دامىپ جاتقان جۇڭگو | ءبىر ءتۇپ اعاشتىڭ ”ۇستىرتتەگى ۇزاق جورىعى“ 

جاز مەزگىلىندە لحاسا اڭعارىنداعى ساڭدا قىستاعىندا سوققان سالقىن سامالدان وسىمدىكتەردىڭ ءيىسى اڭقيدى. تەڭىز دەڭگەيىنەن 3650 مەتر بيىكتىكتەگى ۇستىرتتە كۇن نۇرى وتە جالىندى. شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ كوشەت جەتىلدىرۋ بازاسىنداعى كوشەت ءوسىرۋ تاقتاسىندا جاپ – جاسىل بالاۋسالار جەتىلىپ كەلەدى.

عىلىمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرى ۋاڭ يۇيتىڭ ەڭكەيىپ، بيىكتىگى 5 سانتيمەترگە دەيىن جەتپەيتىن بالاۋسالاردى جايلاپ سيپادى. ”بۇل — ۇلكەن جەمىستى ارشا، 2024 – جىلى ەگىلگەن“. بۇلار ونىڭ جانە ونىڭ ۇيىرمەسىنىڭ كوپ جىلدىق قۇلشىنىسىنىڭ جەمىسى. ”كوپتەگەن ادامدار اعاش ەگۋ وتە قاراپايىم ءىس، شۇڭقىر قازىپ، سوعان ەگە سالسا بولدى دەپ ويلايدى، الايدا شيزاڭدا بۇل وتە قيىن ءىس!“

تاجىريبەحاناداعى ورگان جەتىلدىرۋ تەحنيكاسى قولدانىلعان كوشەتتەر. حالىق تورابىنىڭ ءتىلشىسى سىرىن لوبۋ فوتوسى

ۇستىرتتە سۋىق، وتتەگى جەتىسپەيتىن، ۋلترا كۇلگىن ساۋلەسى كۇشتى، توپىراق قاباتى جۇقا جانە قۇنارسىز، وسىنداي سۇركەيلى جاراتىلىستىق ورتا سىرت جەردەن اكەلىنگەن اعاشتاردىڭ باسىم كوپ ساندىسىن سۇرىپتاپ تاستايدى. وسىنىڭ الدىندا عانا جىلجىمالى پارنيكتە قاۋلاي ءوسىپ كەلە جاتقانداي كورىنگەن كوشەتتەر، الدا – جالدا ۇستىرتكە كوشىرىلىپ ەگىلەتىن بولسا، كوبىنەسە قاتارعا قوسىلۋى قيىن. وسىدان عىلىمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى مىناداي ورتاق تانىمعا كەلدى: تەك جەرگىلىكتى ورىنعا ۇيلەسەتىن وسى جەردەگى اعاش تۇرلەرى عانا شيزاڭدا مەملەكەت جەرىن جاسىلداندىرۋدىڭ نەگىزگى كۇشى بولا الادى.

دەگەنمەن، بۇل ”جەرگىلىكتى وسىمدىكتەردى جەتىلدىرۋ“ جولى دا وڭايعا سوقپايدى. ”شيزاڭدا ۇلكەن جەمىستى ارشا، الىپ ارشا، ءيىستى ارشا سياقتى كوپتەگەن جەرگىلىكتى ماڭگى جاسىل اعاش تۇرلەرى بولعانىمەن، قالامشا شانشىپ ءوسىرۋ ءتاسىلىن قولدانعاندا تامىر تارتپاۋ، كوكتەۋ مولشەرى تومەن بولۋ قاتارلى ماسەلەلەردىڭ تەجەۋىنە ۇزاق ۋاقىت بويى ۇشىراپ، تاۋ بەتكەيلەرىنە اعاش ەگۋ بارىسىندا قولدانىلۋى شەكتەۋلى بولىپ كەلگەن“، - دەيدى شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ باستىعى لي بيڭجاڭ.

سوندىقتان، ءبىر تال جەرگىلىكتى اعاش جەتىلدىرۋ باسقىشىنان باستاپ، ەڭ سوڭىندا تاقىر تاۋلارعا تامىر تارتقانعا دەيىن، ءسوز جوق، ۇزاق ءارى جاپالى ”ۇزاق جورىقتى“ باسۋى قاجەت.

”قىيىنشىلىق ءبىرىنشى قادامنان - اق باستالدى“، - دەيدى جەرگىلىكتى اعاش تۇرلەرىنىڭ مامانى ياڭ دىكاڭ. ۇلكەن جەمىستى ارشا مەن ءيىستى ارشانى مىسالعا الساق، ولاردىڭ تابيعي ءوسۋى باياۋ، تامىر تارتۋى قيىن، ءداستۇرلى تۇردە قالامشا ەگۋ تاسىلىمەن جەتىلدىرگەندە قاتارعا قوسىلۋ مولشەرى ءتىپتى %20 كە دە جەتپەيدى. كىلتەڭ ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن، شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ ۇيىرمەسى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ، قايتا – قايتا تاجىريبە جاساپ، قورەكتىك ورتاسىن جاقسارتۋ، تۇمانداتىپ ىلعالداندىرۋ قاتارلى تەحنيكالىق تاسىلدەردى قولدانۋ ارقىلى، اقىرى بۇل اعاش تۇرلەرىنىڭ ساپاسىن وزگەرتىپ، جەتىلدىرۋ جاعىنداعى شەشۋشى ءتۇيىندى تۇتاستىردى.

عىلىمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى تاجىريبە جاساۋدا. حالىق تورابى ءتىلشىسى سىرىن لوبۋ فوتوسى

تەحنيكالىق جاقتا جەتىستىككە جەتكەننەن كەيىن، قاتاڭ ”قولعا ۇيرەتۋ“ بارىسىنا قادام تاستادى. ”الدىمەن تاجىريبەحانادان پارنيكتە جەتىلدىرۋ، ودان كەيىن كولەڭكەلى پارنيكتە شىنىقتىرۋ باسقىشىن ورىنداعان سوڭ، ەڭ سوڭىندا اشىق اتىزعا شىعارىپ ۇيلەستىرۋدى ورىندادىق“، - دەپ ءتۇسىندىردى ياڭ دىكاڭ. ”تەك وسى بۇكىل بارىستى باستان كەشىرگەننەن كەيىن عانا، كوشەتتەر تاۋعا شىعارىپ ەگۋ تولىمدىلىعىنا يە بولادى. ءبىر ءبولىم كوشەتتەردى 5 – 6 جىل جەتىلدىرگەندە عانا ولشەمگە جەتەدى، اسىعۋعا بولمايدى“.

دەگەنمەن، وسىنداي سابىرلىلىقتىڭ ارقاسىندا، ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسى اعاش تۇرلەرىنىڭ قاتارعا قوسىلۋ مولشەرىن كورنەكتى جوعارىلاتىپ قانا قويماي، قول جەتكىزگەن تاجىريبەلەردى ولشەمگە اينالدىردى — جۋىرداعى جىلداردان بەرى، ىلگەرىندى – كەيىندى ”الىپ ارشانى كوبەيتۋ تەحنيكالىق ەرەجەسى“ قاتارلى 5 ءتۇرلى جەرگىلىكتى ولشەمدى جاساپ، ءۇستىرتتى، سۋىق رايوندارداعى ەكولوگيالىق ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ بارىسىندا كوشىرىپ پايدالانۋعا بولاتىن ”تەحنيكالىق ۇلگىنى“ ازىرلەدى.

تەحنيكانىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى، جاسىلدانعان اۋماقتىڭ كولەمى بارعان سايىن كەڭەيدى. قازىر، جىبەك راۋشانگۇل، جياڭزى شىرعاناعى قاتارلىلار ءبىر توپ وسىمدىكتەردىڭ كوشەتى وسى ارادان اتتاندىرىلىپ، لحاسا جانە يارلۇڭزاڭبو وزەنىنىڭ ورتا اعارىنداعى اڭعارلار قاتارلى جەرلەردەگى ەكولوگيالىق ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ نىساندارىنا جول تارتتى.

ساڭدا قىستاعىنىڭ تۇرعىندارى كوشەت جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىن يگەرىپ، كىرىستەرىن ارتتىردى. حالىق تورابىنىڭ ءتىلشىسى سىرىن لوبۋ فوتوسى

جاسىلدانعان اۋماقتىڭ كەڭەيۋى، حالىق تۇرمىسىنىڭ دا جاقسارعانىن كورسەتەدى. ساڭدا قىستاعىنىڭ تۇرعىنى دانزىڭ ۋاڭمۋ بازادا 20 جىلعا جۋىق ەڭبەكتەندى، العاشىندا كوشەت تۇرلەرىن پارىقتاي المايتىن، قازىر كوشەت جەتىلدىرۋ تەحنيكاسىن اۋىزعا العاندا شەشىلە سويلەيتىن جارتىلاي ”ورمان شارۋاشىلىعى مامانىنا“ اينالدى. ”قىستاقتاعى كوپتەگەن ادامدار سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك تاۋلاردى جاسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىندا جۇمىس ىستەيدى، وتباسىنىڭ ماڭىندا جۇمىستانىپ، مەكەنىمىزدىڭ جاسىلدانعانىن دا ءوز كوزىمىزبەن كورىپ جۇرسەك، كوڭىلىمىز جاي تابادى“، — دەيدى ول.

بۇرىنعى قىلتاناقسىز تاۋلار. دانزىڭ لوبۋ فوتوسى

قىلتاناقسىز تاۋلار جاسىل جەلەك جامىلدى. دانزىڭ لوبۋ فوتوسى

عىلىم – تەحنيكانىڭ ارقاسىندا قىلتاناقسىز تاقىر تاۋلارعا جاسىل جەلەك جامىلدىرىپ، ۇستىرتتەگى اعاشتاردى ۇستىرتتىڭ ۇمىتىنە اينالدىردى. شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسىنىڭ تەحنيگى دانزىڭ لوبۋ تەلەفونىنداعى سۋرەتتەردى سالىستىرىپ كورسەتتى: ”قاراڭىزشى، بۇل بۇرىنعى ليۋ - ۋ تۋنەلىنىڭ ماڭىنداعى كورىنىس، تاپ – تاقىر بولاتىن. قازىر اعاشتار مەنەن دە بيىك. دوستارىم بۇل جۇمىسىڭ شىنىمەن دە ءماندى ەكەن، ۇرپاقتاردىڭ يگىلىگىنە جارايدى دەپ ۇنەمى ايتادى“، — دەيدى.

بۇل جاسىل القاپتى قورعاۋ ءۇشىن، شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەسى شيزاڭنىڭ ءۇستىرتتى، سۋىق رايوندارىنداعى جەرگىلىكتى اعاش تۇرلەرى تۇقىم بايلىعى قويماسىن دا قۇردى. ”قازىرگە دەيىن جەرگىلىكتى سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلۋعا تاياعان اعاشتاردان جۇزدەگەن اعاشتىڭ تۇقىمى جينالىپ ساقتالدى“، - دەپ تانىستىردى ۋاڭ يۇيتيڭ. ءاربىر تۇقىمعا ەلەكتروندىق ارحيۆ قۇرىلدى، عىلىمي جولمەن اعاش ەگۋ تەحنيكاسى وسى ارحيۆتەر ارقىلى جاسىلداندىرۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىنە جەتكىزىلىپ، نەگىزگى ساتىداعى قىزمەتكەرلەردىڭ ۇيرەنۋىنە جانە قولدانۋىنا قولايلىلىق جاسالدى.

جەرگىلىكتى اعاش تۇرلەرى تۇقىم بايلىعى قويماسى. حالىق تورابىنىڭ ءتىلشىسى سىرىن لوبۋ فوتوسى

”بيىل ءبىز سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك تاۋلارداعى اعاش تۇرلەرىنە يكەمدى باقىلاۋ جۇرگىزىپ، ازعىنداۋ بارىسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، كەلەسى قادامداعى جاڭارتۋ قىزمەتىنە دايىندىق جاساپ جاتىرمىز“، — دەيدى ياڭ دىكاڭ.

شىجىعان ىستىق كۇن نۇرى استىندا، ساڭدا قىستاعىنىڭ تۇرعىندارى جەردى تەگىستەۋ، تيەۋ جانە تاسىمالداۋ جۇمىستارىمەن ابىگەر بولۋدا، عىلىمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ولاردىڭ اراسىنا بارىپ مۇقيات جەتەكشىلىك ەتۋدە. ءبىر ءتۇپ اعاشتىڭ ”ۇستىرتتەگى ۇزاق جورىعى“ جالعاسا بەرەدى، ولار دا تىرشىلىك پەن تاباندىلىق تۋرالى حيكايانىڭ جاسىل ءتۇستى پاراقتارىن جازا بەرەدى ... (ۋ يۇيرىن، لي حايشيا، سىرىن لوبۋ)

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى