بيىل كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ساياساتىنىڭ تەبىنى تومەندەتىلدى مە؟ (وقىرماندار سۇراۋ قويىپ، كوپشىلىك بىرگە نازار اۋدارۋ)

”1 - مامىر“ دەمالىسىندا ساۋداگەرلەردىڭ ساتۋدى جەبەۋ تەبىنى از بولمادى، كوپشىلىك ”مەملەكەتتىڭ قوسىمشا قاراجات بەرۋ“ ساياساتىنان دا كوپ ءۇمىت كۇتتى. بيىل قازىنادان 250 ميليارد يۋاننان ارتىق ۇزاق مەرزىمدىك ەرەكشە زايوم ورنالاستىرىلىپ، تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋعا مەدەت بەرىلدى. ەسىمدە قالۋىنشا، وتكەن جىلى بۇل سوما 300 ميلليارد يۋان بولعان ەدى، ساياساتتىڭ كۇشى جەتكىلىكسىز بولدى ما؟

_ حالىق تورابىنداعى توراپتاس

وسى توراپتاستىڭ كۇدىك - كۇمانىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن، الدىمەن وتكەن جىلعى ناتيجە تالونىن كورگەنىمىز ءجون سياقتى.

2025 - جىلى كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋعا قاتىستى تاۋارلاردىڭ ساتىلۋ سوماسى 2 تريلليون 600 ميلليارد يۋاننان اسىپ، بۇدان يگىلىكتەنگەن تۇتىنۋشىلار 360 ميلليون ادام - رەتتەن استى. ساياسات تۇتىنۋدى ءونىمدى جەبەپ، قوعامدىق تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسىنىڭ ارتۋىن ءبىر پايىزدان اسىردى.

بۇقارانىڭ ”زات ساتىپ الۋ قىزعىندىلىعىن“ جەبەپ، تۇرمىس ساپاسىن جوعارىلاتۋمەن بىرگە، كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ساياساتى دا كاسىپ قۇرىلىمى مەن تۇتىنۋ قۇرىلىمىنىڭ ساپالىلانۋىن، دارەجەسىنىڭ جوعارىلاۋىن ىلگەرىلەتتى. ءۇي ەلەكتر جابدىقتارىنىڭ كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋدا، 1 - دارەجەلى ەنەرگيا ءونىمى (سۋ تازارتۋ) ونىمدەرىنىڭ يەلەگەن مولشەرى %90 تەن اسسا؛ اۆتوموبيلداردىڭ كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋدا، جاڭا ەنەرگيالى اۆتوموبيلداردىڭ يەلەگەن مولشەرى %60 كە جاقىنداسىپ، جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىكتەردىڭ بولشەك ساتىلۋ بازارىنىڭ ۇلەسى ءۇرتىس بىرنەشە اي %50 تەن اسقان...

كونەنى جاڭاعا اۋىستىرۋ ساياساتى، حالىق تۇرمىسىنا تيىمدىلىك جاساۋ، ىشكى سۇرانىمدى كەڭەيتۋ، تيپىن وزگەرتۋدى جەبەۋ سىندى ءۇش ءتۇرلى رولعا قاتار كۇش سالىپ، ناقتى ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى، سوندىقتان بيىل دا ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىلىپ، رەتتەلىپ اتقارىلدى.

توراپتاستار نازار اۋدارىپ وتىرعان سوما ماسەلەسىنە قايتا ورالايىق، بيىل كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋعا جۇمسالاتىن ۇزاق ۋاقىتتىق ەرەكشە زايوم سوماسى، شىنىندا دا، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 50 ميلليارد يۋان از بولدى. الايدا، بۇل ساياساتتىق تەبىننىڭ ازايۋى ەمەس، ونىڭ استارىندا ساياساتتىق ءتاسىلدىڭ جوعارىلاۋى جاتىر. سوما ازايعانىمەن، ساياساتتىڭ ”قۇنى“ ءتىپتى دە ارتا ءتۇستى.

ەڭ اۋەلى، بيىلعى تۇتىنۋدى جەبەۋ ساياساتى قازىنالىق قوسىمشا قاراجاتتىڭ ”جالعىز ويىنى“ ەمەس، قايتا قازىنا مەن فينانستىڭ سايكەستى كۇش سالۋىنىڭ قوس اۋەنى بولماق.

250 ميلليارد يۋاندىق كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋدىڭ ەرەكشە ۇزاق مەرزىمدىك ەرەكشە زايومنان باسقا، ورتالىق قازىنا 100 ميليارد يۋان ورنالاستىرىپ، ىشكى قاجەتسىنۋدى جەبەۋگە مەدەت بەرەتىن التى ءتۇرلى ساياساتتى اتقارادى، مۇنىڭ ىشىندە، قىزمەت وتەۋ كاسىبى ساۋدا سۋبيەكتيۆىنىڭ قارىز اقشا ءوسىمى، جەكەلىك تۇتىنۋ قارىز اقشاسىنىڭ ءوسىمى جالعاستى اتقارىلادى جانەدە كەمەلدەندىرىلەدى، الدىڭعىسى سيفر، جاسىل، بولشەك ساتۋ سياقتى ءۇش ءتۇرلى تۇتىنۋ سالاسىن قولداۋ اۋماعىنا كىرگىزىلسە، ال كەيىنگىسى كرەديت كارتوچكاسىنىڭ ەسەپ تالونىن مەرزىمگە ءبولىپ ءوسىم بەرۋ كولەمىنە ەنگىزىلدى... بۇل ەكى ءتۇرلى ساياسات بارلىق كۇندەلىكتى تۇتىنۋ سالاسىن قامتىدى، كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋ قيمىلى دا سونىڭ ىشىندە.

كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ساياساتى مەن قازىنا - فينانستىڭ ءوسىمىن سايكەستىرۋ ساياساتىنىڭ قاباتتاسۋى مىناداي ونىمدىلىكتى جۇزەگە اسىرادى: تۇتىنۋ جاعىندا، تۇتىنۋشىلار قازىنالىق تىكەلەي قوسىمشا قاراجاتتان يگىلىكتەنىپ، ساتىپ الۋدىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋمەن بىرگە، تومەن ءوسىمدى قارىز اقشا تولەۋ قىسىمىن جەڭىلدەتەدى؛ قامداۋ جاعىندا، قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ تيجارات تۇلعالارى قارىز اقشانىڭ ءوسىمىن قازىنادان كوتەرۋدەن يگىلىكتەنىپ، قارجى اينالىمىنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتىپ، قامداۋ مەن قاجەتسىنۋگە قىزمەت وتەۋدى ونان ارى كەمەلدەندىرە الادى ... بۇل ساياساتتىڭ ”كەشەندى شارالارى“ قامداۋدى اماناتتاۋمەن بىرگە، تۇتىنۋعا دا كۇش ۇستەيدى.

ەكىنشىدەن، بيىلعى ساياسات قۇرىلىمدى ساپالىلاندىرۋدىڭ ساياساتتىق ماقساتىن ونان ارى كورنەكتىلەندىرىپ، قازىنالىق قوسىمشا قاراجات بايلىعىن ”دالمە - ءدال تامشىلاتىپ سۋارۋدى“ باسا دارىپتەدى.

ءونىم تۇرلەرى جاعىندا، كوپ ءتۇرلى بىتىراندى قولداۋدان نازاردى اۆتوموبيل، 6 ءتۇرلى ءۇي ەلەكتر جابدىقتارى، 4 ءتۇرلى سيفرلى زەردەلى ءونىم سياقتى ءتۇيىندى سالالارعا شوعىرلاندىرۋعا رەتتەلدى؛ ولشەم جاعىندا، ءۇي ەلەكتر جابدىقتارىندا تەك 1 - دارەجەلى ەنەرگيا ونىمدىلىگى (سۋ تازارتۋ) ونىمدەرىنە عانا قوسىمشا قاراجات بەرىلسە، اۆتوموبيل باعاسى بويىنشا پارىقتى قوسىمشا قاراجات بەرۋگە رەتتەلدى؛ مەحانيزم جاعىندا، بۇكىل ەلدەگى 4 ۇلكەن سالانىڭ قوسىمشا قاراجات ولشەمى بىرلىككە كەلتىرىلدى... وسى ءبىر قىدىرۋ ورنالاستىرۋلار قازىنالىق قوسىمشا قاراجات بايلىعىن جاسىل، زەردەلى، جوعارى ساپالى تاۋارلارعا ونان ارى بەيىمدەدى.

ساياساتتىڭ ”ەكى قاباتتالۋ كۇيى“ العاشقى ادىمدا كورىنە باستادى: 5 - ايدىڭ 4 - كۇنىنە دەيىن، 2026 - جىلعى تۇتىنۋ بۇيىمدارىنىڭ كونەسىن جاڭاسىنا اۋىستىرۋدان 86 ميلليون 204 مىڭ ادام - رەت يگىلىككە كەنەلىپ، ساتىلۋ سوماسى 629 ميلليارد 270 ميلليون يۋانعا جەتتى. سونىمەن بىرگە، قازىنا، فينانس سايكەسىپ ىشكى سۇرانىمدى جەبەۋدىڭ ءبىر قىدىرۋ ساياساتتىق پايداسى جەدەل جارىققا شىعىپ، ءبىرىنشى توقساندا جاڭادان تاراتىلعان قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ تيجارات تۇلعالارىنىڭ قارىز اقشاسى 3 تريلليون 100 ميلليارد يۋاننان اسىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %6.2 ارتىپ، ءبىر ءبولىم رەستۋران - اسحانالاردى كەڭەيتىپ سالۋ، حالىقتىق تۇسەلحانالاردىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ سياقتى تۇتىنۋعا قىزمەت وتەۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ نىساندارىنىڭ جەدەل تياناقتانۋىنا قولداۋ كورسەتىلدى؛ جاڭادان تاراتىلعان جەكەلەردىڭ تۇتىنۋ قارىز اقشاسى 5 تريلليون 400 ميلليارد يۋانعا تاياپ، جەلى ءىشى، جەلىدەن تىس كورىنىس ىقپالداسىپ، بۇقارانىڭ كوپ نەگىزدى تۇتىنۋ قاجەتى اناعۇرلىم ويداعىداي قاناعاتتاندىرىلدى.

سوندىقتان كونەنى جاڭاعا اۋىستىرۋ ساياساتىنىڭ تەبىنىنە تۇجىرىم جاساۋدا قارجىنىڭ ”ءبىر ەسەبىنە“ عانا قاراۋعا بولمايدى، ونان دا ماڭىزدىسى، ساياساتتىڭ ”كەشەندى شارالارىنا“ قاراۋ كەرەك.

بيىلعى ”دارەجەسى جوعارىلاعان نۇسقا“ ساياساتىنا بۇقارا تۇرعىسىنان قاراعاندا، تىكەلەي قوسىمشا قاراجاتتان سىرت، كورىنىسى ءتىپتى دە كوپ، بارىسى ءتىپتى دە قاراپايىم ءوسىمى ەسەپكە الىنعان قارىز اقشاعا يە بولۋعا بولادى؛ ساياساتتىق قارجىنىڭ ۇلكەن تۇرعىسىنان قاراعاندا، قازىنا، فينانس سەلبەسىپ ءوسىمى ەسەپكە الىنعان قۇرالداردى ەنگىزگەننەن كەيىن، تۇتىنۋدى جەبەۋ تەبىنى كەمەيمەي، قايتا ارتتى؛ قازىنانى جونگە سالۋ تۇرعىسىنان قاراعاندا، قازىنالىق قارجىنىڭ فينانس بايلىعىنا بولعان قوزعاۋشىلىق رولى ساۋلەلەندىرىلىپ، قارجىنىڭ پايدالانىلۋ ونىمدىلىگى ءتىپتى دە جوعارىلاپ، ساياسات كولەمى رەتتەلگەننەن كەيىن جوعارى ساپالى دامۋ تالابى اناعۇرلىم كورنەكتىلەندى.

قارجى مولشەرىن ازايتۋ ءادىسى بولعانىمەن، الايدا ساياساتتىڭ دالدىگىن ارتتىرۋ ءادىسى، ساياساتتىڭ ونىمدىلىگىن كوبەيتۋ ءادىسى ماكرولىق تىزگىندەۋدىڭ جۇيەلى وي جۇگىرتۋىن، سونداي - اق ”كولەم بەتالىسىنان“ ”ساپا بەتالىسىنا“ قاراي قادام تاستاۋىنىڭ اقىل - پاراساتىن ايگىلەدى. ساياسات جاڭالانىپ، فينانس پەن قازىنا سايكەسە كۇش سالىپ، تۇتىنۋدىڭ سەرپىلۋى مەن كاسىپ سالاسىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋعا باياندى قوزعاۋشى كۇش قوستى.