ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋدى كۇشەيتىپ، جاڭالىق اشۋدىڭ نەگىزىن بەكەمدەدى (”15 - بەسجىلدىقتا“ جاقسى باستاما اشىپ، جاقسى قادام باسايىق)

قانت زاتى سىندى ”تىرشىلىك كۇڭگىرت زاتىنىڭ“ نازىك بەينەسىن اقىرى انىق كوردى!

بىرنەشە كۇننىڭ الدىندا گۋاڭدۇڭ شىنجىن مەديتسينا عىلىم اكادەمياسى يان نيڭ توبى چيڭحۋا داشۋەسى توبىمەن بىرلەسىپ، قانت قۇرىلىمى بيولوگيا سالاسىنداعى شەشۋشى قامالدى الىپ، تابيعي قانت قۇرامى كۇردەلى قوسپاسىن زەرتتەۋدى اتوم دارەجەسىنە جاقىن دەڭگەيگە كوتەرىپ، كۇردەلى تابيعي قانت ساپاسىنىڭ كەڭ كولەمدى قۇرىلىمىن زەرتتەۋدى ادىستەمەمەن قامدادى.

4 - ايدىڭ 30 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتۋ اڭگىمە ماجىلىسىندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”نەگىزدىك زەرتتەۋ − تۇتاس عىلىم جۇيەسىنىڭ قاينار كوزى، بارلىق تەحنيكالىق ماسەلەنىڭ باس ورگانى. اناعۇرلىم زور تەبىنمەن، اناعۇرلىم ناقتى شارالارمەن نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتىپ، ەلىمىزدىڭ العاشقى جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن جوعارىلاتىپ، عىلىم - تەحنيكادا قۋاتتى ەل قۇرۋدىڭ نەگىزىن اناعۇرلىم بەكەمدەۋ كەرەك“.

”15 - بەسجىلدىق“ جوباسىندا: ”نەگىزدىك زەرتتەۋدىڭ ستراتەگيالىق، كورەگەندىك، جۇيەلىلەنگەن ورنالاسۋىن كۇشەيتىپ، نىسانانى باعدار ەتۋ مەن ەركىن ىزدەنىس جاساۋدىڭ نەگىزدىك زەرتتەۋىن ءبىر تۇتاس ىلگەرىلەتۋ كەرەك“ دەپ اتاپ كورسەتىلدى.

وزگەرىس ەنگىزىلگەننەن كەيىنگى «مەملەكەت تابيعي پاندەر قورى ەرەجەسى» وتكەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ اتقارىلدى، مەملەكەتتىڭ اكىمشىلىك زاڭ - ەرەجەلەرى تۇرعىسىنان عىلىم قورىنىڭ كوپ نەگىزدى قوسىلىم مەحانيزمىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، ءتول جاسامپازدىقتى زەرتتەۋگە دەم بەرىپ، ارناۋلى قارجى قۇرىپ، جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىن جەتىلدىرۋ ايقىندالدى. بەيجيڭ، شاڭحاي، جياڭسۋ سياقتى جەرلەر دە ءوز كاسىبى مەن عىلمي زەرتتەۋ ەرەكشەلىگىنە ۇشتاستىرا وتىرىپ، نەگىزدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتۋ ساياساتىن العا قويدى. بيىل ورتالىقتىڭ عىلىم - تەحنيكا شىعىسىندا، نەگىزدىك زەرتتەۋ مەجە ەسەپ مولشەرمەن 116 ميليارد 938 ميلليون يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدە اتقارىلعان ساننان % 16.3 ارتتى.

جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋدان جەرگىلىكتى ورىننىڭ امالياتىنا دەيىن، ءتۇزىمدى كەمەلدەندىرۋدەن قارجىنى قامتاماسىز ەتۋگە دەيىن، ەلىمىزدىڭ نەگىزدىك زەرتتەۋ جۇيەسى ۇزدىكسىز كەمەلدەنىپ، تۋ باستان جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشى ۇزدىكسىز تاسقىندادى.

ورتاق تانىمعا جاتپايتىن نىسانداردى سۇرىپتاۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، العاشقى جاڭالىق اشۋدا باتىلدىقپەن بايقاپ كورۋگە دەم بەرىلدى. ورتاق تانىمعا جاتپايتىن نىساندار دەپ ادەتتە نەگىزدىك زەرتتەۋ سالاسىندا جاڭالىق اشۋ سيپاتى كۇشتى بولعانىمەن، ءالى ورتاق تانىمعا كەلە قويماعان، تالاس - تارتىسى زور، پارىقتاۋى قيىن، حاۋىپ - قاتەرى جوعارى جاڭالىق اشۋدى زەرتتەۋ مەڭزەلەدى. مۇنداي زەرتتەۋ نىساندارى ادەتتە مامانداردىڭ باعالاۋ ءتارتىبى ارقىلى داعدىلى ارنا ارقىلى قارجىلاي كومەككە يە بولا المايدى.

مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورىنىڭ قارجىلاي كومەگىنىڭ، قولداۋىنىڭ ارقاسىندا، شيحۋ داشۋەسى شيحۋ تاجىريبەحاناسى چىن زىبو توبى تاياۋدا جاساندى سينتەزدىك كلەتكا جاعىندا ورنىقتى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزىپ، دەنە سىرتىنداعى جۇيەدە جاساندى كلەتكانىڭ مەڭگەرۋگە بولاتىن ءبولىنۋىن العاشقى ادىمدا دالەلدەدى.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورى كوميتەتى تۇڭعىش توپتاعى ورتاق تانىمعا جاتپايتىن كەلەلى نىسانداردى سارالاۋدى ورىندادى. باعالاۋ ارقىلى ءۇش نىسان ەڭ سوڭىندا تاڭدالدى، چىن زىبو توبىنىڭ ەرەسەكتەرگە ارناپ كلەتكا جاساۋ نىسانى سولاردىڭ ءبىرى.

”بۇل ساياساتتا شىت جاڭا سارالاۋ، باعالاۋ مەحانيزمى قولدانىلدى، ءپان اتتاعان، حاۋىپ - قاتەرى جوعارى مۇنداي زەرتتەۋگە تولىق قولداۋ كورسەتىلدى جانە تۇراقتاندىرىلدى، ءبىزدىڭ داعدىلى باعالاۋدان اتتاپ شىعىپ، جاڭالىق اشۋدىڭ توتەنشە از مۇمكىندىكتەرىن دالەلدەۋگە دەن قويۋىمىزعا مۇمكىندىك جاسالدى“ دەدى چىن زىبو.

مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورى كوميتەتىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى مىنانى ءبىلدىردى: ورتاق تانىمعا جاتپايتىن نىسانداردى سارالاۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، ورتاق تانىمعا جاتپايتىن نىسانداردى زەرتتەۋدى ىلگەرىلەتۋ قالىڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمنىڭ بيىك شىڭىنا باتىلدىقپەن شىعۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، ءتىپتى دە كوپ جوقتان بارعا دەيىنگى ءتول جاسامپازدىق جەتىستىكتەرىن وندىرۋگە مۇمكىندىك جاسالادى.

تۇزىمدەنگەن عىلمي زەرتتەۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرىپ، جۇيەلەنگەن قامال الۋدىڭ مىعىم كۇشىن سومدادى.

چاڭى 6 - ءنومىرلى 2024 - جىلى 6 - ايدا اي ءۇستى ۇلگىسىن الىپ قايتىپ كەلگەننەن كەيىن، ءبىر جىلدان استام ۋاقىتتا عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ارت - ارتىنان كوپتەگەن كەلەلى تابىس جاراتتى. مۇنىڭ ىشىندە كوپتەگەن جەتىستىك جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى گەولوگيا جانە جەر شارى فيزيكاسىن زەرتتەۋ ورنىندا جارىققا شىقتى.

قارقىن ۇيىمدى عىلمي زەرتتەۋدەن باستاۋ الادى. چاڭى 6 - ءنومىرلى اي شارى ۇلگىسىنە ءوتىنىش بەرگەن كەزدە، جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى گەولوگيا جانە جەر شارى فيزيكاسىن زەرتتەۋ ورنىنىڭ پارتكومى ءارقايسى زەرتتەۋ گرۋپپاسىنان ۇيىمداسقان 100 ادامدىق قوسىندى باستاماشىلدىقپەن قۇردى، نىسانا بىرەۋ عانا، ياعني چاڭى 6 - ءنومىرلى اي شارى ۇلگىسىن زەرتتەۋدەن قامال الۋ.

”بۇرىن اركىم ءوز الدىنا تاقىرىپ قوياتىن، قازىر كوپشىلىك ءبىر باعىتتى توڭىرەكتەي وتىرىپ قامال الىپ وتىر“ دەدى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى گەولوگيا جانە جەر شارى فيزيكاسىن زەرتتەۋ ورنى نانومەترلىك يون بارلاۋ ينەسى تاجىريبەحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ياڭ ۋەي.

ءبىر تاقىرىپتىق گرۋپپانىڭ جەكە - دارا قۇلشىنىس جاساۋىنان كوپتەگەن باعىتتاردىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلۋىنا دەيىن، بۇل جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ عىلمي زەرتتەۋدى ۇيىمداستىرۋ ۇلگىسىن رەتتەۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى عانا. بىتىراڭقى، قايتالانعان ورنالاستىرۋدى رەتتەپ، مىندەت ارقىلى قوزعاۋشىلىق ەتۋدىڭ سايكەسۋىنە بۇرىلىس جاساپ، قۇرىلىمدىق باسىمدىلىقتى تولىق ساۋلەلەندىردى. تاياۋ جىلداردان بەرى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى ”نەگىزدىك زەرتتەۋدىڭ 10 تارماعىن“ بەلگىلەپ جانە ىشكەرىلەي اتقارىپ، بورىش ارقىلى قوزعاۋشىلىق ەتەتىن قۇرىلىمدىق نەگىزدىك زەرتتەۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى. ”كەلەسى كەزەڭدە ءبىز جوعارىدان تومەنگە قاراي سايكەسە ىلگەرىلەتۋدى كۇشەيتىپ، ساتىلى ۇشتاسقان نەگىزدىك زەرتتەۋ مىندەتى جۇيەسىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، سالا اتتاعان، ءپان اتتاعان سايكەسە قامال الۋدى ۇيىمداستىرىپ ورىستەتىپ، العاشقى جاڭالىق اشۋ وشاعىن جەدەل قالىپتاستىرۋعا، ’ءتورتتى الدىمەن ورىنداۋ‘ نىساناسىن جاپپاي جۇزەگە اسىرۋعا تىڭ دا اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسامىز“ دەدى جۇڭگو عىلىم اكادەمياسىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى.

كوپ نەگىزدى ۇسىنىلىم جولى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، ۇكىمەت پەن كاسىپورىن زەرتتەۋدى سايكەستىرۋدە بىرىككەن كۇشىن ۇيىستىردى.

چيڭحۋا داشۋەسى حيميا ونەركاسىپ فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى جاڭ چياڭ توبى كاسىپ سالاسىنىڭ قاجەتىنە باعىتتالعان قولدانىلمالى نەگىزدىك زەرتتەۋگە باعىتتاي وتىرىپ، 3 جىلدان استام ۋاقىت بىرلەسىپ قامال الۋ ارقىلى تاياۋدا ليتي كنوپكاسىن حيميالىق تىزگىندەۋ يونىن ەرىتۋ ارەكەتىن ورتاعا قويىپ، جوعارى يقۋاتتى باتەريانى جوبالاۋعا ماڭىزدى نازاريالىق تىرەك ازىرلەدى.

2022 - جىلى 7 - ايدا شياۋمي الەۋمەتتىك يگىلىك قور قوعامى 500 ميلليون يۋان جىلۋ اتاپ، بەيجيڭ قالالىق جاراتىلىستىق عىلىم قورى شياۋمي جاڭالىق جاراتۋ بىرلەسكەن قورىن قۇردى، سونىمەن بىرگە بەيجيڭ قالالىق جاراتىلىستىق عىلىم قورى 50 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، ەكى جاق نەگىزدىك زەرتتەۋدىڭ دامۋىن بىرگە قولدادى. ”دارىندىلار باستاماشى بولىپ ىستەۋ“ ارقىلى جاڭ چياڭ توبى ءساتتى تۇردە تاڭدالىپ، ۇزاق ۋاقىت ورنىقتى قارجىلاي كومەككە يە بولدى.

”ءبىز ءوزىمىزدىڭ امالياتىمىز ارقىلى اناعۇرلىم كوپ قوعامدىق كۇشتەردىڭ نازارىن اۋدارۋدى ءۇمىت ەتەمىز، سونداي - اق ساياساتتىق جەتەكتەۋ ارقىلى اناعۇرلىم كوپ قوعامدىق كۇشتەردىڭ الەۋمەتتىك يگىلىك تاسىلىمەن نەگىزدىك زەرتتەۋگە ات سالىسۋىنا مۇمكىندىك جاساۋدى ءۇمىت ەتەمىز“ دەدى شياۋمي الەۋمەتتىك يگىلىك قور قوعامىنىڭ القاسى، اتقارۋشى باس حاتشىسى دياۋ مەيليڭ.

تاياۋ جىلداردان بەرى بەيجيڭ قالاسى نەگىزدىك زەرتتەۋدەگى كوپ نەگىزدى ۇسىنىلىم مەحانيزمى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، قالا، رايون، كاسىپورىن سىندى ءۇش دارەجەلى بىرلەسىپ قارجىلاي كومەك بەرۋ ۇلگىسىن ورناتىپ، بەيجيڭ قالالىق جاراتىلىستىق عىلىم قورى بىرلەسكەن قورىن قۇرىپ، 70 نەشە كاسىپورىن مەن الەۋمەتتىك يگىلىك قور قوعامىنىڭ نەگىزدىك زەرتتەۋگە ات سالىسۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، سىرتقى قارجى قوسىلىمىنىڭ نەگىزدىك زەرتتەۋىنە 700 ميلليون يۋاننان استام قارجى قوسىپ، 2 مىڭ 300 تۇردەن استام تەحنيكا تىزىمدىگىن جيناقتادى.

جوسپار جاسالعاننان كەيىن ارەكەت بولادى، تياناقتانعان ەكەن ناتيجە شىعادى. عىلىم - تەحنيكا مينيسترلىگىنىڭ مينيسترى يىن حىجۇن مىنانى ءبىلدىردى: عىلىم - تەحنيكا مينيسترلىگى ”15 - بەسجىلدىق“ نەگىزدىك زەرتتەۋ جوباسىنىڭ جەتەكشىلىگىنە تاباندى بولىپ، كەلەلى عىلمي زەرتتەۋ مىندەتتەرىن جۇيەلىلەندىرىپ ورنالاستىرىپ، نەگىزدىك زەرتتەۋدى جاپپاي كۇشەيتۋدىڭ رەفورما شارالارىن جۇيەلى جوسپارلاپ، عىلىم - تەحنيكانىڭ نەگىزدىك شارت - جاعدايىن دەربەس قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، قۋاتتى نەگىزدىك زەرتتەۋ مەن العاشقى جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرىپ، عىلىم - تەحنيكادا قۋاتتى ەل قۇرۋدىڭ نەگىزىن اناعۇرلىم بەكەمدەيدى.