جاستار ۇلكەن ارقالىققا تىرەۋ بولىپ، جاڭالىق جاراتۋعا كۇش قوستى (”15 - بەسجىلدىقتا“ جاقسى باستاما اشىپ، جاقسى قادام باسايىق)

زەردەلى قول تەلەفوننىڭ ”سيفرلى باسقارۋشىسى“ رەتىندە بۇيرىقتى اۆتوماتتى ءتۇسىرىپ ەدى، قۇلتەمىر كوپ نەگىزدى فورمامەن زاۆود پەن وتباسىنا كىردى، ەسەپتەۋ قۋاتى قۇرىلعىلارى جۇيەنىڭ سايكەسۋىنە بۇرىلىس جاسادى... تاياۋ مەزگىلدە كوپ جەر جاساندى زەردەنى نەگىزگى تاقىرىپ ەتكەن عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدى امالياتتا ايگىلەۋ قيمىلىن وتكىزىپ، كوپتەگەن جاستاردى قاتىناسۋعا باۋرادى. بۇنىمەن جاساندى زەردە سالاسىنداعى جاڭا تەحنيكالار، جاڭا كورىنىستەر، جاڭا قولدانىستار جەدەل جارىققا شىعىپ، جاستىق كوكتەمنىڭ كۇشى تاسقىندادى.

بۇكىل ەلگە كوز جىبەرسەك، جاس دارىندىلار جاساندى زەردەنى ۋاكىل ەتكەن جاڭا كەزەكتى عىلىم - تەحنيكا توڭكەرىسى مەن كاسىپ وزگەرىسى جارىس جولىندا اعالاپ العا شىعىپ، عىلىم - تەحنيكانىڭ العا باسۋىن ىلگەرىلەتەتىن ماڭىزدى كۇشكە اينالدى.

باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق دارىندىلار كۇشىن جەتىلدىرۋ ساياساتىنىڭ ءتۇيىنىن جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىنا اۋدارىپ، جاس دارىندىلارعا اناعۇرلىم كوپ سەنىم ارتىپ، اناعۇرلىم جاقسى كومەكتەسىپ، اناعۇرلىم پارمەندى قولداۋ كورسەتىپ، جاس دارىندىلاردىڭ ۇلكەن تىرەك بولىپ، باس كەيىپكەر بولۋىن قولداۋ كەرەك“.

”15 - بەسجىلدىق“ جوباسىندا مىنالار العا قويىلدى: ”جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو جاستارىنىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ سياقتى سالالارداعى جاستىق كوكتەمدە ۇلەس قوسۋ قيمىلىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، جاستاردىڭ ءار سالاداعى، ءار جاقتاعى قىزمەتتەردە اتويشى جانە نەگىزگى كۇش بولۋىنا قولداۋ كورسەتىلەدى“. قالىڭ جاستار عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋ سالاسىندا اۋىر مىندەتتى باتىلدىقپەن ارقالاپ، قابىلەتىن ايگىلەپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋگە جاستىق كوكتەمىن ارنادى.

شەشۋشى ورىندارعا كۇش سالىپ، جاستاردى عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق جاراتۋدىڭ نەگىزگى شايقاس مايدانىنا ات سالىسۋعا شابىتتاندىردى جانە قولدادى

بيىل 2 - ايدا ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باستالعان جىلى تۇڭعىش رەت جەرگىلىكتى ورىندا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن باس شۋجي شي جينپيڭ بەيجيڭ ي - جۋاڭداعى مەملەكەتتىك ينفورماتسيا جاسامپازدىعى باقشاسىنا كەلىپ، ”سوتسياليستىك وسىزاماندانعان قۇدىرەتتى ەل قۇرۋدىڭ تەتىگى عىلىم - تەحنيكادا ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءوزىن الۋەتتەندىرۋدە“ دەپ باسا دارىپتەدى.

جوعارى يقۋاتتى اسقىن وتكىزگىش نىسانا ماتەريالى ەلىمىزدىڭ جوعارى تەمپەراتۋرالى اسقىن وتكىزگىش كاسىبىنىڭ مەڭگەرۋگە بولاتىن دامۋىنداعى شەشۋشى ولقىلىق بولىپ، تەحنيكالىق قامالى جوعارى بولعاندىقتان، ۇزاق ۋاقىت يمپورت ەتۋگە سۇيەنىپ كەلگەن ەدى. شاڭحاي اسقىن وتكىزگىش عىلىم - تەحنيكا شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىنىڭ دەربەس زەرتتەپ جاساۋشى جاستار ەكپىندىلەر اترەتى نولدەن باستاپ كىرىسىپ، جوعارى يقۋاتتى اسقىن وتكىزگىش نىسانا ماتەريالدارىن ەلىمىزدە وندىرۋدەن قامال الدى.

”اسقىن وتكىزگىش نىسانا ماتەريالدارىن دايىنداۋدىڭ قيىن ءتۇيىنى جۇمىس ءتارتىبى ساقيناسىنىڭ تىعىز تۇيىلۋىندە بولىپ، تەحنولوگيالىق دالدىگى توتەنشە جوعارى“ دەدى ۇيىرمە مۇشەسى چيان حان تانىستىرىپ، شيكىزات ۇنتاعىن دايىنداۋدان ماتەريالداردى پىشىندەپ كۇيدىرۋگە دەيىن، جىلۋمەن ءبىر جاقتى ەتۋدەن كەيىنگى جالاتىلعان جارعاقتى قولدانۋعا دەيىن، جاستار ەكپىندىلەر اترەتى شيكىزاتتىڭ سالىستىرماسىن، قالىپ قۇرىلىمىن جانە كۇيدىرۋ پارامەترلەرىن ۇزدىكسىز ساپالىلاندىردى، سونداي - اق ارناۋلى ساپا مەڭگەرۋ جۇيەسى مەن تەكسەرىپ - ساراپتاۋ ولشەمىن بەلگىلەدى.

كۇندىز - ءتۇنى قامال الۋ جانە قاتەلىكتەردى تۇزەتۋ ارقىلى ەلىمىز ءوزى جاساعان نىسانا ماتەريالدارى ورنىقتى وندىرىلە باستادى. ”2 جىل ىشىندە بۇكىل قوسىن بىرلەسىپ كوپتەگەن جوعارى دەڭگەيلى جابدىقتاردى سىناقتان وتكىزىپ، ءوندىرىس قۋاتىن 20 ەسە ارتتىردى“ دەدى چيان حان.

جوعارى دەڭگەيلى عىلىم - تەحنيكانىڭ ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ءوزىن الۋەتتەندىرۋدى جەدەلدەتۋ ساپارىندا جاستار قوسىنى تىس قالمادى، جاستىق كوكتەمنىڭ جاسامپازدىعى شۇعىلا شاشتى.

ارمانعا قۇلاش سەرمەپ، كەڭىستىك بەكەتى قۇرىلىسى قوسىنىنداعى قىرۋار جاس عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى وزەكتى جۇيەنى زەرتتەپ اشۋعا قاتىناستى؛ تەرەڭدى بارلاپ، عىلىمدى شارلادى، ”جياۋلۇڭ“ اتتى زەرتتەۋ - اشۋ ۇيىرمەسىندەگى جاس تەحنيكتەر ماڭىزدى رول اتقاردى؛ جاساندى زەردە سالاسىندا ءبىر توپ جاستان قۇرالعان كاسىپ اشۋ قوسىنى ەسەپتەۋ ءتاسىلى، ۇلكەن مودەل سياقتى جاقتاردا تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزدى...

جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى كەڭسە مەڭگەرمەسى، مەملەكەتتىك كەڭەس مەڭگەرمەسى «جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىن تاربيەلەۋدى جانە ىستەتۋدى اناعۇرلىم كۇشەيتۋ جونىندەگى شارالاردى» باسىپ تاراتىپ، جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋعا قىزمەت وتەۋىنە جەتەكشىلىك ەتتى جانە قولداۋ كورسەتتى؛ كوممۋنيستىك جاستار وداعى جۇيەسى عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشاتىن جاس ەكپىندىلەر قوسىنى قۇرىلىسىن تەرەڭدەتىپ، جاستاردى مەملەكەتتىڭ كەلەلى ستراتەگياسىنا، كەلەلى مىندەتتەرىنە ات سالىسۋعا ىنتالاندىرۋدىڭ كىرىسۋ تۇيىنىنە جانە ۇشتاسۋ تۇيىنىنە اينالدىردى... ءتىپتى دە كوپ جاستار شەشۋشى سالالاردا باتىلدىقپەن ىزدەنىس جاساپ، مەملەكەتتىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋىنا قىزمەت وتەۋگە ۇلەس قوستى.

قازىر مەملەكەتتىڭ ءتۇيىندى زەرتتەۋ - اشۋ جوسپارىندا 45 جاستان تومەنگى جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىنىڭ نىسان جاۋاپتىسى بولۋ سالىستىرماسى %40 تەن استى، مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق عىلىم قورىنىڭ %80 ىن 45 جاستان تومەنگى جاس عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارى ۇستىنە الىپ، جاڭالىق اشۋ قوزعاۋشى كۇشى قارىشتاپ دامىدى.

وندىرىستەگى قيىن ماسەلەگە بۇرىلىس جاساپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن ءوندىرىس جەلىسىنە جەدەل جەتكىزدى

2025 - جىلعى جۇڭگو جاستارىنىڭ عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋداعى ”دارىندىلار باستاماشى بولىپ ىستەۋ“ باسەكەسىندە چاڭشا جاراتىلىستىق عىلىمدار داشۋەسىنىڭ ” ’قايتا جاساۋ‘ اتويشىسى _ تۋنەل ينجەنەرياسى جابدىقتارىن قايتا جاساۋ بويىنشا جول باستاۋشى“ نىسانىنىڭ ”جەڭىمپازى“ بولىپ باعالاندى.

”ورتا ەسەپپەن كۇنىنە 13 ساعات قىزمەت ىستەپ، قايتا - قايتا ۇلگى تەكسەرۋ، ماتەريال سالىستىرۋ جانە تەحنولوگيالىق رەتتەۋ جۇرگىزمىز“. تۋنەل ينجەنەرياسى جابدىقتارىن قايتا جاساۋ سالاسىندا ۇزاق ۋاقىتتان بەرى ورىن تەۋىپ كەلە جاتقان ماتەريال ساپاسىز بولۋ، تەحنولوگيانىڭ مەڭگەرىمدىلىگى ناشار بولۋ سياقتى قيىن ماسەلەلەرگە قاراتا، نىساننىڭ جاۋاپتىسى شيۇڭ جياندا وسى ”قيىن ماسەلەنى“ شەشۋگە بەل بايلادى.

كاسىپورىن اشىق تاقتاسى، جاستار اشىق تاقتاسى، ناقتى شايقاستا سايىسقا ءتۇسۋ، جەتىستىكتەردى كادەگە جاراتۋ... جارىس مايدانىنداعى ”تاقتا تاقىرىبى“ تەز ارادا قۇرىلىس مايدانىنداعى ”شىنايى تاقىرىپقا“ اينالدى. نىسان تاقتاسىن جاريالاعان كاسىپورىن _ جۇڭگو تەمىر جول 5 - مەكەمەسى 1 - سەرىكتەستىگى وداق كوميتەتىنىڭ شۋجيى جۋ جۋ بىلاي دەپ تانىستىردى: كاسىپورىن تاجىريبەحانا مەن ينجەنەريا ناق مايدانىن اشىپ، اشىق تاقتا جاريالاعان قوسىندى قايتالاي جاساۋ ماتەريالىنىڭ قاسيەتىن سىناۋ، تەحنولوگيانىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن دالەلدەۋ شارت - جاعدايىمەن قامدادى ءارى تەحنيكا جەتەكشىلەرىن تۇتاس بارىسقا كومەكتەسۋگە ورنالاستىردى.

ەڭ سوڭىندا قوسىن ەرەكشە جۇمىس جاعدايىنا ارناۋلى جوبالانعان قاتتىلىعى جوعارى، ۇيكەلىسكە ءتوزىمدى تالشىق ماتەريالداردى ءساتتى زەرتتەپ جاساپ، جۇڭگو تەمىر جول 5 - مەكەمەسىنىڭ ينجەنەريا نىسانىندا دالەلدەدى. سىناق ارقىلى جوندەلگەننەن كەيىنگى ءونىمنىڭ قاتتىلىعى مەن ۇيكەلىسكە توزىمدىلىگى نەگىزگى ماتەريالدان الدەقايدا اسىپ، تۋنەل جابدىقتارىنىڭ ”پايدالانىلۋ عۇمىرىن“ پارمەندى تەحنيكالىق تىرەكپەن قامدادى.

ءوندىرىس پەن زەرتتەۋدى ۇشتاستىرۋ، جەدەل تياناقتاندىرۋ _ عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋ جۇيەسىنىڭ ۇزدىكسىز كەمەلدەنۋىنىڭ جاندى دا ىقشام كورىنىسى.

مىندەتتىك عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىنە ۇقىق بەرۋ، جەتىستىكتەردى باعالاۋ رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، ۇعىمدىق دالەلدەۋ، ارالىق سىناعى رەتىندە دالەلدەۋ تۇعىرىن كۇش سالا قۇردى؛ جوعارى مەكتەپتەردىڭ وڭىرلىك تەحنيكا اۋىستىرۋ، كادەگە جاراتۋ ورتالىعىن ورنالاستىرىپ، عىلمي زەرتتەۋدەگى دالدىك كاسىبىنىڭ سۇرانىسىنا جەتەكشىلىك ەتتى؛ ”جاس عالىمداردىڭ ءجۇز قالاعا ساپارى“، ”باس قولباسشى تاقتاسى“، ”ات بايگەسى ءتۇزىمى“ جاڭالىق اشۋ ومىرشەڭدىك كۇشىن تاسقىنداتۋ... سياقتى ءبىر قىدىرۋ ساياساتتىق شارالار ءوندىرۋ، وقىتۋ، زەرتتەۋدى ساباقتاستىرىپ، جوعارى، تومەنگى بۋىنداردى تۇتاستىرىپ، جاس عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىنە كوپىر سالىپ، ”جاڭالىق اشۋ قۋاتىن“ ”وندىرگىش كۇشكە“ اينالدىردى.

ارتىقشىلىعىنا قاراي تاربيەلەپ، وقۋ - اعارتۋ، عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىنىڭ ءبىر تۇلعالانىپ دامۋىنا دەم بەردى

”قۇندى نىسانداردا تەحنيكادا جاڭالىق اشۋمەن بىرگە، رەال ماسەلەلەرگە دە جاۋاپ قايتارۋ، ايقىن قولدانىلمالى كورىنىس، دالەلدەۋگە بولاتىن تاجىريبە نەگىزى جانە باياندى ساپالىلاندىرۋ جولى بولۋ كەرەك“.

چيڭحۋا داشۋەسى اۆتوماتتاندىرۋ فاكۋلتەتىنىڭ دوكتورانتى ليۋ شۋراننىڭ ءبىر اۋىز ءسوزى بارشا جاس عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇرەك ءۇنىن جەتكىزدى.

19 - كەزەكتى ”باسەكە ساۋىتى“ اتىنداعى مەملەكەتتىك ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتان سىرتقى عىلمي عىلىم - تەحنيكا تۋىندىلارى جارىسىندا ليۋ شۋران مەن ۇجىمى ”سۇيەنۋگە بولاتىن، سەنىمدى ەرەكشە تەز، ەرەكشە ۇزاق ۋاقىت، ەرەكشە پارىقتاۋ ميكرو كەسكىندەۋ تەحنيكاسى“ نىسانىنا سۇيەنىپ، نەگىزگى دەنە تاربيە جارىسىنىڭ ەرەكشە سيلىعىنا يە بولدى.

كەسكىندەۋ بارىسىنداعى ۋاقىت - كەڭىستىك ارناسىنىڭ كەڭدىگىن پارىقتاۋ قيىن بولۋ ماسەلەسىنە باعىتتاي وتىرىپ، جۇڭگو ينجەنەريا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى داي چيۇڭحايدىڭ جەتەكشىلىگىندە قوسىن جوعارى ساپالى ۋاقىت ءتارتىبى بويىنشا ميكرو كەسكىن ساندى مالىمەت جيناعىن قۇرىپ، ءپىشىن وزگەرتۋگە بولاتىن كەڭىستىكتى تۇزەتۋ مەحانيزمى مەن سايكەستى نەرۆ تورابىن جاسامپازدىقپەن ورتاعا قويىپ، كوپ ءتۇستى ءتىرى دەنەلەردىڭ كەسكىندەۋ ۋاقىتىن 30 ەسەدەن استام كەڭەيتىپ، 10 مىڭ ۋاقىت تۇيىنىنە ۇزارتتى.

عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ ادام تاربيەلەۋ ساباقحاناسى كەڭ ورىسكە قاراي كەڭەيۋدە.

”باسەكە ساۋىتى“، ”جاسامپاز جاستىق كوكتەم“، ”گۇلدەنۋ ساۋىتى“ سياقتى عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ جارىستارى جاستاردى عىلمي زەرتتەۋ، ىزدەنىس جاساۋ جانە جاڭالىق اشۋ امالياتىن ورىستەتۋگە جەتەكتەدى؛ عىلىم - تەحنيكالىق شاعىن اۋلا، جوعارى ساپالى جاس شارۋالاردى جەتىلدىرۋ جوسپارى سياقتىلارعا سۇيەنىپ، ساباقحانادا ۇيرەنۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا كومەكتەسۋ امالياتىن تىعىز ۇشتاستىردى؛ ”نەگىزدى بەكەمدەۋ جوسپارى“، ”نەگىزدىك پاندەگى ۇزدىك وقۋشىلاردى تاربيەلەۋ جوسپارى“ سياقتىلار ۇزدىك دارىندىلاردى سومدادى؛ ”تورتكە اسىلىپ الۋدى“ تالقانداپ، ”جاڭا ولشەم ورناتۋدى“ ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتى... ادام تاربيەلەۋ شارالارى ءبىر باعىتتا كۇش سالىپ، ادام ءوز قابىلەتىن تولىق ساۋلەلەندىرەتىن جاندى جاعداي قالىپتاستىرۋعا دەم بەرىپ، وقۋ - اعارتۋ، عىلىم - تەحنيكا دارىندىلارىنىڭ ءبىر تۇلعالانىپ دامۋىن ىلگەرىلەتتى.

”15 - بەسجىلدىقتا“ ۇدەرە العا تارتقان بارشا جاستار تىنباي جاڭالىق اشۋ ىنتاسىمەن، بيىك شىڭعا ەرلىكپەن شىعۋ سىندى العا باسۋ رۋحىمەن عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ ءبىرىنشى شەبىندە ۇلكەن تىرەك بولىپ، باس كەيىپكەر بولىپ، جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ جاڭا جورىعىندا كەۋدە كەرىپ العا شىعۋدا.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى