”ناقتى ەكونوميكانى كۇشەيتۋىمىز، ساپالىلاندىرۋىمىز، زورايتۋىمىز كەرەك“ (باس شۋجيدىڭ حالىقشىلدىق سۇيىسپەنشىلىگى)

بيىل 10 - ايدا اشىق جاريالانعان «جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ جونىندەگى پىكىرىندە» مىنالار اتاپ كورسەتىلدى: ”ناقتى ەكونوميكانىڭ نەگىزىن بەكەمدەپ، جۇڭگونىڭ جاساۋ كاسىبىنىڭ مىعىم قۋاتىن بەكەمدەۋ جانە كەڭەيتۋ كەرەك“.

”ەكونوميكا دامىپ قاي ورەگە جەتسە دە، ناقتى ەكونوميكا ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنىڭ، ءبىزدىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق باسەكەدە ىرىقتىلىققا قول جەتكىزۋىمىزدىڭ نەگىزى“ . باس شۋجي شي جينپيڭ مىنالاردى باسا دارىپتەدى: ”ناقتى ەكونوميكانى كۇشەيتۋ، ساپالىلاندىرۋ، زورايتۋىمىز كەرەك“.

پارتيا 19 - قۇرىلتايىنىڭ بايانداماسى مەن 20 - قۇرىلتايىنىڭ بايانداماسىندا باس شۋجي شي جينپيڭ ”ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ كۇش سالۋ ءتۇيىنىن ناقتى ەكونوميكاعا اۋدارۋدى“ تالاپ ەتتى؛ ”15 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدى جوسپارلاعاندا، ”ناقتى ەكونوميكانى نەگىز ەتۋدى“ قايتالاي دارىپتەدى.

جاڭا داۋىردەن بەرى شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، ەلىمىز ەكونوميكاسىندا قوزعاۋشى كۇش جاڭارۋ، قۇرىلىم ساپالىلانۋ سىندى دامۋ اۋقىمى جارىققا شىعىپ، ناقتى ەكونوميكا ۇزدىكسىز كۇشەيىپ، ساپالىلانىپ، زورايدى.

ناقتى ەكونوميكانى شىن مانىندە ، بار ىنتا - پەيىلىمەن دامىتۋ ، زورايتۋ كەرەك.

”ناقتى ەكونوميكا _ ءبىر ەل ەكونوميكاسىنىڭ تابان تىرەر تياناعى، بايلىق جاراتۋدىڭ ءتۇبىرلى قاينارى، مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋدىڭ ماڭىزدى تىرەگى“. باس شۋجي شي جينپيڭ مىنالاردى باسا دارىپتەدى: ”بايلىق فاكتورلارىنىڭ ناقتى ەكونوميكاعا شوعىرلانۋىن، ساياسات - شارالاردىڭ ناقتى ەكونوميكاعا بەيىمدەلۋىن، قىزمەت كۇشتەرىنىڭ ناقتى ەكونوميكاعا قاراي كۇشەيۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“.

ءبىر جاعى مەملەكەتتى قۇدىرەتتەندىرۋ قۇرىلىسىمەن، ۇلتتى گۇلدەندىرۋ جالپى جاعدايىمەن، ەندى ءبىر جاعى بۇقارانىڭ كيىم - كەشەك، ازىق - تۇلىك، تۇرعىن ءۇي، ءجۇرىس - تۇرىسىمەن بايلانىستى. بيىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە باس شۋجي شي جينپيڭ ناقتى ەكونوميكانى دامىتۋ جونىندە توقتالعاندا: ”بىردە ءبىر جاقتى، بىردە ءبىر سالانى قاعىس قالدىرۋعا بولمايدى“ دەپ باسا دارىپتەدى.

كىشىسى ”ءبىر جۇپ اياق كيىم“، ”ءبىر پار كيىم “. باس شۋجي نەشە ونداعان جىلدار بويى نەگىزگى كاسىپ سالاسىنا تامىر تارتىپ، ”شىنايى، زەيىندى شوعىرلاندىرىپ ناقتى كاسىپ ىستەۋگە“ شابىتتاندىردى؛

ۇلكەنى جابدىق جاساۋ، ءىرى ەلدەردىڭ اۋىر اسپاپتارى. باس شۋجي جۇڭچى چيچى توبى شەكتى سەرىكتەستىگىندە قىزمەت تەكسەرگەندە مىنالاردى باسا دارىپتەدى: ”جابدىق جاساۋ كاسىبى _ مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى قارۋى، ناقتى ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى“.

تاباندىلىقتى كۇشەيتىپ، ناقتى ەڭبەك ءسىڭىرۋ كەرەك. شاعىن تاۋارلاردى ۇلكەن بازارعا شىعارۋدان تارتىپ، جاڭا ەنەرگيالى اۆتوكولىك، جوعارى قارقىندى تەمىر جول تەحنيكاسى سياقتىلارعا دەيىن ۇزدىكسىز تىڭ تابىستارعا قول جەتكىزىپ، جاساۋ كاسىبىن ”بەرىك تىرەۋگە“ اينالدىرۋ.

ەكى ناتيجە دالەل بولادى.

ءبىرى، ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باستالعان جىلعى جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ ”ءۇش ماۋسىمدىق مالىمەتى“، ەلىمىز جاساۋ كاسىبىنىڭ ارتقان قۇنىنىڭ ىشكى ءوندىرىس جالپى قۇنىنداعى سالىستىرماسى %25.7 بولىپ، جوعارى دەڭگەيلى جاساۋ سياقتىلارعا ۋاكىل ەتكەن جاڭا قوزعاۋشى كۇشتەردىڭ ەكونوميكانىڭ ارتۋىنا قوسقان ۇلەسى %40 تەن استى.

ەندى ءبىرى، جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق ساندى مالىمەتى، ەلىمىزدىڭ جاساۋ كاسىبىنىڭ ارتقان قۇن كولەمى ءۇرتىس 16 جىل دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇردى، ”ورنىقتىرۋ“ رولى كورنەكتىلەندى.

”15 - بەسجىلدىقتى“ جوسپارلاعاندا، باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ تولعانىپ: ”ءسوز جوق جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي، جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋدى اناعۇرلىم كورنەكتى ستراتەگيالىق ورىنعا قويۋ كەرەك“ دەدى.

2023 - جىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپتەر دابىرالى تىلگە الىندى، باس شۋجي ”بىرەسە قۋانىپ، بىرەسە الاڭدادى“، ”قۋاندىراتىنى ءبىزدىڭ بۇل ساپارىمىز بۇكىل دۇنيە جۇزىندە الدا ءجۇردى؛ الاڭدايتىنى، ۇلكەن دابىرانىڭ الدى دۇرمەك، ارتى جوق بولۋىنان الاڭدايدى“.

ءىس جۇزىندىكتى تياناق ەتتى، باس شۋجي قايتا - قايتا مىنالاردى تاپسىردى: ”ناقتى ەكونوميكاداعى ءداستۇرلى كاسىپ سالاسىنان ايرىلۋعا بولمايدى“، ”’جاڭا 3 ۇلگىگە‘ عانا قاراپ وتىرۋعا بولمايدى“... سونىمەن بىرگە، ”جاڭا كينەتيكالىق ەنەرگيانى جەتىلدىرۋ مەن كونە كينەتيكالىق ەنەرگيانى جاڭالاۋدىڭ قاتىناسىن، ءسوز جوق، ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ كەرەك“ دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى.

ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، باسىمدىلىقتى ءدال تاۋىپ، ورىن اۋىستىرىپ دامىتىپ، دالمە - ءدال شارا قولدانۋ كەرەك.

جاي عانا ”شەگىندىرە“ سالماي، ءداستۇرلى كاسىپتەردىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ ”جاڭالاۋ“ كەرەك: بۇكىل ەل بويىنشا 13 مىڭنان استام وزىق دارەجەلى، 500 دەن استام ەرەن دارەجەلى زەردەلى زاۆود قۇرىلدى، ءار قايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. كوزسىزدىكپەن ”دۇرمەككە ىلەسپەي“، جاڭادان گۇلدەنگەن كاسىپتەر ورنىقتى قاداممەن ”العا باستى “: الدىڭعى 3 توقساندا كولەمدەنگەن جوعارى تەحنيكالى جاساۋ كاسىبىنىڭ ارتقان قۇنى وتكەن جىلدىڭ ۇقساس مەزگىلىندەگىدەن %14.3 ارتتى.

زاڭدىلىقتى تانىپ، زاڭدىلىققا قۇرمەت ەتىپ، زاڭدىلىقتان پايدالانىپ، ناقتى ەكونوميكا دامۋىنىڭ بولاشاعىن جوسپارلاۋ كەرەك.

”شىندىقتان قول ۇزۋگە، جالعاندىققا بەت الۋعا بولمايدى“، مۇندا باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ دۇنيە ءجۇزى جاعدايى، مەملەكەت جاعدايى، تاريح زاڭدىلىعى جونىندەگى تەرەڭ تۇسىنىگى قامتىلعان، ”ەلىمىز ءىرى ەل، ءسوز جوق، ناقتى ەكونوميكانى دامىتۋ كەرەك“.

شىندىقتان قول ءۇزىپ، جالعاندىققا بەت الۋدان قالاي ساقتانۋعا بولادى؟

دۇنيە ءجۇزىنىڭ جاعدايىن، مەملەكەت جاعدايىن تياناق ەتىپ، سان مەن ساپانى يگەرۋ _

”ەلىمىزدىڭ جاساۋ كاسىبى مەن ناقتى ەكونوميكاسىن ورگە باستىرىپ، ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ ساننىڭ زورايۋىنان ساپانىڭ كۇشەيۋىنە بۇرىلىس جاساۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“، 2019 - جىلى 9 - ايدا باس شۋجي حىناندا قىزمەت تەكسەرگەندە ىقىلاستى ءۇمىت ارتتى. جاڭا كەزەكتى عىلىم - تەحنيكا توڭكەرىسى مەن كاسىپ سالاسى وزگەرىسىنىڭ جەدەل ىلگەرىلەۋىنە قاراتا، بيىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە باس شۋجي مىنالاردى باسا دارىپتەدى: ”قازىر ارتتىراتىنىمىز بەرىك قۋات، تالپىناتىنىمىز جاڭاشا وندىرگىش كۇش“.

”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باستالدى، 109 كەلەلى ينجەنەريا نىسانى، 28 جاڭاشا وندىرگىش كۇشتىڭ دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى. ”سانى كوپ بولۋدان ساپاسى كۇشتى بولۋعا بۇرىلىس جاسالدى“، ناقتى ەكونوميكا نىق قاداممەن الىسقا جول الدى.

تاريحي زاڭدىلىققا بويسۇنىپ، قىسقا مەن ۇزاققا تەڭ ءمان بەرۋ كەرەك _

2018 - جىلعى ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە باس شۋجي مىنالاردى اتاپ كورسەتتى: جاساۋ كاسىبىنىڭ ەكونوميكاداعى ارا سالماعىنىڭ تىم تەز تومەندەۋ ماسەلەسىنە، ”ءسوز جوق، ايرىقشا نازار اۋدارۋ“ كەرەك. ۇزاق بولاشاقتىق دامۋ تۇرعىسىنان قاراپ، باس شۋجي ”جاساۋ كاسىبىنىڭ ۇيلەسىمدى سالىستىرماسىن ساقتاۋدى“ تالاي رەت باسا دارىپتەدى.

ناقتى ەكونوميكانىڭ وزگەرۋ تاريحىنا قايىرىلا قاراساق، ”شەتەل سىرىڭكەسى، شەتەل سابىنى، شەتەل تەمىرى سياقتىلاردى ساتىپ الۋعا سۇيەنۋدەن“ ”ونەركاسىپ ءتۇرى ەڭ تولىق دۇنيە جۇزىندەگى جاساۋ كاسىبىندەگى ءبىرىنشى ءىرى ەلگە اينالۋعا“ دەيىن، ءبىز ۇزاق بولاشاقتى تياناق ەتىپ، كوز الداعى ىستەردى ىستەپ، تاباندىلىقپەن ناقتى كاسىپ جۇرگىزدىك.

زاڭدىلىق بويىنشا اۋقىمعا قاراي ىستەۋ كەرەك. ناقتى ەكونوميكاعا سۇيەنىپ شاڭىراق كوتەرگەن جۇڭگو ەكونوميكاسى دا ناقتى ەكونوميكاعا سۇيەنىپ بولاشاققا بەت الۋى كەرەك.