەلى ۇلەس قوسىپ كەلگەن تىرەكتى وقىتۋشى، ۇلاعاتتى ۇستاز، اعا بۋىن ۇرپاقتىڭ قازىرگى حال-ءجايلارى ”قوس تىلدە ساباق وتە المايسىڭدار“،-دەگەن اتپەن بۇگىنگى بىرىكتىرىلگەن مەكتەپتەردىڭ قاقپاسىن قاراپ، گۇلىن سۋارىپ، جەرىن سىپىرىپ، اسحانالارىندا كوكتات تۋراپ، تاماق ىستەيتىندەي ىرىقسىز كۇيگە ءتۇسىپ قالعان جاعدايلارىن اۋىزعا الماعاندا، مىناۋ كەلەشەك ۇرپاقتاردىڭ وقۋ وقىپ بىلىمدەنۋ تالابى مەيلى قانداي جاعداي بولسىن، كەدەرگىلەرگە ۇشىراماي، تەز ارادا، قولايلى شارت-جاعداي جاراتىلىپ، ۇيلەسىمدى شەشىمىن تابۋعا ءتيىستى ەدى.

  بۇل جوعارىدا ايتىلعان وي تۇرتكى بۇگىنگى ومىرىمىزدە قاراپايىم اۋىل ادامدارى ىشىنەن ماعان كەز بولعان ءبىر عانا مىسال بولسا كەرەك. كەزىكپەگەنى، الگىندەي الداۋسىراتىپ اتتاندىرار جىلى سوزگە دە يە بولا الماي جۇرگەنى، يا تالاي قۋاياقتىڭ شىرعاسىنا ءتۇسىپ، قاراداي قالتالارى قاعىلىپ، ازىپ-توزىپ، اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ جۇرگەندەرى قانشاما؟ ول جاعى ماعان جۇمباق، بالكىم، قۇرمەتتى وقىرمان سىزگە دە جۇمباق بولسا كەرەك.

  ” سوڭى “

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: التاي ايماقتىق پارتيا مەكتەبى

  كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى

  
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى
حابارلار
كوپ مەديا
ۇلتتىق مانەر
تەلەفون: 67 /65368365-010 ‍حات ساندىعى: kazakh@peopledaily.com.cn
بۇل بەتتىڭ مەنشىك ۇقىعى حالىق تورابىنا ءتان، كەلىسىمنەن وتپەگەندە كوشىرىپ پايدالانۋعا بولمايدى
Copyright © 1997-2012 by www.people.com.cn. all rights reserved