جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا عىلىم - تەحنيكانى وسىزامانداندىرۋدى تىرەك ەتۋ كەرەك (باس شۋجي ءجىتى قاداعالاپ وتىرعان ىستەر · تياناقتاندىرۋدىڭ قايتىمدى اڭىسى)

”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا عىلىم - تەحنيكانى وسىزامانداندىرۋدى تىرەك ەتۋ، جوعارى ساپالى دامۋدى جۇزەگە اسىرۋدا عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋعا سۇيەنىپ جاڭا قوزعاۋشى قۋات جەتىلدىرۋ“، ”دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە جاڭالىق اشۋ بيىگىن قالىپتاستىرۋ“ كەرەك.

_ 2024 - جىلى 4 - ايدىڭ 16 - كۇنى باس شۋجي شي جينپيڭ مەملەكەتتىك عىلىم - تەحنيكا جينالىسىندا، مەملەكەتتىك عىلىم - تەحنيكا سيلىعى جينالىسىندا، ەكى اكادەميانىڭ اكادەميكتەر جينالىسىندا وسىلاي دەپ باسا دارىپتەدى

مەملەكەتتىك ساناق مەكەمەسى 4 - ايدىڭ 16 - كۇنى جاريالاعان ساندى مالىمەتتە كورسەتىلۋىنشە، 1 - توقساندا ەلىمىزدىڭ ىشكى ءوندىرىس جالپى ءونىم قۇنى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %5.0 ارتقان. ”15 - بەسجىلدىق“ جوبانىڭ العاشقى توقسانىندا نەگىزگى ماكرولىق كورسەتكىشتەردىڭ ارتۋ قارقىنى جوعارىلاپ، جاڭا قوزعاۋشى كۇشتەر تەز جەتىلىپ، حالىق شارۋاشىلىعى تاماشا باستاما جاراتقان. مۇنىڭ ىشىندە عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ جەتەكشىلىك رولى كۇشەيىپ، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ ونىمدىلىگى ۇزدىكسىز كورنەكتىلەنەگەن.

جاڭالىق اشۋ _ دامۋعا جەتەكشىلىك ەتەتىن ءبىرىنشى قوزعاۋشى كۇش. ”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا عىلىم - تەحنيكانى وسىزامانداندىرۋدى تىرەك ەتۋ، جوعارى ساپالى دامۋدى جۇزەگە اسىرۋدا عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋعا سۇيەنىپ جاڭا قوزعاۋشى قۋات جەتىلدىرۋ“، ”دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە جاڭالىق اشۋ بيىگىن قالىپتاستىرۋ“ كەرەك. عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى باس شۋجي شي جينپيڭ ەسىنەن شىعارمادى.

نەگىزدىك الدىڭعى لەكتىك زەرتتەۋدە تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزۋدەن ستراتەگيالىق جوعارى تەحنيكا سالاسىندا تىڭ سەكىرىستى قارسى الۋعا، ونان عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋدىڭ ىشكەرىلەي توعىسۋىن ىلگەرىلەتۋگە دەيىن، ستراتەگيالىق ورايدى مىقتى يگەرىپ، عىلىم - تەحنيكانىڭ بيىك شىڭىنا باتىلدىقپەن شىعىپ، عىلىم - تەحنيكادا قۋاتتى ەل قۇرۋدا نىق قادام تاستادى.

تيانۋىن 2 - ءنومىرلى جاساندى سەرىگىنىڭ ”جۇلدىز قۋۋ“ ساپارى باستالدى، بەيدوۋ جۇيەسىنىڭ كولەمدى قولدانىلۋى جاپپاي كەڭەيىپ، زەردەلى قۇلتەمىر ”جەدەل جەتىلدى“ ... بۇگىنگى جۇڭگوعا نازار سالساق، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرى جەدەل جارىققا شىعىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ بيىگى جەدەل ورنالاستىرىلىپ، اسپاندى شارلاپ، جەر قويناۋىن اشۋغا دەيىن ىزدەنىس تولاستامادى.

گۋاڭدۇڭ شىنجىن گۋاڭميڭ عىلىم قالاسىندا سينتەزدىك بيولوگيانى زەرتتەۋدەگى كەلەلى عىلىم - تەحنيكا نەگىزدىك قۇرىلعىلارى ەڭسە كوتەردى. بۇل ارادا وزىق اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسى مەن ماڭداي الدى عىلمي زەرتتەۋ جابدىقتارى جيناقتالىپ، كاسىپورىنداردىڭ بىرگە يگىلىكتەنۋىنە اشىق ۇستالدى.

2020 - جىلى 10 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ شىنجىن ەكونوميكالىق ەرەكشە رايونى قۇرىلعاندىعىنىڭ 40 جىلدىعىن قۇتتىقتاۋ جينالىسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”جاڭالىق اشۋ ارقىلى دامۋعا دەم بەرۋ ستراتەگياسىن تاباندىلىقپەن اتقارىپ، جاڭا قوزعاۋشى كۇشتى جەتىلدىرىپ، جاڭا قۋاتتى جوعارىلاتىپ، دۇنيە جۇزىلىك ىقپالعا يە عىلىم - تەحنيكادا جانە كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق اشۋ بيىگىن قۇرۋ كەرەك“.

سينتەزدىك بيولوگيالىق ءىرى قۇرىلعىلاردىڭ سالىنىپ ىسكە قوسىلۋى عىلىم - تەحنيكا مەن كاسىپ سالاسىندا جاڭالىق جاراتۋعا بەرىك تىرەك ازىرلەدى. زەرتتەۋ - اشۋعا قىزمەت وتەۋدە ”ىشكەرىلەي تاپسىرىس بەرىپ، تۇتاس بارىستى كوتەرمەگە الۋ“ تەحنيكانى كاسىپ سالالاندىرۋدىڭ ”ەڭ سوڭعى ءبىر كيلومەترىن“ اشىپ، كاسىپ سالاسىنىڭ جالپىلىق تەحنيكالىق كەدەرگىسىن بۇزدى.

جۇڭگو عىلىم اكادەمياسى شىنجىن وزىق تەحنيكا زەرتتەۋ ورنى جەتىلدىرگەن سەنريس بيولوگيالىق عىلىم - تەحنيكا (شىنجىن) شەكتى سەرىكتەستىگى ساپتىغى جوعارى سكۆالەندى جوعارى ونىمدىلىكپەن ءوندىرۋ ءۇشىن، ءداستۇرلى ءادىستى تاستاپ، قانت سياقتىلاردى شيكىزات ەتىپ، اشىتىپ وندىرۋگە ويىستى. ال ءداستۇرلى تاجىريبەحانا ۇلگىسىندە جارىقتاناتىن شتاممدى سۇرىپتاۋعا كەمىندە 3 جىل ۋاقىت كەتەدى، ونىڭ ۇستىنە وزىندىك قۇنى جوعارى بولادى.

سەرىكتەستىكتىڭ قۇرۋشىسى لو شياۋجوۋ بىلاي دەدى: سەرىكتەستىك سينتەزدىك بيولوگيالىق ءىرى قۇرىلعىلارداغى زەرتتەۋ - اشۋ قاجەتىن العا قويدى، قۇرىلعىلاردىڭ ىشكى بولەگىندە عىلىم جانە ينجەنەريا قوسىنىن قۇرىپ، سەرىكتەستىككە اۆتوماتتاندىرىلعان تاجىريبە جوباسىن جاسادى ءارى اتقارۋعا جاۋاپتى بولدى.

قازىر سەنريس ساپتىغى جوعارى سكۆالەندى كولەمدەندىرىپ اشىتۋ ءوندىرىسىن جۇزەگە اسىرىپ، وزىندىك قۇنى زور دارەجەدە تومەندەپ، ونىمدەرى كەيبىر حالىقارالىق باس ءدارى كاسىپورىندارىنىڭ قامداۋ تىزبەگىنە كىردى.

”سينتەزدىك بيولوگيالىق ءىرى قۇرىلعىلارعا سۇيەنىپ، بيولوگيالىق جاساۋ كاسىبىن زەرتتەۋ - اشۋ مولشەرلەۋگە، مەجەلەۋگە، جوبالاۋعا بولاتىن شىت جاڭا ۇلگىگە اينالدى“ دەدى سينتەزدىك بيولوگيالىق ءىرى قۇرىلعىلاردىڭ باس عالىمى، ساندىق سينتەزدىك بيولوگيا مەملەكەتتىك ءتۇيىندى تاجىريبەحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ليۋ چىنلي.

بۇل عانا ەمەس. گۋاڭميڭ عىلىم قالاسى اشىق، جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن قالىپتاستىرىپ، گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن ۇلكەن شىعاناق رايونى حالىقارالىق عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن تەزدەتۋگە دەم بەردى. ءىرى عىلىم قوندىرعىلارى مەن جاڭالىق اشۋ تۇعىرلارى ءجيى ورنالاسىپ، نەگىزدىك قۇرىلعىلاردىڭ ”قاتتى تۇتاسۋى“، ەرەجە - ولشەمدەردىڭ ”جۇمساق تۇتاسۋى“ ۇزدىكسىز ىلگەرىلەپ، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپ سالالارىنىڭ دامۋى ىلگەرىلەتىلدى.

بۇكىل ەلگە كوز جىبەرسەك، جاڭالىق اشۋ بايلىعى شوعىرلانعان. عىلىم - تەحنيكادا قۋاتتى ەل قۇرۋدىڭ پارمەندى قوزعاۋشى كۇشى جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردىڭ قارىشتاپ دامۋىن ىلگەرىلەتتى.

الدىڭعى شەپكە كوز جىبەرسەك، ”جاساندى كۇن“ تولىق اسقىن وتكىزگىش توكاماك يادرولىق بىرىگۋ تاجىريبە قوندىرعىسى دۇنيە جۇزىلىك رەكوردتى جاڭالادى، كۆانتتىق ەسەپتەۋ وزەكتى جابدىقتارى سالاسىندا كەلەلى دەربەس قامال الىندى، دۇنيە ءجۇزى بويىنشا سيىمدىلىعى ەڭ ۇلكەن اسقىن اۋىرلىق كۇش سەنتردەن تەپكىش ماشيناسى رەسمي ىسكە قوسىلدى، العاشقى جاڭالىق اشۋ تىڭ تەبىنگە يە بولدى.

وزگەرىسكە كوز جىبەرسەك، تومەن كەڭىستىكتەگى ەكونوميكالىق كورىنىس بارعان سايىن مولايىپ، بيولوگيالىق جاساۋ كاسىبىنىڭ كولەمى ءبىر تريلليون 100 ميلليارد يۋانعا جەتتى ... جاڭا تەحنيكا تاجىريبەحانادان ءوندىرىس جەلىسىنە قاراي جەدەل قادام تاستادى.

رەفورماعا نازار سالساق، مەملەكەتتىڭ كەلەلى عىلىم - تەحنيكا مىندەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ مەحانيزمى ونان ارى كەمەلدەنىپ، نىساندار ستراتەگيالىق سۇرانىستى باعدار ەتۋدى اناعۇرلىم كورنەكتىلەندىردى؛ جاڭالىق اشۋ قابىلەتىن، ساپاسىن، ناقتى ونىمدىلىگىن، ۇلەسىن باعدار ەتكەن دارىندىلاردى باعالاۋ جۇيەسىن ورناتتى؛ ”دارىندىلار باستاماشى بولىپ ىستەۋ“، ”بايگەگە قوسۋ“ سياقتى تۇزىمدەردى اتقارىپ، عالىمداردىڭ باتىلدىقپەن ىزدەنىس جاساۋىنا قولداۋ كورسەتىپ، جاس دارىندىلاردى ۇلكەن تىرەك بولۋعا شابىتتاندىردى ... ءبىر قىدىرۋ شارالار جاڭالىق اشۋدىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن قاۋلاتتى.

ەكولوگياعا كوز جىبەرسەك، تۇتاس قوعامنىڭ زەرتتەۋ - اشۋ قاراجاتى ۇسىنىلىمىنىڭ كۇشەمەلىلىگى %2.8 كە جەتىپ، تەحنيكالىق توقتامنىڭ ساۋدا سوماسى %10.8 ارتىپ، مەملەكەتتىڭ جاڭالىق اشۋ كورسەتكىشى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 9 - ورىندى يەلەپ، دۇنيە جۇزىندەگى ەل ىشىندەگى ءونىمدى تاپقىرلىق پاتەنتىنىڭ سانى 5 ميلليوننان اسقان تۇڭعىش مەملەكەتكە اينالدى ... جۇڭگونىڭ جاڭالىق اشۋى شەكسىز كومەسكى كۇشتى ايگىلەدى.

”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدە عىلىم - تەحنيكادا اتويلاپ الدا ءجۇرۋ كەرەك، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ _ ءسوزسىز، باسىپ وتەتىن جول“. جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىم - تەحنيكادا ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەل جۇزەگە اسىرىپ، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ قوزعالتقىشىن تولىق جۇمىلدىرۋ جۇڭگو اتتى الىپ كەمەنىڭ تولقىن جارا العا باسۋىنا دەم بەرەدى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى