سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ تىڭ داستانى اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدە جازىلدى (باس شۋجي ءجىتى قاداعالاپ وتىرعان ىستەر، تياناقتاندىرۋدىڭ قايتىمدى اڭىسى)

”تاريح قاشاندا بۇراندا فورماسىندا ورلەي بەرەدى. بۇرىن ءبىزدىڭ ەسىك اشۋىمىز ’ىلەسۋ‘ بولاتىن، قازىر ءبىزدىڭ ەسىك اشۋىمىز ’باستاماشى بولۋى‘ كەرەك، بۇل اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەسىك اشۋ بولىپ تابىلادى“.

_ 2020 - جىلى 10 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭدۇڭ ولكەسىندە تەكسەرىپ - زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە وسىلاي دەپ باسا دارىپتەدى.

نانحاي تەڭىزىنىڭ جاعاسىندا، دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى اشىق كۇيدەگى ەركىن ساۋدا پورتى دامۋ قادامىن تەزدەتۋدە _

ءبىر مينۋتتا حاينان سانيا فىڭحۋاڭ حالىقارالىق اۋەجايىندا، كەدەن جانە حاۋىپسىزدىكتى تەكسەرۋ تاراۋلارى ەكران ارقىلى جۇكتەردىڭ كەسكىنىن قولما - قول كورىپ وتىردى، جولاۋشىلار جۇكتەرىن قايتالاي بۋىپ - تۇيمەدى، ”ءبىر جولدا تەكسەرۋدەن وتكىزىلدى“.

2 مينۋتتا حاينان حايكوۋ شينحاي پورتى مەن نانگاڭ ”2 - لەنيا شەكارا وتكەلى“ (جۇك تاسىمالى) شوعىرلى تەكسەرۋ الاڭىندا ءبىر تيەۋىش قوراپتى جۇك اۆتوموبيلى كەدەننەن تەكسەرىلىپ ءوتىپ بولدى.

بيىل 12 - ايدىڭ 18 - كۇنى حاينان ەركىن ساۋدا پورتى تۇتاس ارالدا كەدەن جابىق كۇيدە جۇمىس جۇرگىزۋدى رەسمي باستادى. وسىنداي كەڭ كولەمدە كەدەندىك جابىق جۇمىس جۇرگىزۋدە بۇكىل دۇنيە جۇزىندە دايىن تاجىريبە جوق.

”حاينان ەركىن ساۋدا پورتىن قۇرۋ ستراتەگيالىق نىساناسى _ حاينان ەركىن ساۋدا پورتىن ەلىمىزدىڭ جاڭا داۋىردەگى سىرتقا ەسىك اشۋىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ماڭىزدى قاقپا ەتىپ قۇرىپ شىعۋ“. ”كەدەن جابىق كۇيدە جۇمىس جۇرگىزگەن سوڭ، حاينان اناعۇرلىم كەڭ كولەمدە، اناعۇرلىم تەرەڭ ساتىدا ەسىك اشۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ نەگىزدىك شارت - جاعدايىن ازىرلەيدى“ دەدى باس شۋجي شي جينپيڭ ۇمىتكە تولى بەينەمەن.

حاينان ەركىن ساۋدا پورتى تۇتاس ارالدا كەدەندىك جابىق جۇمىس جۇرگىزگەن العاشقى اپتادا ”ءبىرىنشى شەپتە“ يمپورت ەتىلگەن ”كەدەن باجىسى الىنبايتىن“ زاتتاردىڭ قۇنى 400 ميلليون يۋاننان استى؛ جاڭادان ارتىپ، ەستەلىككە الىنعان سىرتقى ساۋدا كاسىپورنى ءبىر مىڭ 972 بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن 2.3 ەسە ارتتى؛ ارالدان شىعارىلعان باجىسىز زات ساتىپ الۋ سوماسى ءبىر ميلليارد 100 ميلليون يۋان بولىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %54.9 ارتتى؛ تۇڭعىش 7 اۆياتسيا ۇقىعى اۋە جولى ىسكە قوسىلدى...

قۇرىلىس وي جەلىسىنەن قالىپتاسۋ اۋقىمىنا دەيىن، ”بىرتىندەپ ىزدەنىس جاساۋدان“ ”جەدەل ىلگەرىلەتۋگە“ دەيىن، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەسىك اشۋدىڭ جاڭا بيىگى بىرتىندەپ دۇنيە ءجۇزىنىڭ الدىندا بوي كورسەتتى.

حاينان ەركىن ساۋدا پورتى جۇڭگونىڭ سىرتقا ەسىك اشۋعا باستان - اياق تاباندى بولاتىن ايقىن پوزيتسياسىن ايگىلەدى.

باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”جوعارى ولشەمدى حالىقارالىق ەكونوميكا - ساۋدا ەرەجەسىمەنن ىرىقتىلىقپەن ۇشتاستىرىپ، بەلسەنە قابىلداپ، تۇزىمدىك ەسىك اشۋدى ورنىقتى كەڭەيتىپ، ساۋدا مەن قارجى قوسۋدىڭ ەركىن، قولايلى بولۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى اشىق ەكونوميكانىڭ جاڭا ءتۇزىلىسىن ورناتۋ كەرەك“.

رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى باتىلدىقپەن ىلگەرىلەتىپ، اشىق ۇستالعان ەسىك بارعان سايىن ايقارا اشىلدى.

سالا ۇزدىكسىز كەڭەيدى _

ساندى مالىمەت جاڭا تاۋارعا اينالدى. بيىل شاڭحاي ساندى مالىمەت ساۋدا ورنى ساندى مالىمەت اينالىم ءتۇزىمى جۇيەسى مەن ءبىر تۇلعالانعان ساندى مالىمەت بازارىنىڭ ولشەم جۇيەسىن جاريالاپ، ”بۇكىل ەلمەن بايلانىس جاسايتىن، بۇكىل دۇنيە ءجزىن تۇتاستىراتىن“ ساندى مالىمەت تورابىن كۇش سالا قۇردى.

”ساندى مالىمەتكە سۇيەنىپ شەكارا اتتاعان شەكتەلگەن سالالار تىزىمدىگى، مەڭگەرۋگە، قۋزاستىرۋعا بولاتىن تىزبەك تەحنيكاسى، جۇڭگونىڭ سيفرلى بازارىنىڭ ەسىك اشۋ فورماسى اناعۇرلىم بايىپ، ءتۇزىم تۇيىستىرگىشى اناعۇرلىم كەمەلدەندى“ دەدى شاڭحاي ساندى مالىمەت ساۋدا ورنىنىڭ باس ديرەكتورى تاڭ چيفىڭ.

”قۇلىپتى اشۋدىڭ“ جاڭا ورايى كەلدى، ”0 دەن 1 گە دەيىنگى“ تۇزىمدە قامال الۋ جونىندە ىزدەنىس جاسالدى. ويىندى سىرتقا شىعارۋ كاسىبىن دامىتىپ، شەتەلدىك شيپاگەرلەردىڭ ەمدەۋ ورنىن اشۋىنا قولداۋ كورسەتتى... «قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ ەسىكتى ايقارا اشۋ جالپىلىق سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ جوباسى» باسىپ تاراتىلىپ، 155 ءتۇرلى سىناق ءتۇيىنى مىندەتى ايقىندالدى. شەتەل قارجىسىنىڭ بازارعا كىرۋىندەگى شەكتەلگەن سالالار ءتىزىمى ەڭ العاشقى 190 تۇردەن قازىرگى بۇكىل ەل بويىنشا 29 تۇرگە جانە ەركىن ساۋدا سىناق رايونى 27 تۇرگە قىسقاردى، جاساۋ كاسىبى سالاسىنداعى شەتەل قارجىسىنىڭ بازارعا كىرۋىنە رۇقسات ەتۋدى شەكتەۋ شارالارى جاپپاي كۇشىنەن قالدىرىلدى.

دارەجەسى ۇزدىكسىز تەرەڭدەدى _

يمپورت ەتىلگەن ەمدەۋ اسپاپتارى ءبىر ساعاتتا كەدەننەن ءوتتى. ”شەكارا اتتاعان عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتى بارىنشا تەزدەتىلدى“ دەدى يەجۇي ەمدەۋ جابدىقتارى (شىنجىن) شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باسقارۋ باس باقىلاۋشىسىنىڭ ورىنباسارى ۋ ي - حۇي توتەنشە قۋانىشتى بەينەدە.

شىنجىن - شياڭگاڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ سەلبەستىگىنىڭ ”سىناق اتىزى“ رەتىندە، حىتاۋ شىنجىن - شياڭگاڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ سەلبەستىك رايونىنىڭ دامۋى كۇن سايىن جاڭالانۋدا، قازىر 200 دەن استام جوعارى دەڭگەيلى عىلمي زەرتتەۋ نىسانى، 447 عىلىم - تەحنيكا كاسىپورنى، 15 مىڭنان استام عىلمي زەرتتەۋ دارىندىسى جينالدى.

جوعارى ورەلى ەسىك اشۋ تەكشەلەرى قۇدىرەتتى تارتىلىس كۇش ءورىسىن قالىپتاستىردى: جىل بويىنشا ەسەپتەگەندە ساۋدا سوماسى 83 ميلليارد 490 ميلليون امەريكا دوللارىنا جەتىپ، 138 مەملەكەت پەن رايونداعى 4 مىڭ 108 كاسىپورىن كورمەگە قاتىناستى، 8 - كەزەكتى يمپورت كورمەسىنىڭ كولەمى تاعى دا تىڭ دەڭگەيگە كوتەرىلدى؛ 22 ەركىن ساۋدا سىناق رايونى شىعىس، باتىس، وڭتۇستىك، سولتۇستىك جۇڭگونى قامتىپ، حالىقارالىق جوعارى ولشەمدى ەكونوميكا - ساۋدا ەرەجەسىمەن ىرىقتىلىقپەن ۇشتاستىرىپ، بۇكىل ەلدەگى شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋى مەن يمپورت - ەكسپورت جالپى سوماسىنا شامامەن %20 ۇلەس قوستى؛ جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى جيىنى 120 مىڭنان استى، 2024 - جىلى جۇڭگو مەن ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرعان ەلدەردىڭ زات ساۋدا سوماسى 22 تريلليون 100 ميلليارد يۋانعا جەتتى...

”تاريح قاشاندا بۇراندا فورماسىندا ورلەي بەرەدى. بۇرىن ءبىزدىڭ ەسىك اشۋىمىز ’ىلەسۋ‘ بولاتىن، قازىر ءبىزدىڭ ەسىك اشۋىمىز ’باستاماشى بولۋى‘ كەرەك، بۇل اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەسىك اشۋ بولىپ تابىلادى“. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى بايىمداۋلارى جۇڭگونىڭ رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋىنىڭ تاريحي لوگيكاسىن تەرەڭ اشىپ كورسەتتى.

ەسىك اشۋ قانشا زورايعان سايىن دامۋ دا سولعۇرلىم زور بولادى، دامۋ قانشا زور بولسا، ەسىك اشۋ دا سولعۇرلىم زور بولادى. بۇل جول بارعان سايىن بەكەمدەلە ءتۇستى. قازىر جۇڭگو دۇنيە جۇزىندەگى ەكىنشى ۇلكەن ەكونوميكالىق تۇلعاعا، جاساۋ كاسىبىندەگى ءبىرىنشى ءىرى ەلگە، زات ساۋداسىنداعى ءبىرىنشى ءىرى ەلگە اينالدى، سىرتقا قارجى قوسۋدا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا الدىڭعى 3 - ورىندى يەلەپ، ”دۇنيە جۇزىلىك زاۆودتان“ ”جاڭالىق اشۋ وشاعىنا“ قادام تاستادى.

”15 - بەسجىلدىق“ جوبا ۇسىنىسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى سىرتقا ەسىك اشۋدى كەڭەيتۋ، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋدىڭ جاڭا جاعدايىن اشۋ ورتاعا قويىلدى.

دۇنيە جۇزىمەن بىرگە يگىلىكتەنىپ، توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىمەن مۇددەلەس بولدى. ەلىمىزدىڭ شىعىسىنان باتىس شەكارا وڭىرىنە دەيىن، شىعىس وڭتۇستىك تەڭىز جاعالاۋىنان ورتا جازىقتىڭ ىشكى وڭىرىنە دەيىن، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو قۇلشىنا العا ۇمتىلىپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەسىك اشۋ ارقىلى دۇنيە ءجۇزىن تۇتاستىرۋدا.

(«حالىق گازەتىنىڭ» تىلشىلەرى چىڭ يۋانجوۋ، جي جۋەسۋ جازۋعا قاتىناستى)

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى