قىزىل حيكايانى ويداعىداي بايانداپ، اۋىل - قىستاق كاسىپ سالاسىن دامىتتى (اۋەلگى ماقساتتى، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، گۇلدەنۋ ساپارىندا ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ)

ليۋپان تاۋىنىڭ ەتەگى، حۋلۋحى وزەنىنىڭ جاعاسى.

نيڭشيا حۇيزۋ اۆتونوميالى رايونى شيجي اۋدانى جياڭتايباۋ قىزىل ارميا ۇزاق جورىعىنىڭ باس قوسۋى ەسكەرتكىش باقشاسىنداعى 3 - كورپۋستىڭ باس قوسۋى ەسكەرتكىش سارايىندا ”حۇيزۋ، حانزۋ باۋىرلاستار ءبىر ءۇيلى جانداي“ دەگەن قىزىل جالاۋ بيىك ءىلىندى. 1935 - جىلى 10 - ايدا ماۋ زىدۇڭ جولداس ورتالىق قىزىل ارميانى باستاپ وسى وڭىردەن ءوتىپ، حۇيزۋ احۇنمەن ”شانجياجيدەگى كەشكى كەڭەس“ اتتى قىزىل تاماشا اڭگىمە قالدىردى. كەلەسى جىلى 10 - ايدىڭ 22 - كۇنى قىزىل 1 -، قىزىل 2 - باعىت ارمياسى جياڭتايباۋدا جەڭىسپەن توعىستى.

2016 - جىلى 7 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ جياڭتايباۋعا كەلىپ، تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن بىلاي دەدى: ”ۇلى ۇزاق جورىق رۋحى − جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ توڭكەرىستىك قاسيەتىنىڭ جاندى بەينەسى، ءبىز ۇزدىكسىز جاڭا ءىس جۇزىندىك جاعدايمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ ويداعىداي جالعاستىرۋىمىز، ويداعىداي ساۋلەلەندىرۋىمىز كەرەك“.

ىقىلاستى تاپسىرمانى كوكەيدە بەرىك ساقتاعان شيجي اۋدانى قىزىل رۋحقا بەلسەنە مۇراگەرلىك ەتىپ، قىزىل بايلىقتان ويداعىداي پايدالاندى.

ەسكەرتكىش باقشاسىنان 2.5 كيلومەتر قاشىقتىقتا ماۋجياگوۋ قىستاعى بار. 1936 - جىلى قىزىل ارميا وسى ارادا توعىسىپ، وسى جەردەن ءوتىپ، بۇقارانى مازالاماۋ ءۇشىن، جاۋىنگەرلەر تاۋ بەتكەيىنەن 23 ۇڭگىر قازىپ، 30 نەشە كۇن تۇرادى. قىزىل ارميا كەتەتىن كەزدە قىستاقتاعى بۇقارا الدىن الا كەلىپ اتتاندىرىپ سالدى، كەيبىرەۋى قىزىل ارميانىڭ جۇك كوتەرۋىنە كومەكتەسسە، كەيبىرەۋى جاۋىنگەرلەرگە كارتوپ جانە بۋ نان پىسىرىپ بەردى. بۇل اڭگىمەنى ماۋجياگوۋ قىستاعىنىڭ تۇرعىنى شيە حۇڭ - ي قارشادايىنان ەستىپ ەرجەتتى.

وسى قىزىل توپىراققا دەگەن ماحابباتپەن شيە حۇڭ - ي اۋىلىنا قايتىپ شارۋاشىلىق قۇرىپ، باستان كەشىرۋ تاربيەسى بازاسىن قۇردى. ساياحاتشىلار بۇل ارادا جاپا - ماشاقاتتى ەسكە الىپ، ءتاتتى تاعامداردان ءدام تاتىپ، قىزىل ارميا تۇرعان ۇڭگىرلەردى ارالاپ، ءوز قولىمەن ءبىر شىنى ”قىزىل ارميا كەسپەسىن“ جاسادى. 2020 - جىلى ماۋجياگوۋ قىستاعى ”مەملەكەتتىك اۋىل - قىستاق ساياحاتىنداعى ءتۇيىندى قىستاق“ بولىپ تاڭدالدى.

شيجي اۋدانى ”جىلجىمالى يدەيا - ساياسي ساباعى“ اتىنداعى قىزىل ءتۇستى زەرتتەۋ - ۇيرەنۋ ماركاسىن جاسامپازدىقپەن جاراتىپ، سوڭعى 7 جىلدا جيىنى 7 ميلليون 401 مىڭ 800 ادام - رەت ساياحاتشى قابىلدادى؛ اۆتونوميالى رايوننىڭ 2 - كەزەكتى قىزىل مادەنيەت - ساياحات مەرەكەسىن ءساتتى وتكىزىپ، قىزىل مادەنيەتتىڭ ىقپال كۇشىن ۇزدىكسىز كەڭەيتتى.

قىزىل قان تامىردى جالعاستىرىپ، ادەبيەت كۇشىن جانداندىردى.

شيجي اۋدانى جيچياڭ قالاشىعى ياڭحى قىستاعىنا كەلىپ، جازۋشى شى جيڭبو قۇرعان مۋلان كىتاپحاناسىنا باردىق، مۇندا مادەنيەت لەبى ەسەدى. كىتاپحانا ۇيىمداستىرعان ولەڭ جينالىسىندا شارۋا جازۋشىلار قىزىل تاريحتى ەسكە الىپ، قىزۋ سۇيىسپەنشىلىكتەرىن ءبىلدىردى.

شارۋا جازۋشى شان شياۋحۋا بىلاي دەپ جازادى: ”جەكە جيناقتى كورسەڭىز، حيكىمەتتى اڭىزعا كىرەسىز، ءوز كوزىڭىزبەن وقتىڭ ەسىكتى تەسىپ وتكەنىن كورەسىز، تۇلپاردىڭ جوڭكىلۋى مەن ۇران ءۇنىن ءوز قۇلاعىڭىزبەن ەستىگەندەي بولاسىز، بەس جۇلدىزدى قىزىل تۋ سانسىز قاھارمانداردىڭ ىستىق قانىمەن بويالعان...“

تاياۋ جىلداردان بەرى شيجي اۋدانى جەرگىلىكتى جازۋشىلاردى جياڭتايباۋ، شانجياجي سياقتى توڭكەرىستىك كونە جۇرتتارعا بارىپ ستيل جيناۋ، جاسامپازدىق جاراتۋعا ۇيىمداستىرىپ، قىزىل ادەبيەت ستيلى، قىزىل ولەڭ وقۋ سياقتى قيمىلداردى ورىستەتىپ، كوپتەگەن جازۋشىنى، ادەبيەت اۋەسكەرىن باۋرادى. ”ءبىز قالام مەن سيا ارقىلى شيجيدىڭ قىزىل حيكاياسىن جاقسى بايانداپ، قىزىل مادەنيەتتى سان مىڭداعان وتباسىلارىنا جەتكىزەمىز“ دەدى شيجي اۋداندىق ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەر بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى ليۋ دىفي.

ۇلى ۇزاق جورىق رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، اۋىل - قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتتى.

شىجىعان جاز كۇندەرى شيجي اۋدانى جياڭتايباۋ قالاشىعى ميڭتاي قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى ليۋ ۋەيحىڭ قۇرىلعىلى اۋىل شارۋاشىلىق جىلىجايىندا قاربالاستىققا ءتۇسىپ، وندىرىسكە قوسىلۋ الدىندا تۇرعان استىق، ماي مانەرلەۋ سەحىن تەكسەردى.

”ميڭتاي قىستاعى − قىزىل ارميا جەڭىسپەن توعىسقان جەر، ۇلى ۇزاق جورىق رۋحى ءبىزدى جاقسى تۇرمىس كەشىرۋگە جىگەرلەندىردى“ دەدى ليۋ ۋەيحىڭ. قازىر قىستاقتا 500 مۋدان استام قىزىل ورىك ەكولوگيالىق ۇلگى بەلدەۋى، 1000 مۋدان استام سالقىن كوكونىس بازاسى، سونداي - اق كۇن نۇرى جىلىجايىنداعى 36 وسى زامانعى اۋىل شارۋاشىلىعىنان ۇلگى كورسەتۋ باقشاسى قۇرىلىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جاقىن ماڭدا جۇمىس ىستەۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى. قىستاقتا جاسالعان ”باس قوسۋ ورنى . جەكە كولىكپەن ساياحاتتاۋ لاگەرى“ سياقتى نىساندار دا تياناقتانىپ، جۇمىس جۇرگىزىپ، كوپتەگەن ساياحاتشىنى قىزىل مادەنيەتتى، اۋىل - قىستاقتىڭ سالت - ساناسىن سەزىنۋگە باۋرادى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مەن مادەنيەت - ساياحاتتى توعىستىرۋ ارقىلى 2025 - جىلى ميڭتاي قىستاعىنىڭ كوللەكتيۆ شارۋاشىلىق كىرىسى 410 مىڭ يۋانعا جەتىپ، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىسى باسىندىق كىرىسى 19 مىڭ يۋانعا جەتتى.

شيجي اۋدانى سويىس سيىر، كارتوپ سياقتى ەرەكشە كاسىپ سالالارىن بەلسەنە دامىتىپ، 2026 - جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ەگىن، ورمان، مال، قوسىمشا كاسىپ، بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم قۇنىن ءبىر ميلليارد 418 ميلليون يۋانعا جەتكىزىپ، %6.7 ارتتىردى؛ اۋىل - قىستاق تۇرعىندارىنىڭ كىسى باسىندىق كىرىسى %7.6 ارتتى.

”تۇتاس اۋدانداعى كادرلار مەن بۇقارا باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، ۇلى ۇزاق جورىق رۋحىن ۇزدىكسىز ساۋلەلەندىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىندا قۋاتتى اۋدان قۇرۋدى جەدەلدەتتى“ دەدى گۋيۋان قالالىق پارتكومنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، شيجي اۋداندىق پارتكومنىڭ شۋجيى ۋەي شيبەي.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى