دامىپ جاتقان جۇڭگو | لياۋنيڭ ولكەسى پانجين قالاسى: شىبار تۇلەندەر وسى اراعا ”ىرگە تەپتى“ 

جاز، لياۋحى ساعاسى كۇن شۋاعىنا شومعان. تۇزدى تەڭىزدىڭ جاعالاۋدان سوققان ىلعالدى سالقىن سامالى جانعا جايلى. قايراڭدا 10 نەشە جۇپ – جۇمىر شىبار تۇلەن جاتىر، ءبىر ءبولىمى جايبىراقات كۇنگە قاقتالسا، ەندى ءبىر ءبولىمى اندا – ساندا باسىن كوتەرىپ اينالاعا قاراپ، مومىن بەينە تانىتادى.

بۇل جەر — جۇڭگوداعى شىبار تۋلەندەردىڭ بىردەن – ءبىر ءوسىپ – ءوربيتىن جەرى. لياۋنيڭ ولكەسى پانجين سازدى جەردى قورعاۋ قوعامىنىڭ قىزمەتكەرى تيان جيگۋاڭ باسەڭ داۋىسپەن: ”بيىل ەڭ كوپ بولعان كەزدە ءبىر كۇندە قايراڭعا كەلگەن شىبار تۇلەن سانى 451 بولىپ، قاتارىنان 3 جىل بويى ەڭ جوعارى رەكورد جاراتتى“، - دەدى. ال بۇرىنعى جىلدارى تەك ون نەشەۋى عانا بايقالاتىن.

لياۋحى شىعاناعىنىڭ تەڭىزگە قۇيار ساعاسىنداعى قايراڭدا جاتقان شىبار تۇلەندەر. شيە گاڭ فوتوسى

63 جاستاعى بالىقشى سۇڭ جيالي ءار كۇنى قورىق رايونىندا سۋ ايدىنىندا شارلاۋ جۇرگىزەدى، ونىڭ ءوڭى كۇنگە كۇيىپ قوڭىرقاي تارتقان. «جۇرتتىڭ بارلىعى كەمەمەن وسى ارادان وتكەندە وزدىكتەرىنەن قايراڭنان الىسراق ءجۇرىپ، قارقىندى باياۋلاتىپ، داۋىستى باسەڭدەتەدى“. ول سياقتى كۇزەتشىلەردەن 30 نەشە ادام بار. 10 جىل ىشىندە لياۋحى ساعاسىنان شىبار تۇلەندەردەن 20 دان استامىن قۇتقارىپ، تابيعاتقا قويا بەرگەن.

لياۋحى شىعاناعىنىڭ تەڭىزگە قۇيار ساعاسىنداعى قايراڭدا جاتقان شىبار تۇلەندەر. حالىق تورابىنىڭ ءتىلشىسى چياۋ يۇيجى فوتوسى

الايدا، 10 نەشە جىلدىڭ الدىندا، بۇل ارانىڭ كورىنىسى باسقاشا بولاتىن: تەڭىزدى قورشاپ العان باعىمشىلىق الاڭدارى ءبىر – بىرىمەن جالعاسىپ، سازدى جەر بولىكتەرگە بولىنگەن، تەڭىز سۋى لاستانعان. ”وسىمدىكتەر ازايىپ، بالىق كەلمەيتىن بولعان، ازىقتىق بولماعان سوڭ، شىبار تۇلەندەردىڭ دە كەلمەيتىنى تابيعي“، - دەدى تيان جيگۋاڭ.

وزگەرىس 2015 – جىلى باستالدى. باعىمشىلىقپەن شۇعىلداناتىن 598 وتباسى تۇگەلدەي كوشىرىلدى، تەڭىزگە لاس سۋ شىعاراتىن 366 قۇيار اۋىز بەكىتىلدى، 85 مىڭ 900 مۋ سازدى جەر قالپىنا كەلتىرىلدى. قالپىنا كەلتىرۋ بارىسىندا، جۇمىسشىلار قايراڭعا اقسورانىڭ تۇقىمىن سەۋىپ، ۇشقىشسىز ۇشاقپەن سايكەسە جۇمىس ىستەدى. اقسورا توپىراقتاعى تۇز قۇرامىن ازايتىپ، ورگانيزمدەرگە جايلى مەكەن ازىرلەيدى.

بۇرىن بۇل قايراڭدا شايان باعىمشىلىعى كولشىكتەرى مەن قورشاۋ تورلارى تىعىز ورنالاسقان، قازىر تەڭىز جاعالاۋى تۇگەلدەي قالپىنا كەلتىرىلگەن.

ەكولوگيالىق ورتا جاقساردى، بالىق شارۋاشلىعى بايلىعى دا قالپىنا كەلتىرىلۋدە. پانجيندە ەكى ورىندا مەملەكەتتىك دارەجەدەگى تەڭىز - مۇحيت باعىمشىلىق الاڭى ۇلگى كورسەتۋ رايونى قۇرىلدى. بىلتىر تۇتاس قالا بويىنشا تەڭىز سۋى باعىمشىلىعىنىڭ ءونىم مولشەرى 40 مىڭ تونناعا جەتىپ، ءبىر جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا %4.1 ارتقان.

لياۋحى شىعاناعىنىڭ تەڭىزگە قۇيار ساعاسىندا ازىق ىزدەگەن، دەمالىپ جاتقان ءتۇرلى جابايى حايۋاناتتار. شيە گاڭ فوتوسى

جۋىرداعى جىلداردان بەرى، قىستى بۇل ارادا وتكىزەتىن شۇبار تۇلەندەردىڭ سانى بارعان سايىن مولايىپ، سولتۇستىككە قاراي كوشپەيتىن بولدى. ولار ەڭ قاراپايىم ءتاسىل ارقىلى وسى تەڭىز شىعاناعىنا بولعان سەنىمىن ءبىلدىردى.

سازدى جەردى قالپىنا كەلتىرۋدەن يگىلىككە كەنەلگەندەر تەك شىبار تۇلەندەر عانا ەمەس. لياۋحى ساعاسىنان قازىرگە دەيىن 336 ءتۇرلى قۇس بايقالدى، بۇل جەر دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قارا تۇمسىق شاعالانىڭ ەڭ كەڭ ءوسىپ – ءوربيتىن ورنىنا اينالدى. 18 كيلومەترلىك قىزىل تەڭىز جاعالاۋى كورىنىس دالىزىندە فوتوگرافيا اۋەسكەرلەرى قۇستاردىڭ توپتاسىپ ۇشقان كورىنىسىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، ساياحاتشىلار ەكولوگيالىق ساياحات نىساندارىنا يممەرسيۆتى فورمادا قاتىناستى، بالالار سازدى جەر عىلىمي تاربيە سارايىندا وسى تەڭىز جاعالاۋى جايلى تۇسىنىككە يە بولدى. بىلتىر بۇل اراعا ءبىر ميلليون 50 مىڭ (رەت) ساياحاتشى كەلىپ، ساياحات كىرىسى 50 ميلليون يۋاننان اسقان.

كوگىلدىر تەڭىز، اشىق اسپان، قىزىل ءتۇستى قايراڭ، جاسىل قامىس، قۇستاردىڭ داۋىسى — ادام مەن تەڭىزدىڭ جاراسىمدى سۋرەتى لياۋحى ساعاسىندا سىزىلا باستادى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى