بەتتى ساقتاۋ | باس بەت ەتۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى
حالىق تورابى>>كوپ بەتتىك حابارلار

ايدىن كولدىڭ ارۋى ــ اققۋلار

 ماقالاسىن جازىپ سۋرەتتەرىن تۇسىرگەن  باقىتبەك ءجۇمادىل ۇلى

2016.02.14 16:12   كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى



  ءبىرىنشى ءبولىم: بەيعام تىرلىك تىنىسى (1 – سۋرەتتەن 6 - سۋرەتكە دەيىن)

  «ايدىن كولدىڭ ەركەسى، زەڭگىر كوكتىڭ سەركەسى» دەپ قاستەرلەنە اتالىپ، كوتەرىلە ۇشسا كوك اسپاندا، سۋ بەتىن سىزىپ قالىقتاپ جۇرسە كول بەتىندە سۇلۋ دا سىمباتتى كورىنەتىن اققۋ ــ مەملەكەتتىك 2 - دارەجەلى قورعالاتىن باعالى قۇس.

  سوناۋ اتام زاماندا حالقىمىز اققۋدى توتەم تۇتىپ، كيەلى قۇس ەسەپتەگەن. اققۋدىڭ ەكىدەن جۇپتاسىپ جۇرەتىندىگى، قاپەلىمدە جۇبىنان ايىرىلىپ قالسا، جىل بويى سۇڭقىلداپ، زار يلەپ جوقتاۋ ايتقانداي سىڭارىن ىزدەپ، سودان باستاپ جالعىز وتەتىن تەكتى تابيعاتىنا قاراپ، حالقىمىز اققۋدى پاك ماحابباتتىڭ، ادالدىقتىڭ، سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولىنا بالاپ، اۋىز ادەبيەتىمىزدەگى عاشىقتىق داستانداردا، ولەڭ - جىرلاردا اققۋ وبرازى كورنەكتى سومدالىپ، قاسيەتتى بەينەدە بەرىلەدى. سوندىقتان دا ەجەلدەن ەل نازارىندا «كيەسى اتادى» دەپ اققۋدى اتپاي قورعاپ، قاستەرلەپ كەلگەن.

  اققۋ ــ قوڭىرالا قازدار وترياتى، قازدار تۇقىمىنا جاتاتىن ۇلكەن جىل قۇسى. دۇنيەدە اققۋدىڭ ۇلكەن اققۋ، كىشى اققۋ، سۇيەلتۇمسىق اققۋ، سارى تۇمسىق اققۋ، قارا اققۋ سياقتى بەس ءتۇرى بار ەكەن.

  جۋىق جىلداردان بەرى ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدىڭ جاقسارۋىنا ىلەسىپ، رايونىمىزداعى بايىنبۇلاق اققۋ تابيعي قورىق رايونىنان باسقا دا جەرلەردە دە اققۋ كەلىپ قىستاپ قايتاتىن، قىسقا ۋاقىت ايالداپ مەكەندەيتىن وڭىرلەر بىرتىندەپ كوبەيىپ كەلەدى.

  قۇلجا اۋدانى جاڭاتام اۋىلىنىڭ ىلە وزەنى بويىنداعى شاعىلىق دەگەن قىستاعىنداعى جىلى قاراسۋ كولىنە وسىدان 10 جىل ىلگەرى كەلگەن 4 جۇپ اققۋدى قىستاق تۇرعىندارى جاقسىلىققا بالاپ قورعاپ، اققۋعا جايلى، تىنىش ورتا جاراتقاندىقتان، بۇل جەرگە كەلەتىن اققۋدىڭ سانى جىلدان – جىلعا كوبەيگەن. سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى ءار جىلى قىستا بۇل اراعا جينالعان اققۋدىڭ سانى 200گە تاياپتى. قازىر بۇل جەردى قۇلجا اۋدانى «اققۋدى قورعاۋ رايونى» ەتىپ بەلگىلەپ، قورعاۋعا، ساياحاتشىلاردى باسقارۋعا ارناۋلى ادام جاۋاپتاندىرىپ، قىس مەزگىلىندە اققۋلارعا جەم شاشىپ بەرەدى ەكەن. ءسويتىپ، ءار جىلى قاراشانىڭ باسىنان كەلەسى جىلى اقپاننىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل جەر اققۋلى كول، گاككۋلى كول بولىپ ساياحاتشىلاردى باۋراپ وتىر.

  جۋىقتا مەن كولىنە اققۋ مەكەندەگەن وسى شاعىلىق قىستاعىنا ارنايى اققۋ كورۋگە بارىپ، تاڭ راۋاننان شىعىس كولدەگى اققۋلاردى سۋرەتكە الىپ جۇرگەنىمدە، اياق جاقتان اققۋ قاراۋشىنىڭ گا-گا-گا- لاپ كولگە جەم شاشقانىن الىستان سەزگەن اققۋلار بەس - التىدان توپتاسىپ ارت - ارتىنان قاناتتارىمەن كول بەتىن سابالاي كوتەرىلىپ، تومەنگى كولگە قاراي ۇشا باستادى. بۇل مەنىڭ اققۋلاردىڭ كول بەتىنەن كوتەرىلە ۇشقان كوزايىم ساتتەرىنەن قاراساڭ كوزىڭ تويماي كوڭىل توعايا تۇسەتىن كورىنىستەردى ءتۇسىرىپ قالۋىما وراي بەردى. كولدىڭ جوعارعى جيەگىنە جىلجىپ بارىپ قايتا قايىرىلا ۇشقان اققۋلار توبى ءتيىپ تۇرعان اياققى كولگە شۇعىل قونا الماي الىستاپ بارىپ قايىرىلىپ كەلگەندە، كۇن كوتەرىلەرگە دەيىن باتىس كوك جيەكتە باتپاي تۇرعان تولعان اي استىندا قاناتتارىن جايىپ، قالىقتاي ءتۇسىپ كەلە جاتقان اققۋلار كەرۋەنىن سۋرەتكە الىپ، كوپ كەزىكپەيتىن قىمباتتى كارتينانى ءتۇسىرىپ قالدىم. «جولى بولار جىگىتتىڭ جەڭگەسى الدىنان شىعادى» دەگەندەي اققۋلاردى كول بەتىندە وڭتايلى جاعىنان كورە الامىن با دەپ كەلگەندە، كوك جۇزىندەگى وسىنداي كوز سۇرىندىرەتىن «قاس قاعىم ءساتتى» ( 14 - سۋرەت) اپپارات كوزىنە ءتۇسىرىپ قالعانىما «جەردەن التىن تاپقانداي» قۋاندىم.

  قادىرلى وقىرمان، ايدىن كولدىڭ ارۋىنىڭ سۇلۋ سىمباتىن سوزبەن تولىق جەتكىزۋگە شامام شاقتى بولسا دا، ىلە وزەنى بويىن مەكەندەگەن وسى اققۋلاردىڭ كول بەتىندە جىلجىعان كەرىم تۇلعاسى مەن كوك جۇزىندە كوسىلە قالىقتاعانىنان – اق، ونىڭ قاس سۇلۋ سىمباتىن ءار كىم ءوز الىنشە باعالار دەپ وسى رەت تۇسىرگەن ءبىر توپ تۋىندىمدى مىناداي ءتورت بولىمگە ءبولىپ كوزايىم بولۋلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىن.

  كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى

【1】 【2】 【3】 【4】 【5】 【6】 【7】 【8】 【9】 【10】 【11】 【12】 【13】 【14】 【15】 
【16】 【17】 【18】 【19】 【20】 【21】 【22】 【23】 【24】 
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى

 سۋرەت