بولا - مولانىڭ كوكتەمى | پۋسىرىن: ”ادام“ ءسوزى شىت جاڭا بەينەگە ەندى

بيىل 82 جاستاعى پۋسىرىن قاريا ءوزى تۇڭعىش ۇيرەنگەن ”ادام“ دەگەن حانزۋ ءارپىن باستان - اياق ەسىندە ساقتاپ كەلەدى.

1944 - جىلى پۋسىرىن شيزاڭنىڭ رىكازى دەگەن جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. ءبىر ءۇيلى جان باسىبايلى شارۋا قوجايىنىنىڭ ءبىر اۋىز تام ءۇيىن مايعا الىپ تۇراتىن، جازدا تامشى ءوتىپ، جەل كەۋلەسە، قىستا قاقاعان ايازى سۇيەكتەن وتەدى. قىستاقتاعى كوپتەگەن باسىبايلى شارۋلار جان - جاقتان جەل وتەتىن شاتىردا تىرشىلىك ەتەدى، كەيبىر نارەستەلەر سيىر قورادا دۇنيەگە كەلىپ، سول كۇنى تۇندە باقىتقا قارسى قىرشىنىنان قيىلادى.

ماشاقاتقا تولى بالالىق شاعىنا قايىرىلا قاراعان پۋسىرىن تەبىرەنە: ”كونە شيزاڭداعى فەودالدىق باسبايلى شارۋالىق ءتۇزىم تۇسىندا ءبىز كەمەلدى ادام ەمەس ەدىك، تەك شونجارلارعا يەك سۇيەيمىز، قالاعانىنشا ءبىر جايلى ەتۋگە بولاتىن زات قانا بولاتىنبىز، ەشقانداي قۇرمەتىمىز بولمايتىن، ەشقانداي ءۇمىت كورە المايتىنسىز“ دەدى.

سول كەزدەگى كونە شيزاڭدا جان سانىنىڭ %95 تەن استامىن ۇستايتىن باسىبايلى شارۋلار مەن قۇلدار بارلىق ءوندىرىس ماتەريالدارىنان ماحرۇم ەتىلدى، باس بوستاندىعىنان دا اۋىز اشۋعا بولمايدى. وقۋ - اعارتۋدى بۇتحانالار مەن جوعارى جىك اقسۇيەكتەرى مونوپوليالاپ الدى، بۇكىل قوعامداعى ساۋاتسىزدىق مولشەرى % 95 كە جەتتى. قالىڭ باسىبايلى شارۋلار ۇرپاقتار بويى ساۋاتسىز بولدى، جازۋ تانىمايدى، زاڭ قاعيدالارىن بىلمەيدى، وزىندە قانداي ۇقىق بارىن ءتىپتى دە بىلمەيدى.

شيزاڭ بەيبىت جولمەن ازات بولعاننان كەيىن، دەموكراتيالىق رەفورمانىڭ كوكتەم سامالى ۇستىرتتى شارپىدى. تاعدىر بۇعاۋىنان قۇتىلعان پۋسىرىن اقىرى ارمانداعان مەكتەپكە كىردى.

”مۇعالىم بىزگە ەكى ءارىپ بولشەگى ءبىر - بىرىنە سۇيەنگەندە عانا، ’ادام‘ ءارىبىن قۇرالاتىنىن ايتتى. شيزاڭنىڭ دەموكراتيالىق رەفورماسىنان كەيىن، ءبىز كەۋدە كەرە العا شىعىپ، ەڭسە كوتەرىپ، جەر - كوكتى ءدۇر سىلكىندىرگەن ادامعا اينالدىق“.

”ادام“ ءارپى بەينە ءبىر تال تۇقىم سياقتى پۋسىرىننىڭ جۇرەگىنە تەرەڭ تامىر تارتتى.

”ءبىلىم مەرۋەرتتەن دە قىمبات“. ءارىپ تانىعاننان كەيىن، ول قۇلشىنا ۇيرەندى. كەيىن ول رىكازىدا اۋدارما قىزمەتىمەن شۇعىلدانادى، 49 جاسىندا بەيجيڭ داشۋەسىنە بارىپ اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەندى، 2007 - جىلى 60 جاسقا كەلگەن ول كومپيۋتەر كۋرسىنا كىرىپ، كومپيۋتەردىڭ نەگىزدىك جۇمىسىن جەتىك يگەردى.

”ەندىگارى ءارىپ تانىمايتىن ’ساۋاتسىز‘ ەمەسپىن، ساياساتتى ءتۇسىنىپ، سىرتقى كەڭ دۇنيەنى كورە الامىن“. پۋسىرىن: مەن دانەكەرگە اينالدىم، ۇستىرتتەگى اۋىلداستاردىڭ جۇرەك ءۇنىن، پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ شىنايى قامقورلىعىن ءار ۇلت بۇقاراسىنا جەتكىزدىم، _ دەدى.

2021 - جىلى پۋسىرىن شيزاڭداعى ميلليونداعان باسىبايلى شارۋلاردى ازات ەتۋ ەسكەرتكىش سارايىنىڭ مىندەتتى ءتۇسىندىرۋشىسى بولدى. ءار جىلى 3 - ايدىڭ 28 - كۇنى شيزاڭ حالقىنىڭ جۇرەك تۇكپىرىنە ورنەكتەلگەن وسى ەرەكشە كۇندە، ول ۇنەمى رەتتى دە تازا شيزاڭ كيىمىن كيىپ، سارايعا ەرتە كەلەدى، ”بۇل تاريح ادامدى اشىندىرادى، ءبىراق استە ۇمىتۋعا بولمايدى. جاپالى كۇندەردى باستان كەشىردىم، ناقتى وتكەن - كەتكەندى ءتىپتى دە كوپ ادامعا ايتىپ، كەيىنگىلەرگە قازىرگى تىنىش، باقىتتى تۇرمىستى قاستەرلەۋدى ەسكەرتۋگە مىندەتتىمىن“ دەدى.

پۋسىرىننىڭ تاعى ءبىر سالاۋاتى لحاسا قالالىق پەداگوگيكا مەكتەبىنە قاراستى باستاۋىش مەكتەپتىڭ مەكتەپ سىرتىنداعى ءمورال تاربيە جەتەكشىسى. تالاي جىلدان بەرى، ول مەكتەپكە بارىپ ءداۋىر وزگەرىسىن بايانداۋعا تاباندى بولىپ، جاس وسپىرىمدەردى كەلۋ جولىن ەستە بەرىك ساقتاۋعا جەتەلەدى. ول ”مەن بالالاردىڭ ’وتباسى، وتان‘ دەگەن ءسوزدى ءتۇسىنۋىن ءۇمىت ەتەمىن. تىنىش مەملەكەت بولماسا، تىنىش وتباسى دا بولمايدى. مەملەكەت تەك كىتاپتاعى ۇعىم ەمەس، ول ءبىزدىڭ ومىرىمىزدەگى ەڭ بەرىك سۇيەنىشىمىز“ دەيدى.

تۇڭعىش ”ادام“ ءارپىن تانۋدان ءومىر بويى وسى ءسوزدى بەرىك ساقتاۋعا دەيىن، پۋسىرىننىڭ ۇزاق ءومىرى قارلى ۇستىرتتەگى وراسان زور وزگەرىستەردىڭ جاندى ىقشام كورىنىسى بولدى، ونان دا ماڭىزدىسى، ميلليونداعان باسىبايلى شارۋانىڭ باس ازاتتىقتان رۋحاني ويانۋعا بەت الۋىنىڭ جاندى ايعاعى.

وقي الماۋدان قۇشتارلىقپەن وقۋعا دەيىن، ساۋاتسىزدىق مولشەرى % 95 تەن اسقاننان، 15 جىلدىق ۇكىمەت قاراجاتىمەن وقۋ - اعارتۋدى جاپپاي اتقارۋعا دەيىن. 75 جىل ۇدەرە العا تارتقان شيزاڭ كەمەلدى وسى زامانعى وقۋ - اعارتۋ جۇيەسىن قۇرىپ، ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسقان ۇستىرتتەگى وقۋشىلارعا تيىمدىلىك جاسادى.

”بۇگىنگى شيزاڭ تاڭعاجايىپ كەرەمەتتەر جاراتتى“ دەدى پۋسىرىن شىن جۇرەكتەن اسەرلەنىپ.

(بولا - مولا دەگەن ءسوز زاڭزۋ تىلىندە اتا - اجە دەگەن ماعىنادا)