مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى ”ءىرىس ءىسىنىڭ“ جاي ادامدارمەن قانداي قاتىسى بار؟ (وقىرماندار سۇراۋ قويىپ، كوپشىلىك بىرگە نازار اۋدارۋ)

تاياۋدا كوپتەگەن ورىننان 15 - ءساۋىر ”جالپى حالىقتىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى تاربيەسى كۇنى“ دەگەن جاپسىرما ۇگىت ماتەريالدارىن كوردىك، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى ”ءىرى ءىسىنىڭ“ جاي ادامدارمەن قانداي قاتىسى بار؟

_ حالىق تورابىنداعى توراپتاس

مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن تىلگە تيەك ەتكەندە، كوپتەگەن ادام اسكەري جابدىقتار، ديپلوماتيالىق جاراستىرۋ، تىڭشىلىققا قارسى تۇرۋ سياقتىلاردى ويلاپ، بۇل ىستەردى ارناۋلى ورگانداردىڭ مىندەتى دەپ قاراپ، وزدەرىنەن الىستاي سەزىنەدى.

ءىس جۇزىندە، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ مازمۇنى مەن كولەمى بارىنشا كەڭ. تەحنيكالىق وزگەرىس پەن ءوندىرىس، تۇرمىس ءتاسىلىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى، حاۋىپسىزدىك قاجەتى جوعارىلاپ، ەكولوگيا، توراپ، جاساندى زەردە، ساندى مالىمەت سياقتى جاقتارداعى حاۋىپسىزدىك تۇرمىستىڭ ءارقايسى جاعىمەن توعىستى.

بىرنەشە مىسال كەلتىرەيىك: بەيتانىس توراپ جالعانىمى شەكارا سىرتىنداعى حاككەرلەر شابۋىلىنىڭ كىرەر اۋزىنا اينالۋى مۇمكىن؛ ءوز بەتىمەن شەكارا سىرتىنان الىپ كەلگەن جەمىس - جيدەك، كوكونىس، حايۋانات ۇلگىلەرى مەملەكەتتىڭ ەكولوگيالىق حاۋىپسىزدىگىنە حاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن؛ قول تەلەفونمەن بەتالدى تۇسىرىلگەن سەزىمتال كورىنىستەر مەملەكەت قۇپيالىعىن شاشاتىن ”بومبىعا“ اينالۋى مۇمكىن؛ قوعامدىق قارىم - قاتىناس تورابىنداعى ”جوعارى ەڭبەكاقىمەن قوسىمشا مىندەت وتەۋ“ ازعىرۋىندا تىڭشىلىق ارەكەتتىڭ شىرعاسى جاسىرىلۋى مۇمكىن ...

بۇلار ەستىر قۇلاققا قورقىنىشتى ەمەس، سولايدا مۇندا جاندى ساقتاندىرۋ مىسالدارى بار، كەيبىرەۋلەر وسىعان بولا وماقاسىپ، ۇلكەن قاتەلىك وتكىزىپ، وكىنىشتە قالدى.

ناقتىراق ايتقاندا، ءبىر شىنى بۋى بۇرقىراعان تاماق مەملەكەتتىڭ استىق حاۋىپسىزدىگى تىرەگىنەن كەلەدى؛ ءتۇن ورتاسىندا الاڭسىز سىرتقا شىعىپ تۇنگى اس جەۋدىڭ استارىندا قوعام حاۋىپسىزدىگىنىڭ پارمەندى كەپىلى جاتىر ...

مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ ”ءىرى ءىسى“ جاي ادامدارمەن تىعىز بايلانىستى، ول ءبىزدىڭ جانىمىزدا، كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزدىڭ ءار بۋىنىمەن ۇشتاسىپ جاتىر.

2014 - جىلى 4 - ايدىڭ 15 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ جالپى تۇلعالىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى كوزقاراسىن جاسامپازدىقپەن ورتاعا قويدى، ”جالپى تۇلعادا“ ”زور حاۋىپسىزدىك“ ۇستانىمى باسا دارىپتەلدى، ياعني دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى مەن قوعام ورنىقتىلىعىن، ەل ءىشى مەن حالىقارانى، جوعارى دەڭگەيلى مەن نەگىزگى ساتىنى، ءداستۇرلى حاۋىپسىزدىك پەن بەي ءداستۇرلى حاۋىپسىزدىكتى ساباقتاستىرىپ، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ جاپپاي قامتۋىن جۇزەگە اسىردى.

2015 - جىلى 7 - ايدا مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى زاڭى جاريالانىپ اتقارىلىپ، جالپى تۇلعالىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى كوزقاراسىنىڭ دايەكتى تياناقتانۋى پارمەندى قامتاماسىزداندىرىلدى. بۇل زاڭدا ءار جىلى 4 - ايدىڭ 15 - كۇنى ”جالپى حالىقتىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى تاربيە كۇنى“ بولادى دەپ بەلگىلەنگەن. ءتالىم - تاربيە كۇنىن بەلگىلەۋدىڭ ءمانى ءبىلىمدى جالپىلاستىرۋدا عانا ەمەس، ارەكەتتى ىلگەرىلەتۋدە.

مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدا ەشكىمنىڭ قول قۋسىرىپ قاراپ تۇرۋىنا، قاعىس قالۋىنا بولمايدى. ”قوسىمشا كەيىپكەردەن“ ”قورعاۋشىعا“ دەيىن، جاي ادامدار مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ بەرىك تىرەگىنە اينالۋى كەرەك: قىراعىلىقتى ارتتىرۋ − جاساندى زەردەنى پايدالانعاندا حاۋىپ - قاتەر تانىمىن كۇشەيتۋ، قىزمەت قۇپيالىعى مەن ساندى مالىمەت ينفورماتسياسىن شاشپاۋ، كۇدىكتى ارەكەتتەردى بايقاعاندا دەر كەزىندە مالىمدەۋ كەرەك؛ باق سىناۋ از بولۋ − سەزىمتال كورىنىس ينفورماتسيالارىن بەتالدى تۇسىرمەۋ، تاراتپاۋ، وسەك - اياڭعا سەنبەۋ، وسەك - اياڭ تاراتپاۋ كەرەك....

وسى جىلداردا مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى ۇگىت - تاربيەسىنىڭ ىشكەرىلەي ورىستەتىلۋىنە بايلانىستى، كوپتەگەن ادام ءاربىر ادامنىڭ مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ يەگەرى، يگىلىگىن كورۋشى ءارى ات سالىسۋشى، بىرگە قۇرۋشى ەكەنىن تانىپ جەتتى.

جالپى تۇلعالىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى كوزقاراسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، ءبىز ءبىرسىپىرا ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەر مەن سىن - سايىستى ءونىمدى تۇردە جويىپ، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن جاپپاي كۇشەيتىپ، ”ەكى ۇلكەن كەرەمەتتىڭ“ جاڭا تاراۋىن ءساتتى تۇردە ۇزدىكسىز جازدىق. ەلىمىز بۇقاراسىنىڭ حاۋىپسىزدىك تانىمى 2012 - جىلعى %87.55 تەن 2025 - جىلعى %98.23 كە جوعارىلاپ، حالىقارالىق قوعام جاپپاي جۇڭگو دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ حاۋىپسىز ەلدەردىڭ ءبىرى دەپ قارادى؛ استىقتىڭ جالپى ءونىم مولشەرى ءۇرتىس 2 جىل ءبىر تريلليون 400 ميلليارد جىڭ ورەدە تۇرىپ، ”جۇڭگونىڭ اس كەسەسىن“ ءتىپتى دە مىقتى ۇستادىق؛ 2025 - جىلى بۇكىل ەل بويىنشا pm 2.5 تىڭ ورتاشا قويۋلىعى تەكشە مەترىنە 28.0 ميكروگرام بولىپ، ەكولوگيالىق ورتانىڭ ساپاسى ۇزدىكسىز جاقساردى ...

بەينە توراپتاستاردىڭ ايتقانىنداي: ”ءبىز بەيبىت زاماندا ەمەس، قايتا بەيبىت مەملەكەتتە جاساپ جاتىرمىز“.

سىرتقا كوز جىبەرسەك، الدىمىزدا دۇنيە بىلىعىپ، كەيبىر ەلدەر مەن رايوندار سوعىس ورتىنە، اپاتقا تەرەڭ باتىپ، بۇقارا پاناسىز قالدى؛ ىشكە كوز جىبەرسەك، مەملەكەتىمىزدە ”قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان“ جاعداي جارىققا شىعىپ، ەل امان، جۇرت تىنىش بولىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ نىق قاداممەن الىسقا جەتۋىنە بەرىك تىرەك ازىرلەندى.

وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەگەن مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى ءسىزدىڭ، ءبىزدىڭ ورتاق قورعاۋىمىزدى قاجەت ەتەدى. ءاربىر جاي ادام وزىنەن، ۇساق ىستەردەن باستاپ ىستەپ، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدى كۇندەلىكتى تۇرمىسپەن توعىستىرعاندا عانا، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىنىڭ قۇرىش قورعانى بەرىك سوعىلىپ، ەل امان، جۇرت تىنىش بولعان باقىتتى تۇرمىس كەشىرە الامىز.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى