2026.06.05 16:10 كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى
سۋ تاعدىرى مەملەكەت تاعدىرىمەن بايلانىستى. جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ جاڭا جورىعىندا، باس شۋجي شي جينپيڭ دۇنيە جاعدايىنا، مەملەكەت جاعدايىنا، سۋ جاعدايىنا ىشكەرىلەي وي جۇگىرتىپ، ماڭىزدى تۇجىرىم جاساپ، ”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدى ىلگەرىلەتۋدە سۋ بايلىعى ماسەلەسىن ويلاستىرۋىمىز كەرەك“ دەپ اتاپ كورسەتتى.
”15 - بەسجىلدىققا“ قادام تاستاعاندا، سۋدى جونگە سالۋ جوباسىندا _ مەملەكەتتىڭ سۋ تورابى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، تاسقىن اپاتىنان ساقتانۋ، سۋ بايلىعىن ءبىر تۇتاس ورنالاستىرۋ، قالا مەن اۋىلدى سۋمەن قامداۋدى قامتاماسىزداندىرۋ قۋاتى كۇشەيتىلەدى.
جاڭا تاريحي باستالۋ تۇيىنىندە، شي جينپيڭنىڭ ەكولوگيالىق وركەنيەت يدەياسىن ىشكەرىلەي امالياتتا ايگىلەگەن جاڭا داۋىردەگى سۋدى جونگە سالۋ جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدىڭ ايبىندى جورىعىمەن قالاي توعىسادى؟
جاڭا داۋىردەگى سۋدى جونگە سالۋدا ناقتى ءىس ىستەۋ لوگيكاسى قامتىلعان.
2025 - جىلى 7 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ جوسپارلاپ ىلگەرىلەتكەن يارلۋزاڭبۋ وزەنىنىڭ تومەنگى اعارىنداعى سۋ ەلەكتر ينجەنەرياسى رەسمي جۇمىس باستادى، ”مەن بۇل ىسكە باستان - اياق نازار اۋدارىپ كەلەمىن“. الىپ وزەندەرگە كولدەنەڭدەگەن ۇلكەن توسپانىڭ بيىكتىگىنە دەيىن، مەملەكەتتىڭ سۋ توراپتارى ءبىر - بىرلەپ سالىنىپ، ”سۋدى جونگە سالۋ بارىسىنداعى جاڭا عاسىر كارتيناسى“ باياۋ جازىلدى.
”چاڭجياڭ وزەنى دىمكاستانىپ قالدى“ دەگەن دياگنوزدان ”قازىرگى چاڭجياڭ وزەنى ’دىمكاسىنان باستاپقى قادامدا ايىعا باستادى‘“ دەپ ايتۋىمىزعا بولادى، باس شۋجي شي جينپيڭ شىن ىقىلاسپەن بىلاي دەدى: ”ءبىر ساتتە بوساڭسىتۋعا بولمايدى، ءسال جاقسارسا تەرىس ويعا سالىنۋعا بولمايدى“.
”بۇگىن وسى اراعا كەلىپ، حۋاڭحى وزەنىنىڭ جوعارعى، ورتا، تومەنگى اعارلارىنا ات باسىن بۇردىم، كوڭىلىم دە ورنىعىپ قالدى“. جونگە سالۋدا اۋىزعا الىنعاندا، ”دەنە قۋاتى ءالسىز، دىمكاسى قالىڭ“ حۋاڭحى وزەنىن جونگە سالۋدا، باس شۋجي شي جينپيڭ ۇزاق بولاشاقتى كوكەيىندە ساقتاپ، ”سان مىڭ عاسىرلىق جوسپار جاساۋىمىز كەرەك، اسىعۋعا بولمايدى، شالاعايلىق ىستەۋگە بولمايدى“ دەدى.
تاۋ - وزەندەردى اتتاعان، لاي - باتپاق كەشكەن قادامدارىنا سۋدى جونگە سالۋ مەن مەملەكەتتى جونگە سالۋ جونىندەگى تەرەڭ وي جۇگىرتۋ يدەياسى سىڭگەن، سۋدى جونگە سالۋدىڭ قىرىق قۇراۋ شارۋالارى مەملەكەتتى جونگە سالۋدىڭ ۇلكەن قۇرىلىمىنا قويىلعان. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ”سۋ ۇنەمدەۋدى الدىمەن ويلاستىرۋ، كەڭىستىكتى تەپە - تەڭدەستىرۋ، جۇيەلى جونگە سالۋ، ەكى جاقتان كۇش سالۋ“ سىندى سۋدى جونگە سالۋ وي جەلىسى جاڭا داۋىردەگى سۋدى جونگە سالۋعا ءتۇبىرلى ولشەم ازىرلەدى.
”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا نىسانا، جوبا، ستراتەگيا بولۋى كەرەك“. ءبىر تامشى سۋ ستراتەگيا مەن ارەكەتتى، نىسانا مەن ارەكەتتى بەينەلەيدى. مەملەكەتتىڭ ”وزەن - داريا ستراتەگياسى“ ىشكەرىلەي اتقارىلىپ، وزەن - كول باستىقتارىنان ءبىر ميلليون 200 مىڭ ادام قىزمەت جاۋاپكەرشىلىگىن وتەپ، 7 ۇلكەن وزەن - داريا الابىندا تاسقىننان ساقتانۋ، قۋاڭشىلىققا قارسى اتتانۋ قولباسشىلىق قۇرىلىمى تۇگەلدەي قۇرىلىپ، ”14 - بەسجىلدىقتان“ بەرى ەلىمىزدىڭ سۋ يگىلىگى دامۋى ۇزدىكسىز تىڭ ساتىعا كوتەرىلدى.
جاڭا داۋىردە سۋدى جونگە سالىپ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىن تاسقىنداتتى.
”جۇڭگونىڭ وسىزاماندانۋ قۇرىلىسىنىڭ ۇلى بولۋىنىڭ سەبەبى ماشاقاتتا، كونە سۇردەكپەن جۇرۋگە بولمايدى“ دەدى باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ تولعانىپ.
جۇرۋگە بولمايتىن وسى كونە سۇردەكتە ”ەلىمىزدىڭ سۋ بايلىعى تۋما كەمشىل، اشىپ پايدالانۋ ءتاسىلى ونشا ۇيلەسىمدى ەمەس“ دەگەن قيىن ماسەلە بار. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ ەسكەرتتى: ”ءبىر جاعىنان سالىنىپ جاتسا، ءبىر جاعىنان كەرەكتەن شىعارۋعا، ءبىر جاعىنان كوبەيتىپ، ءبىر جاعىنان سارىپ قىلۋعا، ەڭ سوڭىندا بارىنەن قۇرالاقان قالۋعا بولمايدى“.
سۋ ىستەتۋ كوزقاراسى دامۋ كوزقاراسىمەن بايلانىستى. ”سۋدى ۇنەمدەپ پايدالانۋدى ءاربىر ورىننىڭ، ءاربىر وتباسىنىڭ، ءاربىر ادامنىڭ سانالى ارەكەتىنە اينالدىرۋعا“ ۇندەۋدەن ”قالانى دامىتۋدا سۋ ارقىلى قالانى، سۋ ارقىلى جەردى، سۋ ارقىلى ادامدى، سۋ ارقىلى ءونىمدى تۇراقتاندىرۋ پرينسيپىنە تاباندى بولۋ كەرەك“ دەپ باسا دارىپتەۋگە دەيىن، ونان سوڭ ”سۋ ۇنەمدەيتىن، ۇستەمە قۇنى جوعارى ەگىمشىلىك، باعىمشىلىق كاسىبىن بەلسەنە دامىتۋدى“ تاپسىرىپ، قالادان اۋىلعا، تۇيىننەن كولەمگە دەيىن ”دامۋ تاسىلىندە جاسىل بۇرىلىس جاساۋدى جەدەلدەتۋ“ تالپىنىسىن ورتاعا قويدى.
دامۋ كوزقاراسىنىڭ استارىندا دۇرىس ناتيجە كوزقاراسى بار. سۋ ۇنەمدەۋ اتىز باسىنا، وتباسىلارعا، جەر استى سۋ قاينارلارىنا، ميكرو اينالىسقا سايادى، بۇل ”ۇزاق بولاشاقتىق ناقتى“ ىستەۋدىڭ كومەسكى ناتيجەسىن ايگىلەيدى. باس شۋجي بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: ”ەگەر ءبىز قالا - قالاشىقتارداعى قۇبىر سۋ قۇبىرلارىنان سۋ اعۋ مولشەرىن ءونىمدى تومەندەتىپ، ەگىس اتىزدارىن سۋارۋدىڭ ءونىمدى پايدالانۋ كورسەتكىشىن جوعارىلاتساق، ونىڭ ءونىمى ءۇش قىساڭ سۋ قويماسىن سالۋ، وڭتۇستىكتىڭ سۋىن سولتۇستىككە جەتكىزۋ سياقتى ءىرى ينجەنەريالاردان كەم تۇسپەيدى“.
جوعارى ساپالى دامۋ ”ەلىمىزدىڭ سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسىنىڭ جالپى جاعدايىنا سايادى“. ءبىر تامشى سۋدان دامۋدىڭ تۇسىنە كوز جىبەرسەك، ”14 - بەسجىلدىق“ مەزگىلىندە، ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ جالپى مولشەرى ۇزدىكسىز تىڭ ساتىعا كوتەرىلىپ، استىق ونىمىنەن جىل سايىن مول ءونىم العان جاعدايدا، سۋدان پايدالانۋدىڭ جالپى مولشەرى ”نولدىك ارتۋدى“ جۇزەگە اسىردى.
جاڭا داۋىردەگى سۋدى جونگە سالۋ حالىق تۇرمىسىنا ساياتىن ءىرى جۇمىس تىندىرۋ سۇيىسپەنشىلىگىن ايگىلەدى.
سۋدىڭ دا سۇراعى بار. 2013 - جىلى 2 - ايدا، باس شۋجي شي جينپيڭ گانسۋ ولكەسى ديڭشي ۋەييۋان اۋدانى يۋانگۋدۇي قىستاعىنا كەلىپ ، اۋىلداستاردىڭ سۋ كۇبىسىنەن ءبىر ءشومىش سۋ الىپ، ءدامىن تاتىپ كوردى، سۋدىڭ ءدامى باس شۋجيدىڭ قاباعىن تۇيدىرگەن ەدى. وسىدان كەيىن باس شۋجي يىنتاۋ سۋمەن قامداۋ ينجەنەرياسى جۇمىس ورنىنا ارنايى بارىپ قىزمەت تەكسەرىپ، ”حالىق تۇرمىسىن جوعارى ورىنعا قويۋ، سۋدى جونگە سالۋدى ماڭىزدى ورىنعا قويۋ“ نەگىزگى اۋەنىن تۇراقتاندىردى.
2024 - جىلى 9 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ گانسۋ تيانشۇي مايجي رايونى نانشان حۋانيۋ الما بازاسىنا بارىپ، جەمىس اعاشىنىڭ تاۋ قويناۋىنا لىقسي تولعانىن كوردى. يىنتاۋ سۋمەن قامداۋ ينجەنەرياسىنىڭ ”شالعايداعى سۋىمەن“ وسى ارانىڭ ”ءشولىن قاندىرۋ“ ماسەلەسىن شەشتى، باس شۋجي ”حالىقتى باقىتقا كەنەلتەتىن وسىنداي ينجەنەريانى كوبىرەك يگەرىپ، بۇقارا ءدوپ كەلگەن ءوندىرىس، تۇرمىس ماسەلەلەرىن شىنايى شەشۋ كەرەك“ دەپ تاپسىردى.
”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋدا حالىق تۇرمىسى باستى ورىنعا قويىلادى“. اسقار تاۋلار مەن اساۋ وزەندەردى ەندەي وتەتىن سۋ جەتكىزۋ جەلىسىنەن سان مىڭداعان وتباسىنا يگىلىك جەتكىزەتىن شاعىن سۋ يگىلىگى ينجەنەرياسىنا دەيىن، ەلىمىز دۇنيە جۇزىندەگى كولەمى ەڭ ۇلكەن، يقۋاتى ەڭ كەمەلدى، حالىققا ەڭ كوپ يگىلىك جەتكىزەتىن سۋ يگىلىگى نەگىزدىك قۇرىلعى جۇيەسىن قالىپتاستىردى.
قاجىماي - تالماي، ۇزاق ۋاقىت ۇلەس قوستى. باس شۋجي شي جينپيڭ ءتىپتى دە الىس بولاشاققا كوز تاستاپ، باياندى دامۋدى، گۇلدەنۋ ۇلى ءىسىن كوزدەدى، ”باياندى تىنىشتىقتى جۇزەگە اسىرۋ تۇرعىسىنان جانە تاريحقا جاۋاپتى بولۋ پوزيتسياسىمەن وسى جاقتاعى قىزمەتتەردى ويداعىداي ىستەۋىمىز كەرەك“.
الىپ داريا، اساۋ وزەندەردى جونگە سالۋدىڭ مىڭ جىلدىق جالپى جوباسى جازىلدى. ادام مەن سۋ جاراسىمدى قاتار ءومىر سۇرەتىن كورىكتى جۇڭگو بىرتىندەپ جاقىنداي ءتۇستى.