”تابيعاتتى قورعاۋشىلاردىڭ ەڭ سۇيىكتى“ 5 ۋاكىلى جۇڭگولىق، شەتەلدىك تىلشىلەرمەن كەزدەسىپ، جاراتىلىستىق بايلىقتى قاستەرلەپ، كورىكتى جۇڭگونى قورعاۋ جونىندە پىكىر اۋىستىردى (بەدەلدى جاريالاۋ)

مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ اقپارات كەڭسەسى 4 - ايدىڭ 22 - كۇنى ”جاڭا جورىقتاعى كۇرەسكەرلەردىڭ“ جۇڭگولىق، شەتەلدىك تىلشىلەرمەن كەزدەسۋ ءماجىلىسىن وتكىزدى. بۇل كۇنى ءدال 57 - رەتكى دۇنيە جەر شارى كۇنى ەدى، ”تابيعاتتى قورعاۋشىلاردىڭ ەڭ سۇيىكتى“ 5 ۋاكىلى ”جاراتىلىستىق بايلىقتى قاستەرلەۋ، كورىكتى جٷڭگونى قورعاۋ“ جٶنىندە كوپشىلىكپەن پىكىر اۋىستىردى.

جىجياڭ ولكەسى انجي اۋداندىق جاراتىلىستىق بايلىق جانە جوبالاۋ مەكەمەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ۋاڭ ۋەيمين جاراتىلىستىق بايلىقتىڭ ءبىرىنشى شەبىنە 30 نەشە جىل تامىر تارتتى. جاقىنعى جىلداردان بەرى، ول انجيدىڭ اۋىل - قىستاق، ەگىس اتىزدارىن ارالاپ، قالىڭ كادرلار جانە بۇقارامەن بىرگە بولىپ، ەگىستىك جەردى قورعاۋدى، جەردى جونگە سالۋدى، ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋدى جانە اۋىل - قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدى ءبىر تۇتاس ىلگەرىلەتىپ، استىق حاۋىپسىزدىگىنىڭ تومەنگى شەگىن بەرىك ساقتاۋمەن بىرگە، ەكولوگيانىڭ نەگىزىن دە قورعاۋعا كۇش سالدى.

سوڭعى جىلدارى ”1000 قىستاقتا ۇلگى كورسەتۋ، 10 مىڭ قىستاقتى رەتتەۋ - وڭاۋ“ ينجەنەرياسى انجيدە تياناقتانىپ، ونىمدىلىك كورسەتتى، انجيدەگى قىستاقتار، ەگىس اتىزدارى، وزەندەر، تاۋ ورماندارى، جولدار بارعان سايىن جاراسىمدى، ءتارتىپتى بولا ءتۇستى. 2010 - جىلدان باستاپ ۋاڭ ۋەيمين جانە قىزمەتتەستەرى جەردى ۋنيۆەرسالدى تۇزەۋ ءتۇرىن اتقارۋدى ىلگەرىلەتىپ، كەيبىر نەگىزدىك سالىستىرمالى مەشەۋ قۇرىلعىلاردى، اۋىل شارۋاشىلىق ۇيلەرى ءبىرشاما بىتىراڭقى قىستاقتاردى جالپى تۇلعالىق جاقتان كوشىرۋمەن بىرگە، ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋ نىساندارىن ەنگىزدى. ”كوپشىلىكتىڭ جاڭا ۇيگە كوشىپ كىرگەننەن كەيىنگى جارقىن كۇلكىسىن كورگەندە، اعىزعان تەرىمنىڭ تەككە كەتپەگەنىن اڭعاردىم“ دەدى ۋاڭ ۋەيمين.

جاراتىلىستىق بايلىق مينيسترلىگى ءبىرىنشى گەودەزيالىق ولشەۋ اترەتىنىڭ اعا ينجەنەرى رىن شيۋبو جاراتىلىستىق بايلىقتى ولشەۋ - سىزۋ قىزمەتكەرى. ”20 نەشە جىلدان بەرى، مەن ءتۇز - دالادا وتاننىڭ تاۋ - وزەندەرىن ولشەپ - سىزۋمەن بىرگە، مەملەكەتتىڭ كارتا بىلىمدەرى، جاراتىلىستىق بايلىقتى قورعاۋ، ولشەۋ - سىزۋ عىلىمىن جالپىلاستىرۋ جانە ولشەۋ - سىزۋ رۋحى جونىندە ۇگىت - لەكسيا جاساۋ قىزمەتىنە دە كۇش سالدىم“ دەدى رىن شيۋبو، قوسىمشا كولىك جۇرگىزۋ، تاماق بۇيىرتۋ سەكىلدى، كارتامەن قاتىستى قىزمەت وتەۋدە تۇگەلدەي ولشەۋ - سىزۋ نەگىزدىك ساندى مالىمەتىنە سۇيەنىپ، ولشەۋ - سىزۋ كۇندەلىكتى تۇرمىسقا اناعۇرلىم قولايلىلىق تۋدىردى.

تۇزدە قىزمەت ىستەۋ ورتاسى جاپالى، ونىڭ ساپتاستارىمەن بىرگە تاباندى بولعان سەنىمىن تىلگە تيەك ەتكەندە، رىن شيۋبو بىلاي دەدى: ”بۇل مەملەكەت ءۇشىن ولشەۋ - سىزۋ اۋەلگى ماقساتىنان باستاۋ العان، سونداي - اق ’وتاندى ءسۇيۋ، كاسىپتى ءسۇيۋ، قاجىرلىلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ، قالتقىسىز ۇلەس قوسۋ‘ سىندى ولشەۋ - سىزۋ رۋحىنان دا باستاۋ العان. دالاداعى ورتا قانشا جاپالى بولعان سايىن، ولشەۋ ساندى مالىمەتتەرىنىڭ قادىرىن سونشا سەزىنۋگە بولادى“.

جۇڭگو گەولوگيا عىلىم اكادەمياسى سۋ رايى گەولوگيالىق ورتاسى گەولوگيالىق زەرتتەۋ ورنىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى ۋاڭ گۇيليڭ بىلاي دەدى: ”مەنىڭ قىزمەتىم جەر جىلۋى بايلىعىن تەكسەرۋ، باعالاۋ جانە اشىپ پايدالانۋدى زەرتتەۋ. جەر جىلۋى تازا، ورنىقتى، حاۋىپسىز، جوعارى ءونىمدى قايتا تۋىندايتىن ەنەرگيا، 30 نەشە جىلدان بەرى، ءبىز جەر شارىنىڭ تەرەڭ قاباتىنداعى جىلۋ ەنەرگياسى بايلىعىن بارلاپ، ەنەرگيانىڭ ءتيپىن وزگەرتۋ مەن جاسىل دامۋدى تازا ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتتىك“.

”تەحنيكانىڭ العا باسۋى مەن جەر جىلۋىن اشۋ كولەمىنىڭ ونان ارى كەڭەيۋىنە بايلانىستى، جەر جىلۋى قىزمەتى تىڭ وراي مەن سايىسقا ءدوپ كەلدى“ دەدى ۋاڭ گۇيليڭ، ول قىزمەتتەستەرىمەن بىرگە ”تەرەڭ جەردەگى“ عىلىم - تەحنيكالىق قيىن ماسەلەلەردەن قامال الىپ، وڭىرلىك كەلەلى ستراتەگياعا ۇزدىكسىز قىزمەت وتەپ، شيۇڭ - ان جاڭا رايونى، چاڭجياڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى سياقتى ءتۇيىندى وڭىرلەردە جەر استى سۋى، جەر جىلۋى بايلىعىن تەكسەرۋ، باعالاۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز ورىستەتىپ، سۋمەن قامداۋ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، تازا دامۋعا تىرەك ازىرلەدى.

بەيحاي الدىن الا مالىمەت بەرۋ، اپات زيانىن ازايتۋ ورتالىعى حايياڭ تەڭىز - مۇحيت پۋنكتىنىڭ باستىعى جياڭ ۋىنكاي كەزىندە حۋاڭحاي تەڭىزىنىڭ سولتۇستىگىندەگى قۇرلىقتان ەڭ الىس وقشاۋ ارال چيانليياندا ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ىستەگەن، ”چيانلييان تەڭىز - مۇحيت پۋنكتى مەملەكەتتىڭ نەگىزدىك تەڭىز - مۇحيت باقىلاۋ پۋنكتىنە جاتادى، ءبىز ءار كۇنى ساندى مالىمەتتەردى باقىلاپ، ساندى مالىمەتتەردى جەتكىزەمىز، قول جەتكىزگەن ساندى مالىمەتتەر تەڭىز - مۇحيتتىڭ اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ جانە ەكونوميكالىق قۇرىلىسىنا كەڭىنەن قىزمەت وتەيدى“.

كورىكتى جۇڭگو قۇرىلىسى تەڭىز - مۇحيتتى باقىلاۋعا دا جاڭا تالاپتار قويدى. ”تەڭىز - مۇحيتتى زەردەلى باقىلاۋ تەحنيكاسىنىڭ دامۋى تەز، ءبىز تەڭىز تولقىنى كەسكىنىن زەردەلى ينۆەرسيالاۋ، تەڭىز مۇزى ۇشقىشسىز ۇشاعىن زەردەلى پارىقتاۋ سياقتى جاڭا تەحنيكالاردى باقىلاۋ بارىسىندا قولدانىپ، زەردەلى باقىلاۋدى تەڭىز - مۇحيتتى قورعاۋدىڭ ’وتكىر قارۋىنا‘ اينالدىردىق“ دەدى جياڭ ۋىنكاي.

”چۇڭميڭ دۇڭتان قورىق رايونى چۇڭميڭ ارالىنىڭ ەڭ شىعىس شەتىنە ورنالاسقان، شىعىس ازيا - اۆستراليا جىل قۇستارىنىڭ قونىس اۋدارۋ جولىنداعى ماڭىزدى توقتايتىن جەرى جانە قىستايتىن مەكەنى سانالادى“. شاڭحاي قالاسى چۇڭميڭ دۇڭتان جاراتىلىستىق قورىعىن باسقارۋ ىستەرى ورتالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نيۋ دۇڭلياڭ ىلگەرىندى - كەيىندى باسقارۋ، قورعاۋ، زاڭ اتقارۋ، سۋ قۇستارى جانە ولاردىڭ مەكەندەرىن زەرتتەۋ، باقىلاۋ - ولشەۋ، ەكولوگيانى قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى قىزمەتتەرمەن شۇعىلدانىپ، دۇڭتان جاراتىلىستىق قورىعىنىڭ وزگەرىسىن ءوز كوزىمەن كوردى.

”چۇڭميڭ دۇڭتان سىندى تىرشىلىك تىنىسى مەن ۇمىتكە تولى توپىراقتا تۇرىپ، ’ەڭ سۇيىكتى تابيعاتتى قورعاۋشى‘ رەتىندە، بورىشىمىز داڭقتى، جاۋاپكەرشىلىگىمىز اۋىر“ دەدى نيۋ دۇڭلياڭ، الداعى بىرنەشە جىلدا ول ”قۇس ىسقىرىعى ونەرى“ ءۇشىن جاڭا ادام تاربيەلەمەكشى ەكەن. ”قۇس ىسقىرىعى ونەرى“ دەگەنىمىز بامبۇكتەن ءبىر ۇرلەۋ قۇرالىن جاساپ، ونىمەن قۇستىڭ داۋىسىنا ەلىكتەپ قۇستى وزىنە باۋراۋ، ونان سوڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى ورتا ۇلگىسىن الىپ باقىلاۋ - تەكسەرۋ جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى، بۇل قىزمەت چۇڭميڭ دۇڭتاننىڭ ەرەكشەلىگى. ول وسى ەرەكشە ونەردى جالعاستىرىپ، تاعى دا 2 - 3 جاڭا ادام تاربيەلەۋدى ءۇمىت ەتەدى ەكەن.