شانشي يۇيلين ەكولوگيالىق ورتانىڭ ساپاسىن جاپپاي جاقسارتىپ، قىزىل گەندى جالعاستىرىپ، جاسىل دامۋدىڭ جاڭا داستانىن جازدى (بايىرعى رايونداعى جاڭا ىستەر)

شانشي يۇيلين حۇڭجيانناۋ مەملەكەت دارەجەلى جاراتىلىستىق قورىعىندا، سارى مامىق قاۋىرسىندى قاراباس شاعالانىڭ بالاپاندارى ءبىر - بىرىنە سۇيەنىپ تۇر.

قاراباس شاعالا مەملەكەتتىك 1 - دارەجەلى قورعالاتىن قۇس. باقىلاۋ بولمەسىندە، قىزمەتكەر جيا يانيۋە ينفرا قىزىل ساۋلەلى كەسكىن ءتۇسىرۋ اپپاراتى ارقىلى كول ورتاسىنداعى قۇس ۇيالارىنا قادالا قارادى. ”قاراباس شاعالانىڭ تىرشىلىك ەتۋ جانە كوبەيۋ ورتاسىنا قوياتىن تالابى وتە جوعارى، ەكولوگيالىق ورتاداعى بولماشى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى ولارعا تىكەلەي ىقپال جاسايدى“ دەدى جيا يانيۋە، ”بيىل قاراباس شاعالانىڭ كوبەيۋ جاعدايى جاقسارۋعا بەت الدى، كول رايونىندا جيىنى 2247 ۇيا سالىندى. قازىر قاراباس شاعالانىڭ 5000 نان استام بالاپانى ارت - ارتىنان جۇمىرتقانى جارىپ شىقتى“.

قۇمدى ءشولدىڭ قويناۋىنداعى حۇڭجيانناۋ _ بۇكىل ەلدەگى ەڭ ۇلكەن قۇمدى شولدەگى تۇششى كول، سونداي - اق بۇكىل جەر شارىنداعى قاراباس شاعالالاردىڭ كوبەيەتىن جانە مەكەندەيتىن ماڭىزدى جەرلەرىنىڭ ءبىرى. تاڭ سارىدە كول تولقىنىنىڭ ۇستىندە سان مىڭداعان قاراباس شاعالالار قالىقتاپ، قاناتىمەن كوكتى جارىپ، قۇمدى دالادان ەندەي وتۋدە.

بۇل تىرشىلىك تىنىسى وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەدى. 20 - عاسىردىڭ 90 - جىلدارىنان باستاپ، كليماتتىڭ جىلىنىپ قۇرعاۋى مەن ادامزات قيمىلىنىڭ ىقپالىنا ۇشىراعان حۇڭجيانناۋ كولىنىڭ سۋى تارتىلىپ، سۋ قۇستارى ازايا باستاعان بولاتىن. 2015 - جىلى، كول ايدىنى نەبارى 31.5 شارشى كيلومەتر عانا قالىپ، تاريحتاعى ەڭ ۇلكەن سۋ ايدىنىنىڭ جارىمىنداي بولىپ، قاراباس شاعالالاردىڭ سانى كۇن سايىن ازايعان ەدى.

حۇڭجيانناۋ كولى شولىركەپ، قاراباس شاعالا ۇياسىن اڭسادى.

2021 - جىلى 9 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ يۇيليندە قىزمەت تەكسەرگەندە ”ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى قاتار ءومىر ءسۇرۋ جولىن“ اشۋدى باسا دارىپتەدى.

سولتۇستىك شانشي توڭكەرىستىك بازاسىنىڭ قۇرامداس بولەگى رەتىندە، قىزىل گەن يۇيلين سىندى سۋ مەن توپىراققا الدەقاشان ءسىڭىپ كەتتى. جاڭا جاعداي الدىندا، قاراباس شاعالانى قورعاۋ، قۇمدى تىزگىندەۋ، كول سۋىن كوبەيتۋ، بايىرعى رايونداردى قورعاۋ، ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋدى قورعاۋ ءۇشىن، يۇيلين كوپ ءتۇرلى شارانى قاتار قولدانىپ، جۇيەلى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ _ _ ءوڭىر اتتاعان ەكولوگيالىق سۋ رەتتەۋدى ورىستەتىپ، كول بەتىندەگى سۋ دەڭگەيىن ورنىقتىرۋ؛ كول جاعالاۋىن ماشينامەن بەرىكتەپ، لاي - بالشىقتى تازالاۋ، جاساندى جولمەن قۇس ۇياسىن سالىپ كوبەيتۋ؛ شاباق ءوسىرىپ، قاراباس شاعالانىڭ ازىق ىزدەۋىنە قام - قايعىسىز ورتا جاراتۋ سىندى شارتتارىن ازىرلەدى...

”ءبىز 20 نەشە ادامدىق قاراباس شاعالانى ارناۋلى قورعاۋ اترەتىن قۇردىق، 3 گرۋپپا كەزەكتەسىپ كۇزەتتە تۇردىق، تۇراقتى ورىندا ۇشقىشسىز ۇشاقتىڭ جوعارى كەڭىستىكتە شارلاۋ جۇرگىزۋىن، تۇتاس وڭىرلىك ينفرا قىزىل ساۋلەلى كامەرا ارقىلى ۇيا رايونىن سايكەستىرىپ سۋرەتكە ءتۇسىرۋدى سايكەستىردىك. ۇيا سالۋ، بالاپان شىعارۋدان بالاپان جەتىلدىرۋگە دەيىنگى جالپى بارىستا قورعانىس قالتقىسىن بەكەمدەدىك“ دەدى جيا يانيۋە.

سۋ مولىقتى، كول ايدىنى كەڭەيدى، قۇستار قايتا ورالدى −

”حۇڭجيانناۋ تەك قاراباس شاعالانىڭ عانا ەمەس، 197 ءتۇرلى قۇستىڭ تىرشىلىك مەكەنىنە اينالدى، مۇنىڭ ىشىندە، مەملەكەتتىك 1 - دارەجەلى قورعالاتىن قۇس 14 ءتۇرلى، 2 - دارەجەلى قورعالاتىن قۇس 33 ءتۇرلى“ دەدى جيا يانيۋە.

قازىر يۇيلين قالاسى اتىنا زاتى ساي ”ورمان قالاسىنا“ اينالدى: ”14 - بەسجىلدىقتان“ بەرى جيىنى 6 ميلليون 913 مىڭ 800 مۋ جەرگە ورمان وتىرعىزىلدى جانە ءشوپ ەگىلدى، 10 ميلليون مۋلىق ىقتاسىن ورمان بەلدەۋى جاسىل ۇلى قورعانداي ماۋ - ۋسۋ قۇمدى جەرىنىڭ وڭتۇستىك جيەگىندە كوسىلىپ، شانشي ولكەسىنىڭ جاسىل كارتاسىنىڭ سولتۇستىككە قاراي 400 كيلومەتر كەڭەيۋىنە دەم بەردى.

”ۇدەرە العان تارتاتىن ’15 - بەسجىلدىقتا‘، ءبىز كومىرتەگىنىڭ ىعىستىرىلۋىن تەجەۋگە جەتەكشى ەتۋگە تاباندى بولىپ، ەكولوگيالىق ورتانىڭ ساپاسىن جاپپاي جاقسارتۋدى نەگىزگى جەلى ەتىپ، جاسىل دامۋدى وسى توپىراققا شىنايى تياناقتاندىرامىز“دەدى يۇيلين قالالىق پارتكومنىڭ شۋجيى جاڭ شىڭلي.

كۇن باتقاندا التىن ساۋلە حۇڭجيانناۋ كولىنىڭ بەتىن ايمالادى. ”كوركەم تاۋ قويناۋى جاسىل جەلەك جامىلعان، تۇنىق سۋ ورمان - توعاي اراسىنان سىلدىراپ وتۋدە ...“ كونە اۋەندى جاڭعىرتقان جاڭا ولەڭ جۇرت جۇرەگىن جىلىتۋدا؛ بايىرعى رايونداعى جاڭا ىستەر جاسىل دامۋدىڭ جاڭا داستانىن تاعى دا جازا باستادى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى