گۋاڭدۇڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن كۇشەيتتى

15 - كەزەكتى مەملەكەتتىك سپورت جارىسىنىڭ الاۋ جەتكىزۋ الاڭىندا لىجۇي (شىنجىن) روبوت تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى زەرتتەپ جاساعان ادام ءپىشىندى روبوت ”كۋافۋ“ الاۋشى رەتىندە مەڭگەرۋ جۇرگىزىلمەگەن، سەرىك قوسىلماعان دەربەس جەتكىزۋدى ورىندادى؛ اشىلۋ سالتىندا ادام ءپىشىندى 3 روبوت دالمە - ءدال سايكەسىپ، چۇنچيۋ داۋىرىندەگى قولا مۋزىكا اسپابىن قاقتى...

ولاردىڭ بارلىعى گۋاڭدۇڭ شىنجىننىڭ ”روبوت اڭعارىنان“ كەلگەن، بۇل اراعا 100 دەن استام روبوت كاسىپورنى، 10 عا جۋىق جوعارى مەكتەپ جانە عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمى شوعىرلانعان، جوعارى مەكتەپتەردىڭ تاجىريبەحانالارى مەن زاۆودتاردىڭ ءوندىرىس جەلىسى ءبىر كوشەمەن عانا ءبولىنىپ تۇرادى، عيماراتتىڭ ۇستىڭگى جانە استىڭعى قاباتتارىندا كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ جوعارعى، تومەنگى اعارى، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋ ىشكەرىلەي توعىسقان.

2023 - جىلى 4 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭدۇڭدا قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى تۇلعالىق ورنىن كۇشەيتىپ، جاڭالىق اشۋ تىزبەگىنىڭ، كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ، قارجى تىزبەگى، دارىندىلار تىزبەگىنىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ جانە كاسىپ سالالاندىرۋ دەڭگەيىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە كاسىپ سالاسى عىلىم - تەحنيكاسىندا جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن قۇرۋ كەرەك“. 2025 - جىلى 11 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭدۇڭدا قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋدى كوزدە ۇستاپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن كۇشەيتىپ، حالىقارالىق باسەكەلىك قۋاتقا يە وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك“.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان گۋاڭدۇڭ تۇزىمدە جاڭالىق اشۋ ارقىلى تۇعىر ورناتۋعا، ەكولوگيا قۇرۋعا، قورشاعان ورتانى ساپالىلاندىرۋعا تاباندى بولىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن كۇشەيتىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى جەتىلدىرۋگە، دامىتۋعا جاڭا قوزعاۋشى كۇش ۇستەدى.

جاڭالىق اشۋ تۇعىرىن قۇرىپ، ءوندىرىس پەن زەرتتەۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتتى.

شىنجىن لۇڭحۋا رايونىنداعى مەملەكەتتىك جوعارى يقۋاتتى ەمدەۋ جابدىقتارىندا جاڭالىق اشۋ ورتالىعىنا (تومەندە قىسقاشا ”مەملەكەتتىك جاڭالىق اشۋ ورتالىعى“ دەلىنەدى) بارعانىمىزدا، زەرتتەۋشىلەر قاربالاستىققا ءتۇسىپتى. بۇل ارادا ەلىمىزدە وندىرىلگەن تۇڭعىش دەنە سىرتىنداعى وكپە - وتتەگى قوسپا جۇيەسى (ECMO) سياقتى ەل ىشىندەگى بوستىقتى تولتىراتىن كوپتەگەن تەحنيكالىق جەتىستىك دۇنيەگە كەلدى.

”جوعارى دەڭگەيلى ەمدەۋ جابدىقتارى كاسىبى كوپ ءپاننىڭ توعىسۋىنا سايادى، ەگجەي - تەگجەيلى بولىنگەن سالاسى كوپ، زەرتتەۋ - اشۋ پەريودى ۇزاق“. مەملەكەتتىك جاڭالىق اشۋ ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، جاڭالىق اشۋدى زەرتتەۋ ورنى باستىعىنىڭ ورىنباسارى حى جيايە بىلاي دەپ تانىستىردى: 2020 - جىلى 4 - ايدا جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شىنجىن وزىق تەحنيكانى زەرتتەۋ ورنى، مايرۇي ەمدەۋى، ليانيىڭ ەمدەۋى، شيانجيان عىلىم - تەحنيكاسى جانە حاربين ونەركاسىپ داشۋەسى سياقتى ورىندار مەملەكەتتىك جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن باستاماشىلدىقپەن قۇرىپ، ءوندىرۋ، زەرتتەۋ، جالعاۋ تۇعىرىن قۇردى ءارى كاسىپورىندارعا تەحنيكالىق شەشۋ جوباسىن ازىرلەدى.

قازىر گۋاڭدۇڭ 6 مەملەكەت دارەجەلى جاساۋ كاسىبىندە جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن، 40 تان استام ولكە دارەجەلىدەن جوعارى جاساۋ كاسىبىندە جاڭالىق اشۋ ورتالىعىن قۇرىپ، زەردەلى ءۇي ەلەكتر جابدىقتارى، جارتىلاي وتكىزگىش سياقتى ستراتەگيالىق تىرەكتى كاسىپ سالالارى مەن جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىن قامتىپ، مەملەكەتتىڭ 8 وزىق جاساۋ كاسىپ سالاسى شوعىرىن قالىپتاستىردى.

مەحانيزم رەفورماسىن ىلگەرىلەتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن وندىرگىش كۇشكە اينالدىرۋدى جەبەدى.

ۋاقىتتى، جولدى بەلگىلەگەندە عانا، دەربەس ۇشىپ، قونا الادى... گۋاڭجوۋ جۇڭكى يۇنتۋ زەردەلى عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى جاڭادان زەرتتەپ جاساعان زەردەلى ۇشقىشسىز ۇشاق الىستان اڭعارۋ جۇيەسى قاتىناس، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، ەلەكتر قۋاتىن شارلاۋ - تەكسەرۋ سياقتى سالالاردا قولدانىلادى. ”جەرگىلىكتى ورىننىڭ جاڭالىق اشۋدى قولداۋ ءتۇزىلىس، مەحانيزمى كاسىپورىننىڭ قارىشتاپ دامۋىن ىلگەرىلەتتى“ دەدى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى پان يۇڭفىڭ.

گۋاڭدۇڭ ولكەسى مىندەتتىك عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرى ۇقىعى رەفورماسى جونىندە ىزدەنىس جاساپ، گۋاڭدۇڭ ولكەلىك عىلىم اكادەمياسى گۋاڭجوۋ جاعراپيا زەرتتەۋ ورنىنىڭ قاتىستى عىلمي زەرتتەۋ ۇيىرمەسىنە %70 مەنشىك ۇقىعىن بەرىپ، جۇڭكى يۇنتۋ سەرىكتەستىگىن باعاعا سىندىرىپ جارناعا قوستى ءارى تەحنيكا دەلدالدارىن جارنا ۇستاپ قارجى قوسۋعا ەنگىزدى. قازىر جۇڭكى يۇنتۋ سەرىكتەستىگى ەل ىشىندەگى وزىق ۇشقىشسىز ۇشاق الىستان اڭعارۋ تورابى تاسىمال ساۋداگەرىنە اينالدى.

تۇزىمدە جاڭالىق اشۋ ارقىلى عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋعا دەم بەرىپ، تۇتاس بارىستاعى جاڭالىق اشۋ تىزبەگىن ورناتتى. گۋاڭدۇڭ ولكە دارەجەلى قازىنانىڭ عىلىم - تەحنيكا ارناۋلى قارجىسىنىڭ نەگىزدىك زەرتتەۋگە قوسىلۋ سالىستىرماسىنىڭ 1/3 ىنەن تومەن بولماۋىن بەلگىلەدى؛ عىلمي زەرتتەۋ قاراجاتىن پايدالانۋدا ”شەكتەلگەن سالالار ءتىزىمى + كوتەرمەگە الۋ ءتۇزىمى“ جونىندە سىناق تۇيىندەرىندە ىزدەنىس جاساپ، عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاراجاتتان پايدالانۋ دەربەس ۇقىعىن ەڭ جوعارى شەكتە بەردى؛ ”قابىلەتتىلەر باستاماشى بولىپ ىستەۋ ءتۇزىمى“، ”كاسىپ يەسى ءتۇزىمى“ سياقتى تاسىلدەردە جاڭالىق اشىپ، ولكەنىڭ 12 توپتاعى ءتۇيىندى سالاسىنداعى زەرتتەۋ - اشۋ جوسپارىن اتقارۋعا ۇيىمداستىردى...

جاڭالىق اشۋ ارقىلى دەم بەرىپ، ”0 دەن 1 گە دەيىنگى“ كەلەلى ءتول جاسامپازدىق جەتىستىكتەرىن جەدەل جارىققا شىعاردى: چيلين چيپى كەڭ كولەمدەگى دەربەس قولدانىستى ىسكە اسىردى، جوعارى دەڭگەيلى يادرو ماگنيتتىك رەزونانس جابدىعى سياقتىلار شەشۋشى تابىستارعا قول جەتكىزدى، 5G ورتا، جوعارى جيىلىكتەگى تولقىن سۇزگىش چيپىندە تۇتاس تىزبەكتى وزەكتى تەحنيكامەن دەربەس مەڭگەرۋدى جۇزەگە اسىردى...

جاڭالىق اشۋ فاكتورلارىن شوعىرلاندىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ جاڭالىق اشۋداعى نەگىزگى تۇلعالىق ورنىن كۇشەيتتى.

تۇنىق كۇيدە 10 ەسە ۇلكەيتە الاتىن D3 كوزىلدىرىگى جاي - جاپساردى تولىق كورسەتە الادى؛ يكەمدى مەحانيكالىق بىلەك شيپاگەردىڭ تار كەڭىستىكتە دالمە - ءدال جۇمىس جۇرگىزۋىنە كومەكتەسەدى... شىنجىن جيڭفىڭ ەمدەۋ عىلىم - تەحنيكا شەكتى جارنا سەرىكتەستىگى ەل ىشىندەگى تۇڭعىش جالاڭ بىلەكتى، جالاڭ تەسىكتى وپەراتسيا روبوتىن دەربەس زەرتتەپ جاسادى ءارى بازارعا سالدى، قازىر 1000 نان استام كلينيكالىق وپەراتسيا جاسالدى، كاسىپورىن ەل ءىشى - سىرتىندا 800 تۇردەن استام پاتەنتتى ءوتىنىش ەتتى.

بۇل گۋاڭدۇڭ ولكەلىك عىلىم - تەحنيكا مەڭگەرمەسى اتقارعان ولكەنىڭ ءتۇيىندى سالالارداعى زەرتتەۋ - اشۋ جوسپارىنىڭ ارقاسى بولىپ، كاسىپورىنداردىڭ العاشقى قارجى جاعىنداعى كەدەرگىلەردى ءونىمدى تۇردە شەشىپ، ءتۇرلى جاڭالىق اشۋ فاكتورلارىن كاسىپورىندارعا شوعىرلاندىرۋعا جەتەكتەدى. تاماشا ساياساتتىق ورتا جاراتقان گۋاڭدۇڭ ولكەنىڭ ءتۇيىندى زەرتتەۋ - اشۋ جوسپارىنداعى، كەلەلى ارناۋلى نىساندارىنداعى كاسىپورىن جەتەكشىلىك ەتەتىن نىسانداردىڭ سالىستىرماسىن %80 تەن استامعا جوعارىلاتتى؛ كاسىپورىنداردىڭ ”كوتەرمەگە بەرۋشى“ رەتىندە تەحنيكالىق قامال الۋدى ۇيىمداستىرۋىن قولدادى... قازىر گۋاڭدۇڭنىڭ شامامەن %90 عىلمي زەرتتەۋ قۇرىلىمى، زەرتتەۋ - اشۋ قاراجاتى، تاپقىرلىق پاتەنت ءوتىنىشى تۇگەلدەي كاسىپورىننان كەلگەن، كاسىپورىن باستاماشى بولعان جاڭالىق اشۋدان قامال الۋ نىساندارى %50 تەن استامىن ۇستايدى. 2024 - جىلى گۋاڭدۇڭ ولكەسىنىڭ زەرتتەۋ - اشۋ قاراجاتى ۇسىنىلىمى 510 ميلليارد يۋانعا، زەرتتەۋ - اشۋ ۇسىنىلىمىنىڭ كۇشەمەلىلىگى %3.6 كە جەتتى.

قازىر گۋاڭدۇڭ ”15 - بەسجىلدىق“ كەزىندەگى عىلىم - تەحنيكا ءتۇزىلىسى رەفورماسىن تەرەڭدەتۋدىڭ جالپى تۇلعالىق جوباسىن زەرتتەپ جاساپ، وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ شەشۋشى نىساناسىنا نازار اۋدارىپ، ءتۇيىندى تۇردە قامال الۋعا كۇش سالۋدا. ”باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاعان گۋاڭدۇڭ جاپپاي جاڭالىق اشۋدى قولدايتىن ءتۇزىلىس، مەحانيزمدى جەدەل ورناتىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ارقىلى قۋاتتى ولكە قۇرۋدى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، جاڭالىق اشۋعا سۇيەنىپ ىلگەرىلەيتىن، جاڭالىق اشۋعا سۇيەنىپ الۋەتتەنەتىن، جاڭالىق اشۋ ارقىلى جەڭىسكە جەتەتىن وسىزاماندانعان جاڭا گۋاڭدۇڭ قۇرۋعا قۇلشىنادى“ دەدى گۋاڭدۇڭ ولكەلىك پارتكومنىڭ شۋجيى حۋاڭ كۇنميڭ.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى