حاڭجوۋ اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشىنە يە قالا قۇرۋدى جەلدەتتى (ەرلىكپەن العا ۇمتىلىپ، ”14 - بەسجىلدىقتىڭ“ شەشۋشى جەڭىسىنە قول جەتكىزەيىك)

جاڭاشا زەرتتەۋ - اشۋ قۇرىلىمى - جىجياڭ تاجىريبەحاناسىنىڭ جەتەكشىلىگىندەگى وربيتالىق ءوزارا تۇتاسقان عارىشتىق ەسەپتەۋ شوقجۇلدىزى ”ءۇش تۇلعا ەسەپتەۋ شوقجۇلدىزى“ رەسمي تۇردە جەلىلىك كەزەڭگە ءوتىپ، وربيتادا دەرەكتەردى دەر كەزىندە وڭدەۋدى جۇزەگە اسىردى؛ 2025 - جىلى دۇنيە جۇزىلىك ءبىلىم مەنشىك ۇيىمىنىڭ دۇنيە جۇزىلىك سيلىق باعالاۋىندا جىجياڭ حاڭجوۋ يۇيشۋ عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى 95 مەملەكەتتىڭ 780 نەشە سەرىكتەستىگىنەن اعالاپ العا شىعىپ، سيلانعان كاسىپورىنداردىڭ بىرىنە اينالدى... جاڭالىق اشۋ - حاڭجوۋدىڭ ايقىن قالا قاسيەتىنە، كاسىپ سالاسى ەرەكشەلىگىنە جانە ومىرشەڭدىك كۇشىنە يە قوزعالتقىشقا اينالدى.

2023 - جىلى 9 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ جىجياڭدا قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋدى اناعۇرلىم كورنەكتى ورىنعا قويىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ كۇشى مەن باسىمدىققا يە بايلىقتى بىرىكتىرىپ، عىلىم - تەحنيكانىڭ الدىڭعى قاتارلى سالالارىندا تىڭ سەرپىلىس جاساۋدى جەدەلدەتۋ كەرەك. كاسىپورىنداردىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋداعى تۇلعالىق ورنىن كۇشەيتىپ، جاڭالىق اشۋ تىزبەگىن، كاسىپ سالاسى تىزبەگىن، قارجى تىزبەگىن، دارىندىلار تىزبەگىن ىشكەرىلەي توعىستىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن تياناقتاندىرىپ، وندىرگىش كۇشكە اينالدىرۋدى جەدەلدەتۋ كەرەك“.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋى رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، حاڭجوۋ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى جاڭالىق اشۋدا ومىرشەڭدىك قۋاتقا يە قالا قۇرۋدى جەدەلدەتتى.

عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ نەگىزىن بەكەمدەدى −

جاسىل كۇرىش مايساسى لازەر نۇرىنىڭ استىندا بىركەلكى ءوسىپ كەلەدى؛ لازەر نۇرى جاسىل جاپىراقتاردان وتكەن نۇر پاميدوردىڭ وسۋىنە كومەگىن تيگىزىپ، جەمىس بەرۋى مەن پىسۋىن جەدەلدەتەدى... حاڭجوۋدىڭ شياۋشان رايونىنداعى شياڭحۋ تاجىريبەحاناسىندا، زەرتتەۋشىلەر لازەر نۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعىندا جاڭالىق اشا قولدانۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋدا.

”اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى زەتتەۋ - اشۋ قۇرىلىمى رەتىندە، ءبىز بيولوگيالىق تۇقىم جەتىلدىرۋ مەن ەكولوگيالىق، جوعارى ءونىمدى اۋىل شارۋاشىلعىنىڭ شەشۋشى تەحنيكاسىنان قامال الۋعا، ءتول جاسامپازدىق، جەتەكشىلىك، بەلگىلىك جەتىستىكتەردى جاراتۋعا كۇش سالامىز“ دەدى شياڭحۋ تاجىريبەحاناسىنىڭ ۇنەمىلىك ىستەرگە جاۋاپتى ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى ياڭ حۋا.

ءىرى عىلىم قۇرىلعىسى ”حاڭجوۋ اسقىن اۋىرلىق كۇشى الاڭى“ مودەل جابدىعى مەن انىقتاۋ جابدىعى تەكسەرىپ وتكىزىپ الۋ كورسەتكىشىنە جەتىپ، ”حاڭجوۋ توتەنشە ءالسىز ماگنيت ءورىسى“ الدىڭعى ورەدەگى تەحنيكا سالاسىندا كەلەلى ىلگەرىلەۋشىلىكتەرگە قول جەتكىزدى؛ ”مەملەكەت - ولكە - قالا“ ءۇش دارەجەلى جاراتىلىسىق عىلىم قورى جۇيەسى قالىپتاسىپ 124 ولكەلىك ءتۇيىندى نىساندى ۇستىنە الدى... نازاردى باسىمدىققا يە سالالارعا شوعىرلاندىرىپ، حاڭجوۋ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ نەگىزىن ۇزدىكسىز بەكەمدەدى.

ەڭ جاڭا ساندى مالىمەتتە كورسەتىلۋىنشە، بيىل جىجياڭدا بۇكىل ولكەدەگى 137 ءتۇيىندى تاجىريبەحانا جاڭا تۇراقتاندىرۋدان ءوتتى. مۇنىڭ ىشىندە حاڭجوۋداعى ورىندار باس بولىپ قۇرعان كاسىپورىندار 94 بولىپ، جالپى ولكەدەگىنىڭ %68.6 ىن ۇستاعان. حاڭجوۋداعى ورىندار باس بولىپ قۇرعان بۇكىل ولكەدەگى ءتۇيىندى تاجىريبەحانالار 203 كە جەتكەن.

كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى تۇلعالىق ورنىن كۇشەيتۋ −

جىجياڭداعى ءبىر حالىقتىق كاسىپورىن مەن ەكى جوعارى مەكتەپ عىلمي زەرتتەۋ ۇيىرمەسىنەن ۇيىمداسقان عىلمي زەرتتەۋ ۇيىرمەسى - كۇن ەنەرگيالى باتەريانىڭ پەروۆسكيتتى قاپتاپ جاڭالاۋدىڭ جاڭا تەحنيكاسىن ورتاعا قويىپ، شارشى مەتر دارەجەلى پەروۆسكيت بولشەكتەرىن ورنىقتى، توپ - توبىمەن ءوندىرۋدى جۇزەگە اسىردى.

”جىجياڭنىڭ تاماشا ءوندىرۋ، وقىتۋ، زەرتتەۋ ەكولوگياسى مەن ساياساتىنىڭ قولداۋىندا، سەرىكتەستىگىمىز 100 مەگاۋاتتىق پەروۆسكيتتى ءوندىرۋ جەلىسىن قۇردى، بولشەكتەردىڭ ساپالى بولۋ سالىستىرماسىن %98.5 تەن اسىردىق، ساۋدالىق قولدانۋ دەڭگەيىنە جەتتى“ دەدى حاڭجوۋ شيان - نا فوتو ەلەكتر عىلىم - تەحنيكا شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىنىڭ بىرلەسىپ قۇرۋشىسى، باس اتقارۋشى ءمانساپتىسى ياۋ جيجۇڭ.

كاسىپورىن جاڭالىق اشۋدى، جاسامپازدىقتى ىلگەرىلەتەتىن جالىندى كۇش، عىلىم - تەحنيكا مەن كاسىپ سالاسىن تىعىز ۇشتاستىراتىن ماڭىزدى كۇش .سوڭعى جىلدارى حاڭجوۋ ءادىس - امالداردى شىعارىپ، كاسىپورىنداردىڭ زەرتتەۋ - اشۋ ۇسىنىلىمىنا قوسىمشا قاراجات بەرۋ ساياساتىن اتقارۋ، كاسپورىنداردىڭ زەرتتەۋ - اشۋ قۇرىلىمدارى قۇرىلىسىن قولداۋ سياقتى جاقتاردا تەبىندى ارتتىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋداعى نەگىزگى تۇلعالىق ورنىن كۇشەيتتى. ”بيىل ءبىز تاعى ’مايسانى نارلەندىرۋ جوسپارى‘، ’سەرىك بولۋ ۇلگىسىندە‘ عىلىم - تەحنيكالىق العاش قۇرىلعان كاسىپوردىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن سۇيەمەلدەۋ شاراسىن اتقارماقپىز“ دەدى حاڭجوۋ قالالىق عىلم - تەحنيكا مەكەمەسىنىڭ باستىعى لوۋ شيۋحۋا.

قازىرگە دەيىن حاڭجوۋداعى مەملەكەتتىك جوعارى، جاڭا تەحنيكا كاسىپورىندارى 16 مىڭ 300 گە جەتتى، سونىمەن بىرگە مەملەكەت دارەجەلى 65 عىلىم - تەحنيكا كاسىپورىنىڭ باۋلۋىنان پايدالانىپ، جالپى قالا وڭىرىندىك، جالپى فاكتورلى، جالپى پەريودتى جەلىدە جانە جەلىدەن تىس باۋلۋ جۇيەسىن قالىپتاستىردى.

عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن ساپالىلاندىردى −

الدىڭعى لەكتىك تەحنيكا تاجىريبەحانادان زات سورەسىنە بەت الدى، الدىڭعى مەرزىمدىك ۇسىنىلىمى جوعارى ءارى ءونىم وندىرە الۋ - الماۋ تۇراقسىزدىعى جوعارى. كوپتەگەن عىلىم - تەحنيكا سەرىكتىكتەرى سياقتى، لۇڭشيڭ (حاڭجوۋ) اۆياتسيا ەلەكترون شەكتى سەرىكتىگىنىڭ زەرتتەۋ - اشۋ نىسانىنىڭ اياق الىسى ءبىر مەزەت باياۋ بولدى.

”كاسپورىننىڭ قيىنشىلىققا جولىققانىن بىلگەننەن كەيىن، حاڭجوۋدىڭ شياۋشان رايوندىق ۇكىمەتىنىڭ قاتىستى تاراۋلارى دەركەزىندە ىرىستى جاۋىنداي قامقورلىق جەتكىزدى. عىلىم - تەحنيكا قامسىزداندىرۋى بولعاندىقتان، ءبىز تەك الدىمەن 10% تىك ءوندىرۋ، وقىتۋ، زەرتتەۋ سەلبەستىك قاراجاتىن تولەپ عانا زەرتتەۋ - اشۋدى باستاپ كەتتىك، ءتىپتى دە سەنىمدى بولدىق!“ دەدى سەرىكتەستىكتىڭ ونىمدەردى زەرتتەۋ - اشۋ باس باقىلاۋشىسى لي ميڭيە.

عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن كۇش سالا ساپالىلاندىرىپ، حاڭجوۋ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋعا قوسىلىم مەن بايلىقتى ورنالاستىرۋدىڭ ىقپالداستىق مەحانيزمىن ورناتىپ، ۇكىمەت، كاسىپورىن، عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمى، فينانس قۇرىلىمى جانە قوعامدىق كاپيتال سياقتى كوپ جاقتى بايلىقتى بىرىكتىرىپ، سايكەستى، ىقپالداس، كوپ نەگىزدى ۇسىنىلىم، جوعارى ءونىمدى ورنالاستىرۋ سىندى جاڭالىق اشۋعا قوسىلىم جۇيەسىن قالىپتاستىردى. قازىر حاڭجوۋدا عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ قورى، جاڭالىق اشۋ قورى جانە بىرىكتىرىپ ساتىپ الۋ قورى قۇرىلدى. ءۇش ۇلكەن قور مولشەرى بيىل مەجەمەن 300 ميلليارد يۋانعا جەتەدى.

اشىق، سيىسىمدى جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسى دارىندىلار مەن قالانىڭ قوس باعىتتا العا باسۋىن ىلگەرىلەتتى. 2020 - جىلدان بەرى 35 جاستان تومەنگى 2 ميلليون 300 مىڭنان استام ستۋدەنت حاڭجوۋعا كەلىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋعا جانە كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋعا جاستىق كوكتەمدەرىن ارنادى.

”باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، حاڭجوۋ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى دامۋدىڭ جاڭا باسىمدىعىن سومداۋدا الدىڭعى لەكتە جۇرۋگە قۇلشىنىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشىنە يە قالانى جەدەل قۇرىپ، جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىم - تەحنيكاعا تايانىپ، وز كۇشىنە سۇيەنىپ، ءوزىن الۋەتتەندىرۋىنە ۇلەسىن جانە كۇشىن قوسادى“ دەدى جىجياڭ ولكەلىك پارتكومنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، حاڭجوۋ قالالىق پارتكومنىڭ شۋجيى ليۋ فەي.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى