ىشكى موڭعۇل جاسىل ەنەرگيانى زور كۇشپەن دامىتتى

5 - ايدا ىشكى موڭعۇلدىڭ شيلينعول ساحاراسى جاسىل جەلەك جامىلدى. شيلينعول ايماعى شيلينحوت قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ەلەكتر تورابىنىڭ 1000 كيلوۆولتتىق ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى شىڭلي كەرنەۋ وزگەرتۋ پۋنكتى بار كۇشپەن جۇمىس جۇرگىزدى، 366 كيلومەترلىك ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى جەلى كۇمىس ءتۇستى الىپ ايداعار سياقتى ساحارادان ءوتىپ، وتانىمىزدىڭ سولتۇستىك شەكارا ءوڭىرىنىڭ جاسىل ەلەكترىن نەشە ءجۇز كيلومەتر شالعايعا تىكە جەتكىزىپ، بارشا وتباسىنا جارىق سيلادى.

”ءبىز شيلينعول ايماعى جاڭا ەنەرگيا بازاسىنان شىققان جاسىل ەنەرگيانى جيناقتاپ، ءار جىلى بەيجيڭ، تيانجين، حىبەي، شاندۇڭ، جياڭسۋ سياقتى جەرلەرگە شامامەن 20 ميلليارد كيلوۆات - ساعات جاسىل ەلەكتر جەتكىزەمىز“ دەدى مەملەكەتتىك ەلەكتر تورابى 1000 كيلوۆولتتىق ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى شىڭلي كەرنەۋ وزگەرتۋ پۋنكتى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى حاۋ جيانگو. 2016 - جىلى 7 - ايدا ىشكى موڭعۇلدىڭ تۇڭعىش ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر ينجەنەرياسى ىسكە قوسىلعاننان 2026 - جىلى 3 - ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ىشكى موڭعۇل ەرەكشە جوعارى كەرنەۋلى ارنا ارقىلى 11 ولكەگە 135 ميلليارد 168 ميلليون كيلوۆات - ساعات جاسىل ەنەرگيا جەتكىزدى.

2023 - جىلى 6 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ ىشكى موڭعۇلدا قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”ءداستۇرلى ەنەرگيا كاسىبىنىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتىپ، جاسىل ەنەرگيانى زور كۇشپەن دامىتىپ، مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى ەنەرگيا بازاسىن زورايتۋ، كۇشەيتۋ كەرەك، بۇل _ ىشكى موڭعۇلدىڭ دامۋىنداعى ەڭ ماڭىزدى ءتۇيىن“.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاعان ىشكى موڭعۇل ”توبەدە جەل ەلەكترى، ەتەكتە كومىر، قولدا ەلەكتر تورى بولۋ“ باسىمدىعىنان تولىق پايدالانىپ، جاسىل ەنەرگيانى زور كۇشپەن دامىتىپ، جاڭا ەنەرگيانى اشۋدى، پايدالانۋدى جانە جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋ كاسىبىنىڭ دامۋىن سايكەستى ىلگەرىلەتتى. 2026 - جىلى 3 - ايعا دەيىن ىشكى موڭعۇلدىڭ جاڭا ەنەرگيا جالپى گەنەراتور اگراگاتتارىنىڭ كولەمى 174 ميلليون 100 مىڭ كيلوۆاتقا جەتىپ، ”14 - بەسجىلدىقتىڭ“ العاشقى مەزگىلىندەگىنىڭ 3.4 ەسەسىندەي بولىپ، بۇكىل رايوننىڭ ەلەكتر جالپى گەنەراتور اگراگاتتارىنىڭ %54 ىن ۇستادى.

جاسىل تيپكە بۇرىلىس جاساۋدى جەبەپ، ءداستۇرلى ەنەرگيا رايوندارىندا جاڭا ەنەرگيا نىساندارىن ورنالاستىردى.

وردوس قالاسى يكينحولو حوشۇنى ۇلانمۋلۇن قالاشىعىندا ءبىر ميلليونعا جۋىق كۇمىستەي كوك ءتۇستى فوتوۆولت تاقتاسى شەتسىز دە شەكسىز كوسىلىپ، جاسىل ماساتىمەن قوسىلا قۇلپىرىپ، كومىر قازىلىپ بولعان سوڭ شوككەن ءوڭىردىڭ بەينەسى جاڭالاندى.

”بۇل نىسان جىلىنا ورتا ەسەپپەن 900 ميلليون كيلوۆات - ساعات ەلەكتر تاراتادى“ دەدى تيانجياۋ كومىر قازىلىپ شوككەن وڭىردەگى فوتوۆولتتىق ەلەكتر تاراتۋدان ۇلگى كورسەتۋ رايونىنىڭ جاۋاپتىسى شۋە فىڭ. فوتوۆولتتىق تاقتانىڭ استىندا جوڭىشقا، بەلوكتى تۇت سياقتىلار ەگىلدى، ەكولوگيالىق اۋماقتا الما، شىرعاناق سياقتى ەكونوميكالىق جەمىس ورمانى ءوسىرىلىپ، جاسىل ەلەكتر تاراتۋمەن بىرگە، تاۋ باسى دا جاسىلداندى.

سوڭعى جىلدارى ىشكى موڭعۇل اشىق كومىر كەنى، كومىر قازىلىپ شوككەن ءوڭىر سياقتى ءداستۇرلى ەنەرگيا رايوندارىندا جاڭا ەنەرگيا نىساندارىن ورنالاستىرىپ، 61 جاسىل ەلەكتردەن پايدالانۋ نىسانىن قۇرىپ، جىلىنا شامامەن 5 ميلليارد 200 ميلليون كيلوۆات - ساعات جاسىل ەلەكتر تاراتىپ، جىلىنا ءبىر ميلليون 580 مىڭ توننا ولشەمدى كومىر ۇنەمدەپ، 4 ميلليون 600 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گازىن ازايتىپ، ءداستۇرلى ەنەرگيا كاسىپ سالاسىنىڭ جاسىل تيپكە بۇرىلىس جاساۋىن پارمەندى جەبەدى.

جاسىل ەنەرگيانى اشۋدى مىقتى يگەرىپ، جاڭا ەنەرگيانى تۇتىنۋ مەن پايدالانۋدى جەدەل ىلگەرىلەتتى.

ۇلانچاب قالاسىنىڭ سىزىۋاڭ حوشۇنىندا بوران سوعىپ، 100 مەتردەن استام بيىكتىكتەگى اق ءتۇستى جەل پاراعىنان 100 دەن استامى تاۋ جەلكەسىندە ەڭسە كوتەرىپ تۇر، الىپ جەلدەتكىشتىڭ پاراعى جەلمەن بىرگە باياۋ اينالادى.

”بۇل ارادا جەل كۇشى مىعىم ءارى بوران سوعۋ كۇن سانى كوپ، 134 دانا جەلدەتكىشتىڭ جىلدىق توك تاراتۋ مولشەرى شامامەن 3 ميلليارد 300 ميلليون كيلوۆات - ساعات بولادى“ دەدى ىشكى موڭعۇل ەنەرگيا توبى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ جەلدەتكىش تەكسەرۋشىسى جاڭ حاۋۋەي.

وسى جاسىل ەلەكتر جەرگىلىكتى جەرلەردە بەلسەندى تۇردە تۇتىنىلدى جانە پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇلانچاب قالاسى جەل كۇشى بايلىعى مەن جەرگىلىكتى ورىننىڭ تۇتىنۋ باسىمدىعىنان تولىق پايدالانىپ، ونەركاسىپ نىساندارىنىڭ جاسىل ەلەكتر سالىستىرماسىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى. قازىر بۇكىل قالا بويىنشا 32 جاسىل تەمىر قورىتپا نىسانى ورنالاستىرىلىپ، جاسىل ەلەكتر مولشەرى جالپى ەلەكتر تۇتىنۋ مولشەرىنىڭ %40 ىنەن استى.

”تاياۋ جىلداردان بەرى ىشكى موڭعۇل جاسىل ەلەكتردى جەرگىلىكتى ورىندا تۇتىنۋدىڭ قولدانىلۋ اۋماعىن بەلسەنە كەڭەيتتى. جاڭا ەنەرگيانى سول جەردىڭ وزىندە تۇتىنۋدى جەبەيتىن ءبىر قىدىرۋ ساياساتتىق شارانى زەرتتەپ شىعارىپ، جەلدەن، كۇن نۇرىنان سۋتەگى جاساۋدى ءبىر تۇلعالاندىرۋ سياقتى 6 ءتۇرلى جاڭا ەنەرگيانى سول جەردىڭ وزىندە، جاقىن ماڭدا تۇتىنۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاسامپازدىقپەن العا قويىپ، ەنەرگيا پايدالاناتىن ءتۇيىندى كاسىپتەردىڭ جاسىل ەلەكتردەن پايدالانۋ كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتتىك...“ دەدى ىشكى موڭعۇل اۆتونوميالى رايوندىق ەنەرگيا مەكەمەسىنىڭ باستىعى ساۋ سىياڭ. 2025 - جىلى ىشكى موڭعۇل 279 ميلليارد 100 ميلليون كيلوۆات - ساعات جاسىل ەلەكتر ءوندىرىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %31.4 ارتىپ، بۇكىل رايوننىڭ جالپى ەلەكتر تاراتۋ مولشەرىنىڭ 1/3 ىنە جۋىعىن ۇستادى؛ مۇنىڭ ىشىندە 2/3 ىنەن استامى جەرگىلىكتى ورىندا تۇتىنىلىپ، بۇكىل رايوننىڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋىنىڭ جاسىل تيپكە بۇرىلىس جاساۋىنا پارمەندى تىرەك بولدى.

بايلىق باسىمدىعىن كادەگە جاراتىپ، جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋ كاسىپ سالاسىن الۋەتتەندىردى.

باۋتوۋ قالاسى شىگۋاي رايونىنداعى ميڭياڭ جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋ كاسىپ سالاسى باقشاسىندا جۇمىسشىلار زەردەلىلەنگەن يكەمدى يمپۋلس ءوندىرىس جەلىسىنە جەل كۇشى گەنەراتورىنىڭ ۇساق بولشەكتەرىن ورناتۋدا، جەل ەلەكتر تۇتاس ماشيناسىن قۇراستىرۋدىڭ ءارقايسى جۇمىس ءتارتىبى رەتتى جۇرگىزىلۋدە.

”ءبىز كولبەۋ قۇراستىرۋ سياقتى 7 جۇمىس ءتارتىبىن زەردەلىلەندىرىپ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ، يكەمدى، سەرپىمدى ءوندىرىس جەلىسىن قولدانىپ، جەل ەلەكترىنىڭ تۇتاس ماشيناسىن قۇراستىرۋ ۋاقىتىن 3 كۇننەن 4 ساعاتقا قىسقارتىپ، جىلىنا 1500 جەل ەلەكترى تۇتاس ماشيناسىن ءوندىرۋ قۋاتىن ازىرلەدىك“ دەدى ميڭياڭ بەيفاڭ زەردەلى ەنەرگيا (ىشكى موڭعۇل) شەكتى سەرىكتەستىگى باس قۇراستىرۋ زاۆودىنىڭ باستىعى شۇي فەي.

قازىر باۋتوۋ قالاسىنىڭ جەل ەلەكتر جابدىقتارىن جاساۋ كاسىپ سالاسى تىزبەگىندەگى كاسىپورىندار 57 گە جەتىپ، نەگىزگى ماشينا بولشەكتەرىنىڭ تۇلعالانۋ شاماسى %85 كە جەتىپ، جەل ەلەكتر نەگىزگى ماشيناسى، گەنەراتور، ءتىستى دوڭگەلەك ساندىعى، قالاقشا سياقتى شەشۋشى بۋىنداردى قامتىعان كاسىپ سالاسى تىزبەگى نەگىزىنەن قالىپتاستى.

جەل، كۇنى نۇرى بايلىعى باسىمدىعىن كاسىپ سالاسى باسىمدىعىنا اينالدىردى، ىشكى موڭعۇل جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋ كاسىپ سالاسىن ۇزدىكسىز الۋەتتەندىرىپ، جەل، كۇن نۇرى، سۋتەگى، ساقتاۋ سىندى 4 ۇلكەن كاسىپ سالاسى شوعىرىن زورايتىپ، مەملەكەت دارەجەلى جاڭا ەنەرگيا جابدىقتارىن جاساۋ بازاسىن جەدەل قۇردى. سوڭعى جىلدارى ىشكى موڭعۇلدىڭ جاڭا ەنەرگيا جانە جابدىق جاساۋ كاسىبىنە قوسىلعان قارجىسىنىڭ جالپى ەنەرگياعا قوسىلعان قارجىدان ۇستايتىن سالىستىرماسى %80 كە جەتىپ، ەنەرگيا ەكونوميكاسىنىڭ، ءتىپتى، تۇتاس رايون ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تىرەك بولاتىن جاڭا قوزعالتقىشقا اينالدى.

”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا: ”تازا، تومەن كومىرتەكتى، حاۋىپسىز، جوعارى ءونىمدى جاڭاشا ەنەرگيا جۇيەسىن جەدەل قۇرۋ“ ورتاعا قويىلدى. ”باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن جانە پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، ورنالاستىرۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان ىشكى موڭعۇل جوعارى دەڭگەيلىلەندىرۋ، زەردەلىلەندىرۋ، جاسىلداندىرۋ بەتالىسىنا تاباندى بولىپ، ءداستۇرلى ەنەرگيا كاسىپ سالاسىنىڭ تيبىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، جاڭا ەنەرگيانى دامىتۋعا قاجەتتى جاڭا ماتەريالداردى، جاڭا جابدىقتاردى زەرتتەپ اشۋدى، ءوندىرۋدى، جاساۋدى جەدەلدەتىپ، مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى ەنەرگيا جانە ستراتەگيالىق بايلىق بازاسىن الۋەتتەندىرەدى“ دەدى ىشكى موڭعۇل اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شۋجيى ۋاڭ ۋەيجۇڭ.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى