شيۇڭ - اندا ءبىر توپ سايحانبا ورمان وسىرۋشىلەرى بار

”بۇل ورمان الاڭىنداعى قالامشالاردىڭ كوبى سايحانبادان اكەلىنگەن، ءبىز ونى ’سايحانبا ورمانى‘ دەپ اتايمىز“. كوكتەمنىڭ شۋاقتى مەزگىلى، حىبەي شيۇڭ - ان جاڭا رايونى باستاما رايونىنىڭ سولتۇستىگىندەگى جاسىلداندىرۋ بەلدەۋىندە، ەگىلگەن شىرشانىڭ بيىكتىگى 4 - 5 مەترگە جەتتى، شيۇڭ - ان توبى ەكولوگيالىق سەرىكتەستىگى ەكولوگيالىق ىستەر ءبولىمىنىڭ كادرى ياڭ لي اعاش ءدىڭىن سيپاپ، بىلاي دەدى: ”بۇلار مەنىڭ كونەكوز دوستارىم سياقتى، ۇنەمى وسىندا كەلىپ ارالاۋدى ۇناتامىن“.

باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”الدىمەن جاسىلداندىرۋ، سوڭىنان قالا قۇرۋ − شيۇڭ - ان جاڭا رايونى قۇرىلىسىنداعى جاڭا ۇستانىم سانالادى“، ”’مىڭ جىلدىق ۇلى جوسپار‘ ’مىڭ جىلدىق كوركەم ورماننان‘ باستالادى“، ”اسپانى اشىق، جەرى جاسىل، سۋى تۇنىق كورىكتى شيۇڭ - ان قۇرۋىمىز كەرەك“.

2017 - جىلى 11 - ايدا، ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورمان“ ينجەنەرياسى داچيڭ وزەنىنىڭ بويىندا باستالدى. جارتى جىلدان كەيىن، ياڭ لي سايحانبا ماشينا ورمان الاڭىنان وسى اراعا كەلىپ، شيۇڭ - اندا جاسىل جەلەك جامىلعان ”شارۋاشىلىق قۇرۋشى“ بولدى.

”شيۇڭ - انعا العاش كەلگەنىمدە، ۇنەمى بۇگىنگى تاڭ سارىدەن كەلەسى كۇنگى تاڭ سارىگە دەيىن قاربالاس بولىپ، ءار كۇنى اعاشتى وسى ارادا قايتكەندە ۇزاق ۋاقىت تامىر تارتۋعا بولادى دەگەندى ويلايتىنمىن“ دەدى ياڭ لي.

جاسىلداندىرۋ قىزمەتىن جاقسى ىستەۋدە جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەۋگە تاباندى بولۋ كەرەك، ”عىلمي، ەكولوگيالى، ۇنەمشىل جاسىلداندىرۋ، دامىتۋ جولىمەن ءجۇرۋ“ كەرەك.

”ءبىز الدىمەن سولتۇستىك جۇڭگو جازىعىنداعى جەرگىلىكتى اعاش تۇرلەرىن، تەرەك، تال، ۇيەڭكى اعاشتارىن تاڭداپ الدىق، تاعى تاس الما، تاۋ ورىگى، شاپتول سياقتى ازىقتىق قاينارلى، بال قاينارلى وسىمدىكتەردى تاڭداپ الىپ، شيۇڭ - ان جاڭا رايونىنداعى ورگانيزمدەردىڭ الۋان تۇرلىلىگىن جوعارىلاتتىق“ دەدى ياڭ لي.

تۇراقتاندىرىلعان ۇيلەسىمدى اعاش تۇرلەرىن قالاي ەگۋ قيىن ماسەلە بولدى. ءداستۇرلى ورمان وسىرۋدە كوبىنەسە رەتىمەن، قاتار - قاتار ەگۋ قولدانىلادى، بۇل ماشينالاسقان جۇمىس جۇرگىزۋگە قولايلى بولعانىمەن، ورنىقتى ەكولوگيالىق جۇيە قالىپتاستىرۋ قيىن ەدى.

”شيۇڭ - اننىڭ جاراتىلىستىق ەرەكشەلىگىمەن ۇشتاستىرىپ، ءبىز ’تابيعي كەزدەيسوق قيسىق سىزىق بويىنشا ەگۋ‘ ۇلگىسىن جاسامپازدىقپەن اتقارىپ، العاشقى مايسانى پايدالانىپ، وزگەشە جاستاعى، قاباتتاسقان، ارالاس بۋدانداستىرىلعان تابيعي ورمان ءوسىرۋ ۇلگىسىن قولداندىق“. ياڭ ليعا ىلەسىپ ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورمان“ بەلدەۋىنە بارساڭىز، ءپىشىنى ءار ءتۇرلى اعاشتاردىڭ ءيىن تىرەستىرە ءوسىپ، ورنىقتى ءارى اقاۋسىز ورمان شوعىرىن قالىپتاستىرعانىن كورەسىز.

”’مىڭ جىلدىق كوركەم ورمان‘ ءاربىر ءتۇپ اعاشتىڭ مىڭ جىل ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ دەگەندىك ەمەس، قايتا وسى ورماننىڭ ءوزىن - ءوزى جاڭالاپ، توقتاۋسىز ءوسىپ - ءونىپ، بولاشاقتاعى قالاعا ەكولوگيالىق نەگىز قالاۋىن ءۇمىت ەتەمىن“ دەدى ياڭ لي.

جاڭا جاعدايدا مەملەكەت جەرىن جاسىلداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدە، ”ەگۋ مەن باسقارۋدى بىرگە يگەرۋدى“ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورماننىڭ“ كەزەڭدىك ورمان ءوسىرۋ مىندەتىنىڭ نەگىزىنەن ورىندالۋىنا ىلەسە، قىزمەتتىڭ ءتۇيىنى دە ”جاسىلداندىرۋدى كەڭەيتۋدەن“ ”جاسىلداندىرۋدى قورعاۋعا“ ويىستى.

”ءبىز 105 جوعارى كەڭىستىكتەگى كامەرا مەن 60 جەر بەتىندەگى كارتوچكالى باقىلاۋ - مەڭگەرۋگە سۇيەنىپ، 24 ساعات جۇمىس ىستەيتىن زەردەلى باقىلاۋ - ولشەۋ جۇيەسى تورىن قالىپتاستىرىپ، دالمە - ءدال، زەردەلىلەنگەن باسقارۋ - قورعاۋدى جۇزەگە اسىرىپ، ەگىلگەن ءاربىر ءتۇپ اعاشتى قاتارعا قوسۋعا كۇش سالدىق“ دەدى ياڭ لي.

”حالىق ءۇشىن اعاش ەگىپ، بۇقارانى باقىتقا كەنەلتەمىز“. ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورمان“ ەكولوگيالىق قالتقىعا اينالىپ، قالا، اۋىل تۇرعىندارى اناعۇرلىم كوپ جاسىل تابىس سەزىمىنە كەنەلىپ، ”ادام مەن تابيعاتتىڭ بىرگە ءومىر ءسۇرۋ“ ارمانى بىرتىندەپ رەالدىققا اينالدى.

”قازىرگى شيۇڭ - ان ادامدارى ’3 كيلومەترلىك ورمانعا، ءبىر كيلومەترلىك ورمان بەلدەۋىنە، 300 مەترلىك باقشاعا كىرۋدى‘ جۇزەگە اسىردى“ دەدى ياڭ لي، 2023 - جىلدان باستاپ، ولار ورمان ءشوپ ءدارى وسىمدىكتەرى، ورمان گۇلدەرى، ورمان ساڭىراۋقۇلاقتارى سياقتى ورمان شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىن دامىتۋ جونىندە ىزدەنىس جاساپ، ورماندى جەردى التىنعا اينالدىرىپ، ”ەكولوگيا مەن كاسىپ سالاسىن بىرگە جەبەۋدى“ جۇزەگە اسىرعان.

شيۇڭ - اندا ياڭ لي سياقتى سايحانبادان كەلگەن ورمان وسىرۋشىلەر بار. ولار ”بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، قاجىرلىلىقپەن يگىلىك جاراتۋ، جاسىل دامۋ“ سىندى سايحانبا رۋحىنا مۇراگەرلىك ەتىپ، بۇرىننان جينالىپ كەلگەن تەحنيكانى، تاجىريبەنى بولاشاعى زور جاڭا رايوندارعا جەتكىزدى.

جاڭ شۇي شيۇڭ - ان توبى ەكولوگيالىق سەرىكتەستىگى جوبالاۋ، باسقارۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ، سايحانبا ماشينا ورمان الاڭىنان كەلگەن. 2018 - جىلى 2 - ايدا ول شيۇڭ - انعا كەلىپ، 100 مىڭ مۋلىق قالامشا كورىنىس قوسىمشا ورمان قۇرىلىسى نىسانىنا قاتىناستى.

”ول كەزدە قۇرىلىس اۋماعىنىڭ جاسىلدانۋ مولشەرى جوعارى ەمەس ەدى، كوكتەمدە بوران سوقسا شاڭ - توزاڭنان كوز اشا الماۋشى ەدىك، ءبىز ءار جولى سىرتقا شىعۋدان بۇرىن ءوزارا قالجىڭداسىپ، ’تاعى توپىراق جەيتىن بولدىق‘ دەسەتىنبىز“ دەدى جاڭ شۇي، سايحانباداعى اعا بۋىنداردىڭ جالاڭاش سۇلىنى جەپ، قار - مۇز سۋىن ءىشىپ، جەر كەپەدە جاتىپ، ”جاپان ءتۇزدى ورمان - توعايعا اينالدىرۋ“ سىندى جاسىل حيكىمەتتى جاراتقانىن ويلاعاندا، ول ءوزى كورگەن بۇل بەينەتتەردىڭ تۇككە تۇرمايتىنىن سەزىندى.

تولىقسىز ساندى مالىمەتكە سۇيەنسەك، ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورمان“ قۇرىلىسى باستالعاننان بەرى، ىلگەرىندى - كەيىندى سايحانبا رايونىنداعى ورمان وسىرۋشىلەردەن 10 عا جۋىق ادام جاڭا رايونعا كەلىپ، قۇرىلىسقا قاتىناسىپتى.

9 جىلدا جاسىل كەڭىستىك شيۇڭ - اندا كەڭەيىپ، ورمانمەن كومكەرىلۋ مولشەرى %11تەن %35.1 كە جوعارىلادى، ”مىڭ جىلدىق كوركەم ورماننىڭ“ اعاش قورى 550 مىڭ تەكشەمەترگە جەتتى. جوبا بويىنشا، شيۇڭ - اننىڭ بولاشاقتاعى كوك، جاسىل كەڭىستىگىنىڭ سالىستىرماسى %70 كە ورنىعادى ەكەن.

”بولاشاقتا ءتىپتى دە كوپ ورمان وسىرۋشىلەردىڭ وسى اراعا كەلىپ، اسپانى اشىق، جەرى جاسىل، سۋى تۇنىق كوركەم شيۇڭ - اندى بىرگە قۇراتىندىعىنا سەنەمىن“ دەدى ياڭ لي.

تاۋ - وزەندەرگە كورىك قوستى ءارى كەلەسى ۇرپاققا جاسىل بايلىق توپتالدى. شيۇڭ - اننان اتتانىپ، بۇكىل ەلگە كوز جىبەرسەك، ورمان كولەمى مەن زاپاس مولشەرى ءۇرتىس 40 جىل بىردەي ارتىپ، ورمانمەن كومكەرىلۋ شاماسى %25.09 كە جەتىپ، ورمان - جايىلىممەن كومكەرىلۋ شاماسى %56 تەن اسىپ، ەلىمىز دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جاسىلدانۋى ەڭ كوپ، ەڭ تەز مەملەكەتكە اينالىپ، ”جاسىل اۋماق“ بارعان سايىن كەڭەيدى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى