بەتتى ساقتاۋ | باس بەت ەتۋ | حات ساندىعى | حابارلاسىڭىز | ءبىز تۋرالى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى اقپارات تورابى

بايلىق ابزالدىعىن، كاسىپ سالاسى ابزالدىعىن، وڭىرلىك ورىن ابزالدىعىن تياناق ەتتى _

گۋاڭشي ناقتى ەكونوميكانى نىعايتتى، كۇشەيتتى، ساپالىلاندىردى

«حالىق گازەتىنىڭ» تىلشىلەرى ليۋ چۋان، جاڭ يۇنحى

2026.04.27 16:50     كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى

4 - ايدىڭ سوڭىنا دەيىن، ”گۋاڭشيدا جاسالعان“ جاساندى سەرىك ”جاڭا جورىق 01“ - دىڭ وربيتاعا كىرگەنىنە ءبىر ايعا تايادى، وربيتاداعى سىناق ءساتتى بولىپ، العاشقى توپتاعى كەڭىستىك تاجىريبە ساندى مالىمەتتەرى ءساتتى تۇردە قايتا جەتكىزىلدى. ”جاڭا جورىق 01 “ جينحۋا شايى، حوش ءيىستى جەمىس تۇقىمى سياقتىلاردى الىپ ”اسپانعا ۇشىپ“، وزىندىك قۇنى تومەن عارىشتا تۇقىم جەتىلدىرۋ، بيولوگيالىق ءدارى - دارمەك، بيولوگيالىق تاجىريبە سياقتى زەرتتەۋلەردى باستادى.

باستاماشى بولىپ زەرتتەپ اشقان كاسىپورىن جۇڭكى جاساندى سەرىك (گۋاڭشي) عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى جاڭ شىڭچيڭ ”جاساندى سەرىك جاساۋ“ ابزالدىعىن تىلگە تيەك ەتتى: ءبىرىنشى، تومەن ەندىكتەگى جاعراپيالىق شارت - جاعداي، ەكىنشى، ”ءبىر شىعاناق ءبىر - بىرىنە ارقا سۇيەيتىن“ ەرەكشە رايون ورنى، ”ءبىز شىعىس وڭتۇستىك ازيا وداعىنداعى ءىشىنارا وڭىرلەردەگى كاسىپورىندارمەن جاساندى سەرىك جانە ساندى مالىمەت قىزمەت وتەۋىن ساتىپ الۋ كەلىسىمىنە قول قويىپ، ساتۋ سوماسىن 100 ميلليون يۋاننان اسىردىق“. كاسىپورىن تۇرعان فاڭچىڭگاڭ قالاسى ساۋدا، عارىش كاسىبىن كۇش سالا دامىتىپ، ”تەڭىزدە ۇشىرۋ - كەڭىستىكتە جاساۋ - ساندى مالىمەتتەن پايدالانۋ“ كاسىپ سالاسى تىزبەگىن قالىپتاستىردى.

2021 - جىلى 4 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭشيدە قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”ەرەكشە كاسىپتەردى دامىتۋ − جەرگىلىكتى ورىننىڭ ناقتى ەكونوميكانى نىعايتۋداعى، كۇشەيتۋدەگى، ساپالىلاندىرۋداعى ءبىر ۇلكەن ناقتى شاراسى، ءوز شارت - جاعدايىمەن جانە ابزالدىعىمەن ۇشتاستىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك“. 2023 - جىلى 12 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گۋاڭشيدە قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”بايلىق قاسيەتى مەن كاسىپ سالاسى نەگىزىن تياناق ەتىپ، نازاردى ابزالدىققا يە كاسىپ سالالارىنا شوعىرلاندىرىپ، ابزالدىققا يە بايلىقتى جيناقتاپ، گۋاڭشيدىڭ ەرەكشەلىگى مەن ابزالدىعىن ايگىلەيتىن، ءبىرشاما كولەمدى جانە ءبىرشاما كۇشتى جەتەكتەۋ قۋاتىنا يە بىرنەشە تىرەكتى كاسىپ سالاسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك“. ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا ”ناقتى ەكونوميكانىڭ نەگىزىن بەكەمدەۋ، زورايتۋ“ ورتاعا قويىلدى.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان گۋاڭشي ءوز شارت - جاعدايىمەن جانە ابزالدىعىمەن ۇشتاستىرىپ، ءوز جەرىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ابزالدىعىن ايگىلەيتىن وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن جەدەل قۇرىپ، ناقتى ەكونوميكانىڭ نەگىزىن بەكەمدەدى، زورايتتى.

ءبىر كەسەك الۋمين بايلىق ابزالدىعىن كاسىپ سالاسىنىڭ جەڭىسىنە اينالدىرۋعا كۋا بولدى _

الۋمين جاپىراقشاسى ەڭ جۇقا بولعاندا 0.006 ميلليمەتر. بۇل _ گۋاڭشي بايسى شيڭحى الۋمين كاسىبى شەكتى سەرىكتەستىگى زەرتتەپ جاساعان ەرەكشە جۇقا الۋمين جاپىراقشاسى، ول ءدارى - دارمەك، باكتەرياعا قارسى ونىمدەر سياقتى سالالاردا كەڭىنەن قولدانىلادى. 17 جىلدىڭ الدىندا سەرىكتەستىك جاڭا قۇرىلعان كەزدە، نەگىزىنەن ”الۋمين ورامىن“ ساتىپ، ءوندىرىسى دە ۇتىمسىز بولاتىن. قازىر تەحنولوگيانى جاقسارتىپ، ساپالى زەرتتەۋ - اشۋ ارقىلى جوعارى دەڭگەيلى ونىمدەردىڭ قوسىمشا قۇنى 2 ەسەدەن استام ارتتى، سەرىكتەستىك باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شۇي دى - ۋىن مۇنىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىردى: ”الۋميندى مىقتى يگەرىپ، الۋميندى ۇزارتىپ، سۇرىپتالعان الۋمين جاسادىق، بايلىق قاينارىنىڭ پايداسىن كورىپ، بۇرىلىس جاساۋ جولىمەن جۇردىك“.

ءتۇستى مەتال _ گۋاڭشيدىڭ ابزال كاسىپ سالاسى، تاياۋ جىلداردان بەرى جاسىل تيپكە بۇرىلىس جاساۋ اياق الىسى تەز، قادامى ورنىقتى بولدى: جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، اۆتونوميالى رايوندا قىزمەت ارناۋلى القاسى قۇرىلىپ، كوپ تاراۋ سەلبەسىپ، الۋمين، قالايى، سۇرمە سياقتى ءتۇستى مەتال كاسىپ سالاسى تىزبەگىن ۇزارتتى جانە كەڭەيتتى؛ پارمەندى شارا قولدانىپ، تىزىمدىك شىعارىپ باسقارىپ، باعىت بەلگىلەي شايقاس جۇرگىزىپ، ”شاعىن، بىتىراڭقى، الباتى كۇيدەگى“ 184 كاسىپورىندى زاڭ بويىنشا وندىرىستەن توقتاتتى؛ جاڭا جول قاراستىرىپ، جاسىل سۇرىپتاۋ تەحنيكاسىن جالپىلاستىرۋ تىزىمدىگىن جاريالاپ، قىزىل بالشىق، قورىتۋ قوقىر - قوقسىعى سياقتى قاتتى كۇيدەگى جاراقسىز زاتتاردى جان - جاقتى پايدالانۋدى ىلگەرىلەتتى... ”ارناۋلى القا قىزمەت وتەۋى، تەحنيكا جاڭالاۋ قارجىسى سياقتىلاردىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا، ءبىزدىڭ جوعارى دالدىكتەگى اليۋمين تاقتا تاسپاسى، ەرەكشە جۇقا اليۋمين جاپىراقشاسى سياقتى جوعارى دەڭگەيلى ونىمدەردى زەرتتەۋ - اشۋىمىز ۇزدىكسىز جاڭالانىپ، بيىككە ورلەپ، جاڭالىققا ۇمتىلدىق“ دەدى شۇي دى - ۋىن.

كاسىپ سالاسىنىڭ ”جاسىل مولشەرى“ دامۋدىڭ ”كادەلى مولشەرىن“ جوعارىلاتتى. 2025 - جىلى گۋاڭشيدىڭ ءتۇستى مەتال كاسىبىنىڭ ءونىم قۇنى 46 ميلليارد يۋانعا جەتىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %16.9 ارتتى.

ءبىر اۆتوموبيل كاسىپ سالاسى ابزالدىعىنىڭ ”تىزبەك“ جاعىنداعى ىقپالداستىق، جاڭالىق اشۋ شەبىن ايگىلەدى −

ليۋجوۋ قالاسى شاڭچي امبەباپ ۋليڭ اۆتوموبيل شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىنىڭ باۋجۇن بازاسىندا، 78 يقۋاتتى ءار ءتۇرلى زەردەلى ارالشا جوعارى ونىمدىلىكپەن جۇمىس جۇرگىزىپ، ءبىر جاڭا ەنەرگيالى اۆتوموبيل قۇراستىرىلىپ جەلىدەن ءتۇستى. زەردەلى ارالشادا مىناداي سالت بار: ءداستۇرلى ءوندىرىس ۇلاسپالى جەلىسىندە بەلگىلى جۇمىس تارتىبىنەن ماسەلە شىقسا، تۇتاس لەنيا وندىرىستەن توقتايتىن - دى؛ قازىر ءاربىر ”ارالشا“ ۇقساماعان اۆتوموبيل تۇرلەرىن قۇراستىرادى، 78 زەردەلى ارالشا ”زەردەلى جاساۋ تىزبەگىن“ قۇرايدى، ءارقايسىسى ۇقساماعان بولشەكتەردى قۇراستىرادى، اۆتوموبيل جاساۋ قۇراما قوبديشاعا ۇقسايدى. شاڭچي امبەباپ اۆتوموبيل توبى ۋليڭ تەحنولوگيا ينجەنەرى ساي لين بىلاي دەپ تانىستىردى: زەردەلى ارالشا پايدالانىلىپ، ءوندىرىس ونىمدىلىگى %30 جوعارىلادى.

زەردەلى جاساۋ تىزبەگى، مۇنىڭ استارىندا قامداۋ تىزبەگى، جاڭالىق اشۋ تىزبەگى سياقتىلار ءوزارا بايلانىستى. عىلىم - تەحنيكانىڭ ”اتويشىلارى“ ارەكەتىن اتقارىپ، وزىق جاساۋ كاسىبى شوعىرىن جەتىلدىرۋدى ىلگەرىلەتتى... گۋاڭشيدىڭ كومەسكى جاساۋ كاسىبىنىڭ اابزالدىعىن اشىپ، جاڭالىق جاراتۋ ارقىلى شوعىرلى تىزبەك قالىپتاستىردى. شاڭچي امبەباپ ۋليڭ اۆتوموبيلى جونىنەن العاندا، ساياساتتىڭ قولداۋىندا، 50 دەن استام كاسىپورىنمەن، عىلمي زەرتتەۋ ورىندارىمەن، جوعارى مەكتەپتەرمەن بىرلەسىپ، گۋاڭشيدىڭ جاڭا ەنەرگيالى اۆتوموبيل تاجىريبەحاناسىن بىرگە قۇرىپ، جوعارى، تومەنگى اعاردا بىرگە زەرتتەپ اشىپ، قامال الىپ، 110 ءتۇرلى زەردەلى ارالشا پاتەنت تەحنيكاسىنىڭ تاجىريبەحانادان ءوندىرىس جەلىسىنە كىرۋىن ىلگەرىلەتتى.

گۋاڭشيدە 10 ءىرى 100 ميلليارد يۋاندىق تىرەكتى كاسىپ، مەملەكەت دارەجەلى 12 ورتا، شاعىن كاسىپورىننىڭ ەرەكشە كاسىپ شوعىرى قالىپتاستى، 2025 - جىلى جاڭا كاسىپتىڭ، جاڭا ءونىمنىڭ ونەركاسىپتىڭ ارتۋىنا قوسقان ۇلەسى % 50 تەن استى.

تىزبەكتەلگەن ساندار وڭىرلىك ابزالدىققا سۇيەنىپ، دامۋدىڭ جالپى اۋقىمىن جانداندىردى _

قۇرىلعان جارتى جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى، ەل ىشىندەگى جاساندى زەردە نىسانىنان 90 ىنا قول قويىلىپ، شەتەلدەگى 16 كاسىپورىندى ىرگە تەبۋگە باۋرادى... جۇڭگو - شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى وداعى مەملەكەتتىك جاساندى زەردەنى قولدانۋ سەلبەستىك ورتالىعى كورنەكتى ناتيجەگە قول جەتكىزدى.

بۇنى قالاي ىستەدى؟ بۇنىڭ جاۋابىن ءبىر كاسىپورىننان تابۋعا بولادى. ورتالىقتىڭ تۇڭعىش توپتاعى ىرگە تەپكەن كاسىپورنى رەتىندە، گۋاڭشي شينچىن جارتىلاي وتكىزگىش عىلىم - تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى وندىرگەن شەكارا اتتاعان تىكە تاراتۋ، اۋدارۋ جابدىعى 20 تۇردەن استام ءتىلدى دەر كەزىندە اۋدارۋعا بولادى، بۇل بازاردىڭ قارسى الۋىنا يە بولدى. سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى حۋاڭ ليحاي بىلاي دەپ تانىستىردى: ”قاتىستى تەحنيكالار گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن ۇلكەن شىعاناق رايونىنداعى كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ زەرتتەپ اشىلدى، ونىمدەرىمىز شىعىس وڭتۇستىك ازيا وداعىنداعى ءبىر ءبولىم ەلدەرگە تىكە جەتكىزىلدى“.

گۋاڭدۇڭ، شياڭگاڭ، اۋمىنمەن ىرگەلەس، شىعىس وڭتۇستىك ازياعا بەت العان گۋاڭشي وڭىرلىك ابزالدىقتى تياناق ەتىپ، دامۋ اۋقىمىمەن توعىستى: ءبىر جاعىنان، وڭىرلىك سەلبەستىكتى كۇشەيتىپ، بەيجيڭ - تيانجين - حىبەي، چاڭجياڭ اتىراۋى، گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ بايلىقتارىمەن ىرىقتى تۇردە ۇشتاسىپ، 2025 - جىلعى تەحنيكالىق توقتامنىڭ ساۋدا سوماسىن 120 ميلليارد يۋاننان اسىردى؛ ءبىر جاعىنان، سىرتقا ەسىك اشۋدى تەرەڭدەتىپ، شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى وداعىنىڭ ءىرى بازارىن تەرەڭ اشىپ، ”شىعىس بولىك زەرتتەۋ - اشۋ، جوبالاۋ + گۋاڭشي جاساۋ + شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى وداعى بازارى“ شەكارا اتتاعان كاسىپ سالاسى ەكولوگياسى قالىپتاستى.

ءىش پەن سىرت بىرلەسىپ ارەكەتتەنىپ، سيفرلى ەكونوميكانىڭ ناقتى ەكونوميكاعا قۋات بەرۋىن جەبەدى. ”14 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە، گۋاڭشي جيىنى 5000 نان استام كاسىپورىننىڭ ”اقىل - پاراسات رەفورماسىن، سانعا بۇرىلىس جاساۋىن“ ورىنداۋىن ىلگەرىلەتتى. 2026 - جىلى ءبىرىنشى توقساندا، گۋاڭشيدىڭ ونەركاسىپ سالاسىنداعى جاساندى زەردە وزەكتى كاسىبىنىڭ ءونىم قۇنى 22 ميلليارد 900 ميلليون يۋانعا جەتىپ، سايكەس مەزگىلدەگىدەن %16.8 ارتتى.

”باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاعان گۋاڭشي ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ كۇش سالۋ ءتۇيىنىن ناقتى ەكونوميكاعا اۋدارۋعا تاباندى بولىپ، بايلىق قاسيەتى مەن كاسىپ نەگىزىن تياناق ەتىپ، بۇكىل ەلدىڭ جالپى جاعدايىندا ورنىن ءدال تاۋىپ، سالىستىرمالى ابزالدىقتى ساۋلەلەندىرىپ، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي جاڭاشا وندىرگىش كۇشتەردى دامىتادى“ دەدى گۋاڭشي جۋاڭزۋ اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شۋجيى چىن گاڭ.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى

جاۋاپتى رەداكتورى : نۇرعيسا قۇرمانجان ۇلى