حايناننىڭ رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى جاپپاي تەرەڭدەتۋ تەبىنى پارمەندى بولدى

پارتيا ورتالىق كوميتەتى بيىل 12 - ايدىڭ 18 - كۇنى حاينان ەركىن ساۋدا پورتىنىڭ تۇتاس ارالدا كەدەن جابىق كۇيدە جۇمىس جۇرگىزۋىن رەسمي باستاۋدى ۇيعاردى، بۇل _ ەلىمىزدىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى سىرتقا ەسىك اشۋدى تاباندىلىقپەن كەڭەيتىپ، اشىق دۇنيە ءجۇزى ەكونوميكاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى بوگەنايلىق شاراسى.

”يدەيانى ازات ەتىپ، ءورىس اشا جاڭالىق اشىپ، ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزىپ، قيىندىقتاردان قامال الىپ، دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە جۇڭگوشا ەركىن ساۋدا پورتىن جەدەل قۇرىپ، حايناندى جاڭا داۋىردەگى جۇڭگونىڭ رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋىنىڭ ۇلگىسىنە اينالدىرۋ كەرەك“، ”حاينان ەركىن ساۋدا پورتىن قۇرۋ − پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ جاڭا داۋىردە رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى كوزدەي وتىرىپ جاساعان كەلەلى شەشىمى“، باس شۋجي شي جينپيڭ زور ءۇمىت ارتىپ وتىر.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان حاينان رەفورمانى اناعۇرلىم جاپپاي تەرەڭدەتىپ، ەسىك اشۋدى اناعۇرلىم كەڭ سالادا، اناعۇرلىم تەرەڭ ساتىدا ىلگەرىلەتۋگە كۇش سالىپ، ەلىمىزدىڭ جاڭا داۋىردەگى سىرتقا ەسىك اشۋىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ماڭىزدى قاقپانى قۇلشىنا قۇرىپ، وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن جەدەل ورناتىپ، بازارلانعان، زاڭمەن جونگە سالىناتىن، حالىقارالانعان ماڭداي الدى ساۋدا ورتاسىن قالىپتاستىرىپ، حاينان ەركىن ساۋدا پورتىن جوعارى ولشەممەن قۇردى.

حاينان ەركىن ساۋدا پورتىنىڭ تۇتاس ارالدا كەدەن جابىق جۇمىس جۇرگىزۋدى رەسمي باستاۋىنىڭ جۇمساق، قاتتى بولشەك دايىندىعى جاپپاي ورىندالدى. 12 - ايدىڭ 10 - كۇنى حايكوۋ شينحاي پورتى مەن نانگاڭ پورتىنىڭ ”2 - جەلىدەگى شەكارا وتكەلىن“ (جۇك تاسىمالى) شوعىرلى تەكسەرۋ الاڭى كەدەندىك جابىق كۇيدەن بۇرىنعى ەڭ سوڭعى كوتەرىمدىلىك سىناعىن قارسى الدى. ءۇشىنشى جاق باعالاۋ گرۋپپاسى كەدەننەن قالىپتى ءوتۋ، كەدەندىك ورنالاستىرۋ سياقتى كوپتەگەن كەدەننەن ءوتۋ جاعدايىنا ناق مايداندا باعالاۋ جۇرگىزدى.

كوتەرىمدىلىك سىناعىنىڭ كولەمى مەن قولدانىلۋ جاعدايى ۇزدىكسىز كەڭەيتىلدى. بيىل 9 - ايدان باستاپ حاينان ولكەسى 10 ”2 - جەلىدەگى شەكارا وتكەلىن“ سىناق رەتىندە ىسكە قوستى؛ 11 - ايدىڭ 18 - كۇنى كەدەندىك جابىق جۇمىس جۇرگىزۋ بىرىككەن جاتتىعۋى مەن 24 × 7 ساعاتتىق توقتاۋسىز اينالىمدى باستادى؛ 12 - ايدىڭ 2 - كۇنىنەن 10 - كۇنىنە دەيىن كەدەندىك جابىق كۇيدەگى كوتەرىمدىلىك سىناعىنىڭ ناتيجەسىن 3 - رەت باعالاۋدى ورىستەتىپ، جالپى بارىس، جالپى فاكتور، جاپپاي قامتۋ، ۇلكەن ۇلگى، ناقتى شايقاستىق كوتەرىمدىلىك سىناعى ارقىلى كەدەندىك جابىق كۇيدەگى اينالىمنىڭ ”قويا بەرىلۋىنە“ ءارى ”باسقارىلۋىنا“ كەپىلدىك ەتتى.

باعالاۋ گرۋپپاسى بىلاي دەپ قارادى: ءبىرىنشى، ەكىنشى رەتكى باعالاۋ، رەتتەۋ - تۇزەتۋ ىستەرى نەگىزىنەن ورىندالىپ، كەدەننەن ءوتۋ بارىسى اناعۇرلىم ىركىلىسسىز، ءتارتىپتى بولدى، باسىم كوپ ساندى تيجارات تۇلعاسىنىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرۋعا بولادى.

حاينان ولكەلىك پارتكوم رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ كەڭسەسى (ەركىن ساۋدا پورتى رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋ كەڭسەسى) مەڭگەرۋشىسىنىڭ ۇنەمىلىك ىستەرگە جاۋاپتى ورىنباسارى گۋان جيرۇڭ مىنالاردى ءبىلدىردى: ”يمپورت ەتىلگەن باجى الىناتىن تاۋارلار ءتىزىمى، زات اينالىمىنان باجى الۋ ساياساتى، شەكتەمە تىزىمدىگى، مانەرلەۋدەگى ارتقان قۇن باجىسى كولەمىندەگى ىشكى ساتۋدا كەدەن باجىسىن كەشىرىم ەتۋ ساياساتى، كەدەندىك باقىلاۋ - باسقارۋ ءادىسى سياقتى كەدەندىك جابىق ساياسات پەن قاتىستى سايكەستى قۇجاتتار تۇگەلدەي شىعارىلدى، كەدەندىك جابىق ساياسات - ءتۇزىم جۇيەسى نەگىزىنەن قالىپتاستى، كەدەندىك جابىق اينالىمنىڭ جۇمساق، قاتتى بولشەك دايىندىعى جاپپاي ورىندالدى“.

تۇزىمدە شوعىرلى جاڭالىق جاراتىپ، حالىقارالىق جوعارى ولشەمدى ەكونوميكا - ساۋدا ەرەجەسىنە تۋرالاندى.

بيىل 2 - ايدىڭ سوڭىندا بۇرىن باسقا ەلدە جۇرگىزۋگە كەلىسكەن تورەلىك ايتۋ دەلوسىنا ەڭ سوڭىندا حايناندا سوت اشىلدى.

”«حاينان ەركىن ساۋدا پورتىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا ىستەرىنە تورەلىك ايتۋدى دامىتۋ جونىندەگى ءبىرقانشا بەلگىلەمەسىن» قولدانۋ ارقىلى ءبىز حالىقارادا جاپپاي قولدانىلاتىن ۋاقىتتىق تورەلىك ايتۋ ءتاسىلىن تاڭداپ، كاسىپورىننىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن قورعادىق“. شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان ىسكە قاتىستى كاسىپورىننىڭ مىندەتتەمەلى ۋاكىلى يىن جياكى بىلاي دەدى: ”ۋاقىتتىق تورەلىك ايتۋ ءتىپتى دە يكەمدى، قاراجاتى ءتىپتى دە تومەن، ءتارتىبى ءتىپتى دە قولايلى“.

حاينان ەرەجە، قاعيدا، ءتۇزىم، باسقارۋ، ولشەمنىڭ ءوزارا توعىسۋىن كۇش سالا نىعايتتى. «حاينان ەركىن ساۋدا پورتى قۇرىلىسىنىڭ جالپى تۇلعالىق جوباسى» باسىپ تاراتىلعاننان بەرى حاينان ولكەسى 21 توپتاعى 173 ءتۇرلى تۇزىمدە شوعىرلى جاڭالىق جاراتۋ مىسالىن قالىپتاستىردى، مۇنىڭ ىشىندە 82 ءتۇرى مەملەكەت دەڭگەيىندە مويىندالىپ، 37 ءتۇرى بۇكىل ەلگە جالپىلاستىرىلدى.

ساۋدا ورتاسىن ساپالىلاندىرىپ، حالىقارالىق باسەكەنىڭ جاڭا ابزالدىعىن جەتىلدىردى.

2022 - جىلى قۇرىلعان حاينان دىڭبايشى ساندى مالىمەت عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى ءبىر جىلدان كەيىن حاينانداعى مەملەكەتتىك توراپ حاۋىپسىزدىگى جانە ينفورماتسيالاندىرۋ كەڭسەسىنىڭ ساندى مالىمەتتەردىڭ شەكارادان شىعۋ حاۋىپسىزدىگىن باعالاۋىنان وتكەن تۇڭعىش كاسىپورىنعا اينالدى، بيىل تاعى دا مەملەكەت بويىنشا تۇڭعىش توپتاعى ارتقان قۇن تەلەگراف كاسىبى تيجاراتىن تۇيىندە سىناق ەتەتىن كاسىپورىنعا اينالدى. ”حاينان _ ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق قۇراتىن مەكەنىمىز. ساياساتتىڭ پايداسىنان يگىلىكتەنگەن ءبىز مەجەدەن ارتىق قارىمجىعا يە بولدىق“ دەدى دىڭبايشىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى ۋ گۋاڭيۇي.

حالىقارالىق ساۋدا مەن حالىقارالىق قارجى قوسۋدىڭ ”ءبىر تەرەزەسىن“ جاسامپازدىقپەن قۇرىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، ”توتەنشە قاراپايىم تەكسەرىپ بەكىتۋ“ رەفورماسىن ىشكەرىلەي اتقارىپ، بۇكىل ەل بويىنشا ءبىر ءبولىم شەتەل كاپيتالىمەن قۇرىلعان كاسىپورىنداردى تىركەۋدىڭ تۇتاس بارىسىن ەلەكترونداندىرىپ ءبىتىرۋ، شەتەل كاسىپورىندارىن تىكەلەي تىركەۋ ءتۇزىمى سياقتى 5 ءتۇرلى جاڭالىق اشۋ شاراسىن الدىمەن اتقاردى...

حاينان ساۋداعا قارجى قوسۋدىڭ ەركىن، قولايلى بولۋ دەڭگەيىن كۇش سالا جوعارىلاتىپ، ساۋدا ورتاسىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىرىپ، بازاردىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن ۇزدىكسىز تاسقىنداتىپ، دامۋدىڭ ىشكى قوزعاۋشى كۇشىن ارتتىردى. 2020 - جىلدان 2024 - جىلعا دەيىن حايناننىڭ زات جانە قىزمەت وتەۋ يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسى جىلىنا ورتا ەسەپپەن جەكە - جەكە %31.3، %32.3 ارتتى؛ ناقتى پايدالانىلعان شەتەل قارجىسى 15 ميلليارد 150 ميلليون ا ق ش دوللارى بولىپ، حاينان ولكەسى قۇرىلعاننان كەيىنگى الدىڭعى 32 جىلداعى جالپى جيىنتىقتان اسىپ ءتۇستى.

ەسىك اشۋ ارقىلى رەفورمانى، ەسىك اشۋ ارقىلى دامۋدى جەبەدى، حايناننىڭ بايتاق دالاسىندا جاڭا قوزعاۋشى كۇش، جاڭا ابزالدىق، جاڭا ومىرشەڭدىك كۇش ۇزدىكسىز جارىققا شىقتى.

حاينان ولكەلىك پارتكومنىڭ شۋجيى فىڭ فەي مىنالاردى ءبىلدىردى: حاينان باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، پارتيا 20 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن جانە ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، ەركىن ساۋدا پورتىنىڭ رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋ جالپىلىق تاجىريبە تۇعىرىنىڭ رولىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، بەلسەنە ىزدەنىس جاساپ، الدىمەن اتقارىپ، الدىمەن سىناق ەتىپ، جوعارى دەڭگەيدەگى سىرتقا ەسىك اشۋدى تەز، ورنىقتى كەڭەيتىپ، الەمدىك فاكتورلاردى شوعىرلاندىرۋعا، الەمدىك بايلىقتى ورنالاستىرۋعا، كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىن جەبەۋگە كۇش سالادى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى