شەتەل قارجىسىن باۋراۋدىڭ جاڭا باسىمدىعىن قالاي سومداۋ كەرەك (ساياساتتىق سۇراۋ - جاۋاپ . نازار اۋدارىپ وتىرعان ماسەلەلەرگە جاۋاپ قايتارۋ)

وقىرمانداردىڭ نازار اۋدارۋى

مەن ءبىر شەتەل كاسىپورنىندا قىزمەت ىستەيمىن، وسى بىرنەشە جىلدا سەرىكتەستىكتىڭ تيجارات كىرىسى جاقسى بولىپ، ونان ارى ۇستەمە قارجى قوسىپ، كاسىپتى كەڭەيتپەكشى بولىپ وتىر. مەن بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ شەتەل قارجىسىن باۋراۋ جاعىندا تاعى قانداي ساياساتتىق شارالارى بار ەكەنىن بىلگىم كەلەدى؟

شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىندار جۇڭگوشا وسىزامانداندىرۋدىڭ ماڭىزدى قاتىناسۋشىسى، جۇڭگونىڭ رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋىنىڭ جانە جاڭالىق اشۋىنىڭ، جاسامپازدىعىنىڭ ماڭىزدى قاتىناسۋشىسى، جۇڭگونىڭ دۇنيە ءجۇزىن تۇتاستىرۋىنىڭ، ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋىمەن توعىسۋىنىڭ ماڭىزدى ات سالىسۋشىسى.

”14 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە ەلىمىز ساۋدا ىستەرىن دامىتۋ جوباسىندا العا قويىلعان 700 ميلليارد دوللارلىق قارجى ەنگىزۋ نىساناسىن 6 اي بۇرىن ورىندادى. شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىندار بۇكىل ەل بويىنشا يمپورت - ەكسپورتتىڭ ۇشتەن بىرىنە، ونەركاسىپتەگى ارتقان قۇننىڭ تورتتەن بىرىنە جانە باجى كىرىسىنىڭ جەتىدەن بىرىنە ۇلەس قوسىپ، 30 ميلليوننان استام جۇمىس ورنىن جاراتتى.

ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ءماجىلىسى بيىلعى ەكونوميكالىق قىزمەتتى ويداعىداي ىستەۋ جونىندە 8 ءتۇرلى ءتۇيىندى مىندەتتى ورنالاستىرىپ، شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىن جەبەۋ ءتۇزىلىس مەحانيزمى رەفورماسىن تەرەڭدەتۋدى العا قويدى. 2025 - جىلى 12 - ايدىڭ سوڭىندا، مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورمالاۋ كوميتەتى، ساۋدا مينيسترلىگى «شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىنا دەم بەرەتىن كاسىپتەر تىزىمدىگىن (2025 - جىلعى نۇسقاسى)» اشىق جاريالادى. ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى تانىستىرىپ بىلاي دەدى: 2025 - جىلعى باسىلىمداعى مازمۇننىڭ جالپى مازمۇنى 1679 تارماق، 2022 - جىلعى باسىلىممەن سالىستىرعاندا، 205 تارماق كوبەيتىلىپ، 303 تارماققا وزگەرىس ەنگىزىلدى؛ ءتىپتى دە كوپ شەتەل قارجىسىن وزىق جاساۋ كاسىبى، وسىزامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبى، جوعارى، جاڭا تەحنيكا، ەنەرگيا ۇنەمدەپ، ورتانى قورعاۋ سياقتى سالالارعا، جۇڭگونىڭ ورتا، باتىس بولەكتەرى مەن شىعىس سولتۇستىك رايوندارىنا جۇمساۋعا جەتەكتەۋ كەرەك.

ساۋدا مينيسترلىگى قاتىستى تاراۋلارمەن جانە جەرگىلىكتى ورىندارمەن بىرگە «”جۇڭگوعا قارجى قوسۋ“ ماركاسىن جاراتۋدى اتقارۋ جوباسىن (2025)» ىشكەرىلەي اتقارىپ، ەل ءىشى - سىرتىندا جەلىلەس قارجى قوسۋدى جەبەۋ قيمىلدارىن وتكىزىپ، جۇڭگونىڭ قارجى قوسۋ ورايىن بەلسەنە ۇگىتتەدى، تانىستىردى.

بيىل 1 - ايدا اشىلعان مەملەكەتتىك ساۋدا قىزمەتى ماجىلىسىندە، شەتەل قارجىسىن باۋراۋدىڭ جاڭا باسىمدىلىعىن كۇش سالا سومداپ، ”جۇڭگوعا قارجى قوسۋ“ ماركاسىن جارقىراتۋ ورتاعا قويىلدى.

پارتيا 20 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسى جوعارى دەڭگەيدەگى سىرتقا ەسىك اشۋدى كەڭەيتۋ جونىندە ورنالاستىرۋ جاساپ، جۇڭگونىڭ ەسىك اشۋعا، سەلبەسۋگە، ءوزارا پايدا جەتكىزىپ، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋگە تاباندى بولۋىنىڭ كۇشتى سيگنالىن تاراتتى. ساۋدا مينيسترلىگى مىناداي ءۇش جاقتاعى قىزمەتتى ءتۇيىندى تۇردە ويداعىداي ىستەپ، شەتەل قارجىسىن باۋراۋدىڭ جاڭا باسىمدىلىعىن جەدەل قالىپتاستىرادى.

ءبىرىنشى، شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىنا بازارعا كىرۋ رۇحساتى كەڭەيتىلەدى. قىزمەت وتەۋ كاسىبىن ءتۇيىن ەتىپ، بازارعا كىرۋ رۇحساتى مەن ەسىك اشۋ سالاسىن كەڭەيتىپ، تەلەگراف، ەمدەۋ سياقتىلاردى اشىق ۇستاۋدى تۇيىندە سىناق ەتۋدى ونان ارى كەڭەيتەدى. شەتەل قارجىسى اشىق ۇستالعان سالالارعا قاراتىلعان ”بازارعا كىرۋگە رۇحسات ەتۋ ءارى تيجارات جۇرگىزۋگە رۇحسات ەتۋ“ تالابىن ويداعىداي تياناقتاندىرىپ، شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىنداردىڭ بازارعا كىرۋ رۇحساتى جاعىندا جولىققان ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋىنە كومەكتەسەدى.

ەكىنشى، شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىنا قىزمەت وتەۋ دەڭگەيى ونان ارى جوعارىلاتىلادى. شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىن جەبەۋ ءتۇزىلىس مەحانيزمى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، كوپتەگەن ەكى جاقتى قارجى قوسۋدى جەبەۋ قىزمەت مەحانيزمىنىڭ رولىن ساۋلەلەندىرىپ، ەركىن ساۋدا سىناق رايونى، مەملەكەت دارەجەلى ەكونوميكالىق اشۋ رايونى، مەملەكەتتىك قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ ەسىك اشۋدى كەڭەيتۋ جالپىلىق سىناق تۇيىنىنەن ۇلگى كورسەتۋ سياقتى اشىق تۇعىرلاردىڭ قارجى ەنگىزۋ فۋنكتسياسىن كۇشەيتىپ، شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىنداردىڭ جۇڭگوعا قارجى قوسۋىنا تاماشا شارت - جاعداي جاراتىلادى.

ءۇشىنشى، شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋ ورتاسى ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىلادى. شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىنداردىڭ دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىن ويداعىداي اشىپ، كاسىپورىنداردىڭ ”سۇرانىس تىزىمدىگى“ ۇكىمەتتىڭ ”قىزمەت وتەۋ كەستەسىنە“ اينالدىرىلادى. شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىندار ءتۇيىندى تۇردە نازار اۋدارىپ وتىرعان فاكتورلارعا يە بولۋ، تولىمدىلىق رۇحساتى، ولشەم بەلگىلەۋ، ۇكىمەتتىك ساتىپ الۋ سياقتى جاقتاردى ارقاۋ ەتىپ، شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىنا قىزمەت وتەۋدى قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن ۇزدىكسىز اقاۋسىزداندىرىپ، ازاماتتىق مامىلەنى جاپپاي تياناقتاندىرىپ، بازارلانعان، زاڭمەن باسقارىلاتىن، حالىقارالانعان ماڭداي الدى ساۋدا ورتاسى ۇزدىكسىز قالىپتاستىرىلادى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى