حالىق تۇرمىسىنا زاڭمەن جونگە سالۋ تەبىنىمەن مەيىر سيلادى (”15 - بەسجىلدىقتا“ جاقسى باستاما اشىپ، جاقسى قادام باسايىق)

ءبىر جاسىرىن ”قوبديشا“ اشىلىسىمەن، جەكەلەردىڭ قۇپيالىعى بىرتىندەپ اشكەرەلەندى... ەڭ جوعارى حالىق پروكۋراتۋراسى جاريالاعان ”حالىق تۇرمىسىن تەكسەرۋ، قورعاۋ“ ارناۋلى ارەكەتىندەگى تيپتىك دەلولاردىڭ ىشىندە ەرەكشە ءىرى ”توراپتىق قۇپيالىق اشۋ“ دەلوسى جۇرت نازارىن اۋداردى، قىلمىستىلار قۇپيا حابارلاسۋ قۇرالدارىنان پايدالانىپ، ازاماتتاردىڭ جەكە ينفورماتسياسىنان 900 ميلليوننان استامىن زاڭسىز قولعا ءتۇسىرىپ، 2000 نان استام ادامدىق ”قۇپيالىق اشۋ“ گرۋپپاسىن قۇرىپ، جەكەلەردىڭ قۇپيالىعىن قالاعانىنشا اشكەرەلەپ، توراپ بۇلىگىنە جەلىكتىرگەن.

پروكۋراتۋرا ورگاندارى دەلو تۇرعىزىپ تەكسەرگەننەن كەيىن، قوعام حاۋىپسىزدىگى، ينتەرنەت - ينفورماتسيا، ونەركاسىپ جانە ينفورماتسيالاندىرۋ سياقتى كوپتەگەن تاراۋمەن سەلبەسىپ، جاسىرعان جالعان اقشانى، قارجىنىڭ استارىنداعى شىنايى سالاۋاتىن تۇراقتاندىرىپ، ايقىن، كەمەلدى دالەل - سىپات تىزبەگىن قالىپتاستىرىپ، قىلمىستىلاردى زاڭ بويىنشا جازالادى. دەلو اياقتالعاندا پروكۋراتۋرا ورگاندارى قاتىستى توراپ بەكەتتەرى مەن قاتىستى گرۋپپالاردى الاستاۋدى ىلگەرىلەتىپ، شەكارا ىشىندەگى تەكشەلەرگە ساقتىق سيگنالىن تاراتىپ، جەكەلەردىڭ ينفورماتسياسىنىڭ اشكەرەلەنۋىن تۋ باستان توسۋعا كۇش سالدى.

جەكەلەردىڭ ينفورماتسيا حاۋىپسىزدىگى سيفرلى داۋىردەگى ماڭىزدى حالىق تۇرمىسى ۇقىق - مۇددەسى سانالادى. بۇل دەلولاردىڭ ءبىر جاقتى ەتىلۋى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ كۇشىمەن حالىقتىڭ ىرىس - قۇتىن قورعاۋىنىڭ جاندى دا ىقشام كورىنىسى سانالماق.

باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا حالىق تۇرمىسى بارىنەن جوعارى ورىندا تۇرادى“. 7 - ايدىڭ 30 - كۇنى اشىلعان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ ماجىلىسىندە: ”كوپ ءتۇرلى شارانى قاتار قولدانىپ، حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋدى كۇشەيتۋ كەرەك“ دەپ اتاپ كورسەتىلدى.

”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باستالعان جىلى ەڭ جوعارى حالىق پروكۋراتۋراسى وتكەن 2 جىلدا ”حالىق تۇرمىسىن تەكسەرۋ، قورعاۋ“ ارناۋلى قيمىلىن ۇزدىكسىز ورىستەتۋ نەگىزىندە، بۇكىل ەلدەگى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ”حالىق تۇرمىسىن تەكسەرۋ، قورعاۋ“ ارناۋلى قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتۋىن ورنالاستىرىپ، ”ءتۇيىندى سالالارعا قاداعالاي نازار اۋدارۋ، نازاردى ءتۇيىندى قاۋىمعا شوعىرلاندىرۋ، حالىق تۇرمىسىنداعى كورنەكتى ماسەلەلەردى مىقتى يگەرۋ“ سىندى 3 جاقتى ارقاۋ ەتىپ، نازاردى حالىق تۇرمىسى سالاسىنداعى ازاماتتىق ىستەردى باقىلاۋ دەلولارىن ءبىر جاقتى ەتۋدى كۇشەيتۋ سياقتى 16 ءتۇيىندى مىندەتكە شوعىرلاندىرىپ، پروكۋراتۋرالىق مىندەت وتەۋدى حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋمەن جانە جاقسارتۋمەن توعىستىردى.

ءتۇيىندى سالالاردى قاداعالاپ، جوعارى ساپالى دامۋعا قىزمەت وتەۋ بارىسىندا، ءادىليانى حالىق ءۇشىن جۇرگىزۋگە تاباندى بولدى.

تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ _ جوعارى ساپالى دامۋدىڭ ايقىن نەگىزى ءارى حالىق تۇرمىسىنا ەڭ زور تيىمدىلىك جەتكىزەتىن ىرىس - قۇت.

ىشكى موڭعۇلدىڭ كوكحوت قالاسى ۋچۋان اۋدانىندا كەزىندە ”كىناراتى بولا تۇرا“ لاس سۋدى ءبىر جاقتى ەتۋ زاۆودى ۇزاق ۋاقىت ولشەمنەن ارتىق لاس سۋ ىعىستىرعاندىقتان، وزەن سۋىنىڭ كوپ ءتۇرلى كورسەتكىشى قالىپسىز بولىپ، ۇنەمى بوگدە ءيىس شىعىپ تۇراتىن ەدى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى قاتىستى تاراۋلارعا رەتتەۋ - تۇزەتۋدى تالاپ ەتكەن ارىز - شاعىمنان بۇرىن پروكۋراتۋرالىق ۇسىنىس بەرگەننەن كەيىن رەتتەۋ - تۇزەتۋ بەينە ”ءتىس پاراشوگى“ سياقتى رول اتقاردى.

”الەۋمەتتىك يگىلىك ارىز - شاعىمى ۇسىنىسپەن عانا شەكتەلمەيدى، ’ارىز - شاعىم‘ ارقىلى ’جونگە سالۋ‘ ونىمدىلىگىن ىلگەرىلەتۋگە باتىل بولۋ كەرەك“ دەدى كوكحوت قالالىق حالىق پروكۋراتۋراسىنداعى قاتىستى جاۋاپتى جولداس. پروكۋراتۋرا ورگاندارى زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك الەۋمەتتىك يگىلىك ارىز - شاعىمىن بەردى. سوتتا ساراپتاۋ مالىمەتى، باقىلاۋ ساندى مالىمەتى لاستانۋدىڭ ۇلاسپالىلىعى مەن زالالىن ايقىن اشىپ كورسەتتى. ارىز - شاعىمنىڭ قىسىمى جونگە سالۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى، قاتىستى تاراۋلار ەڭ سوڭىندا لاس سۋدى ءبىر جاقتى ەتۋ زاۆودىنا تۇبەگەيلى تەحنيكالىق وزگەرىس جاسادى ءارى جاڭادان ءبىر جاقتى ەتۋ قۇرىلعىلارىن جوبالاپ، لاستانۋدىڭ ”تامىرىن“ ءتۇپ قاينارىنان الاستادى.

فينانس، ءۇي - جاي سياقتى سالالارداعى داۋ - شارلاردى زاڭ بويىنشا ورنىقتى ءبىر جاقتى ەتىپ، ەكونوميكالىق حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋعا جانە ونى جويۋعا دەم بەرۋدەن ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن جان - جاقتى ءادىليالىق قورعاۋدى كۇشەيتۋگە، جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشىن تاسقىنداتۋعا، ونان ءتۇرلى تيجارات تۇلعالارىنىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن تەڭ تۇرعىدا قورعاۋعا، ءادىل باسەكەلى بازار ءتارتىبىن قورعاۋعا دەيىن ... پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءتۇيىندى سالالارعا قاداعالاي نازار اۋدارىپ، ءاربىر دەلونى جوعارى ساپامەن، ءونىمدى تۇردە ويداعىداي ىستەپ، زاڭمەن جونگە سالۋ كۇشى ارقىلى حالىقتىڭ ىرىس - قۇتىن ۇزدىكسىز ارتتىردى.

نازاردى ءتۇيىندى قاۋىمعا شوعىرلاندىرىپ، ەڭبەكشىلەر مەن ەرەكشە قاۋىمنىڭ ۇقىق - مۇددەسىن قامتاماسىز ەتۋدى ۇزدىكسىز كۇشەيتتى.

”پروكۋرور، ءبىزدىڭ اقشامىز ەسەپكە كىردى!“ بيىل 3 - ايدا جياڭشي ولكەسى شىڭراۋ قالاسى شينجوۋ رايوندىق حالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ پروكۋرورى شارۋا جۇمىسكەر لاۋ چىننىڭ قۋانىشپەن سوققان تەلەفونىن قابىلدادى. وسىدان بۇرىن لاۋچىن مەن 94 جۇمىسشىنىڭ ءبىر ميلليون 200 مىڭ يۋاننان استام ەڭبەكاقىسى ءبىر جىلعا جۋىق كەشەۋىلدەتىلىپ كەلگەن ەدى. تورەلىك ايتۋدا جەڭىپ شىقتى، سوت مەكەمەسى دە اتقارۋعا رۇقسات ەتۋ جونىندە ۇكىم جاسادى، ءبىراق ءتارتىپتى ۇشتاستىرۋ ماسەلەسى سەبەبىنەن توقىراۋعا تاپ بولدى.

پروكۋراتۋرا ورگاندارى مەحانيزمنىڭ بوگەلۋ تۇيىندەرىنىڭ ءبىر پاراق دالمە - ءدال پروكۋراتۋرالىق ۇسىنىسىن سوت مەكەمەسىنە تاراتادى، سونىمەن بىرگە سوت مەكەمەسى، ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ، جۇمىسشى ۇيىمى سياقتى تاراۋلاردى سايكەستىرىپ، باس قوسىپ كەڭەسىپ، جاۋاپكەرشىلىكتى ايقىنداپ، جۇمىس ءتارتىبىن اشالادى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى تولىعىمەن ەسەپكە كىردى.

”حالىق تۇرمىسىن تەكسەرۋ“ باستان - اياق ايەلدەر، بالالار، قارتتار، مۇگەدەكتەر سياقتى ەرەكشە قاۋىمنىڭ اماندىعىن، حال - جايىن كورنەكتى ورىنعا قويدى. ازامات جاسىنا تولماعانداردى قورعاۋ سالاسىندا، پروكۋراتۋرا ورگاندارى ازامات جاسىنا تولماعاندارعا زالال جەتكىزۋ قىلمىسىنا ”استە راقىم ەتپەدى“، 2025 - جىلى 73 مىڭ ادامنىڭ ۇستىنەن ايىپتاۋ ءتۇسىردى؛ قىلمىسقا ساياتىن بالالار جونىنەن ”تاربيەلەۋ، يلاندىرۋ، اراشالاپ قالۋعا“ دەن قويدى، زاڭ بويىنشا شارت قوسىمشالانعان 16 مىڭ ادامنىڭ ۇستىنەن ايىپتاۋ تۇسىرمەدى. ايەلدەر، قارتتار، مۇگەدەكتەر سياقتى قاۋىمدى پروكۋراتۋرا ورگاندارى دا ەگجەي - تەگجەيلى قورعاپ، زيانكەستىك ىستەۋ قىلمىسىن قاتاڭ جازالاۋدان بوگەتسىز ورتا قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋگە دەيىن، ءتىپتى دە مەيىرلى ءادىليالىق قورعاۋ تورابى بارعان سايىن تىعىز توقىلدى.

حالىق تۇرمىسىنداعى كورنەكتى ماسەلەلەردى مىقتى يگەرىپ، بۇقارانىڭ شۇعىل، قيىن، ۋايىمداعان، ءزارۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە دەم بەرۋدى.

انحۇيدىڭ سۋجوۋ قالاسىندا پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءبىر توپ قالىپسىز ”ەڭبەك قاتىناسىن تۇراقتاندىرۋ“ دەلوسىن بايقادى − جاۋاپكەر تالاپكەردىڭ ارىز - شاعىمىن اشىق - جارقىن ”مويىندادى“. ءاسىلى، بەلگىلى ەڭبەككۇش دانەكەرى بەلگىلى كاسىپورىننىڭ جاۋاپتىسىمەن استاسىپ، تۇتاس ەڭبەك توقتامىن، ەڭبەكاقى كەستەسىن جالعاننان جاساپ، 81 ادامنىڭ ”كوپ جىل قىزمەت ىستەگەنىن“ ويدان قۇراستىرىپ، كۇشكە يە ۇكىمنەن پايدالانىپ بەلگىلەمەگە قايشىلىق جاساپ، زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋىن تولىقتاپ تاپسىرىپ، مەملەكەتتىڭ قوعامدىق قامسىزداندىرۋ قورىن الداپ الۋدى ماقسات ەتكەن ەكەن.

سوت مەكەمەسى پروكۋراتۋرا ورگانى تاراتقان قايتا قاراۋ جونىندەگى پروكۋراتۋرالىق ۇسىنىستى قابىلداپ، قاتە ۇكىمدى تۇگەلدەي كۇشىنەن قالدىرادى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى دەرەكتەردى دەر كەزىندە ادام كۇشى بايلىعى جانە قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ تاراۋلارىنا جەتكىزىپ، تەكسەرۋدى، باقىلاۋ - باسقارۋدى كۇشەيتۋ جونىندە پروكۋراتۋرالىق ۇسىنىس بەرىپ، دەلو دەرەكتەرىن جولداۋ، ينفورماتسيادان ورتاق يگىلىكتەنۋ سىندى ۇدايىلانعان سەلبەستىك مەحانيزمىن ورناتۋدى ىلگەرىلەتىپ، بۇقارانىڭ ”قارتتاردى كۇتىمگە الۋ قاراجاتىن“، ”كۇن كورىس قاراجاتىن“ زاڭمەن جونگە سالۋ ارقىلى بەكەمدەدى.

قوعامدىق قامسىزداندىرۋ قورىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدان تەلەگراف، توراپ الدامكوستىگىن قاتاڭ جازالاۋعا، بۇقارانىڭ ”اقشا قاپشىعىن“ قورعاۋعا، ”اتقارۋ قيىن بولۋ“ ماسەلەسىن شەشۋگە دەم بەرۋدەن ۇكىمدى ناقتىلاندىرۋعا دەيىن، ازىق - تۇلىك، ءدارى - دارمەك حاۋىپسىزدىگىندەگى كورنەكتى ماسەلەلەردى جونگە سالۋعا دەيىن، پروكۋراتۋرا ورگاندارى نازاردى بۇقارانىڭ شۇعىل، قيىن، ۋايىمداعان، ءزارۋ ماسەلەلەرىنە شوعىرلاندىرىپ، دەلولاردىڭ ”شاعىن تۇيىندەرى“ ارقىلى قوعامدى جونگە سالۋدىڭ ”ءىرى ىستەرىن“ ناقتىلاندىردى.

”حالىق تۇرمىسىن تەكسەرۋدىڭ، قورعاۋدىڭ وزەگى ’قورعاۋدا‘، تەتىگى ’ناقتىلاندىرۋدا‘“. ەڭ جوعارى حالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ قاتىستى جاۋاپتىسى بىلاي دەدى: پروكۋراتۋرا ورگاندارى ”15 - بەسجىلدىق“ دامۋ نىساناسىمەن تىعىز ۇشتاستىرىپ، ءاربىر دەلونى جوعارى ساپامەن، ءونىمدى ءبىر جاقتى ەتىپ، حالىق بۇقاراسى سەزىنە الاتىن، يگىلىككە كەنەلەتىن پروكۋراتۋرانى حالىق ءۇشىن جۇرگىزىپ، زاڭمەن باسقارۋ تەبىنى ارقىلى حالىق تۇرمىسىن مەيىرگە بولەيدى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى