2026.11.20 16:16 كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى

11 - ايدىڭ 19 - كۇنى تۇستەن بۇرىن مەملەكەت ءتوراعاسى شي جينپيڭ شىنجىن حالىقارالىق اۋىس - كۇيىس ورتالىعىندا ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى باسشىلارىنىڭ 33 - رەتكى بەيرەسمي ءماجىلىسىن باسقاردى ءارى «ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرىپ، ”ازيا - تىنىق مۇحيت كەرەمەتىنىڭ“ جاڭا تاراۋىن ۇزدىكسىز جازايىق» دەگەن تاقىرىپتا ماڭىزدى ءسوز سويلەدى.
سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى يان بوگۋ تۇسىرگەن.

11 - ايدىڭ 19 - كۇنى تۇستەن بۇرىن مەملەكەت ءتوراعاسى شي جينپيڭ شىنجىن حالىقارالىق اۋىس - كۇيىس ورتالىعىندا ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى باسشىلارىنىڭ 33 - رەتكى بەيرەسمي ءماجىلىسىن باسقاردى ءارى «ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرىپ، ”ازيا - تىنىق مۇحيت كەرەمەتىنىڭ“ جاڭا تاراۋىن ۇزدىكسىز جازايىق» دەگەن تاقىرىپتا ماڭىزدى ءسوز سويلەدى. سۋرەتتە: ماجىلىستەن بۇرىن شي جينپيڭ ماجىلىسكە قاتىناسقان ەكونوميكالىق تۇلعالاردىڭ باسشىلارىمەن، ۋاكىلدەرىمەن توپتىق سۋرەتكە تۇسۋدە.
سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى ياۋ داۋەي تۇسىرگەن.
«حالىق گازەتى»، 11 - ايدىڭ 19 - كۇنى، شىنجىن (تىلشىلەر ۋ چيچياڭ، ۋاڭ يۋان). 11 - ايدىڭ 19 - كۇنى تۇستەن بۇرىن مەملەكەت ءتوراعاسى شي جينپيڭ شىنجىن حالىقارالىق اۋىس - كۇيىس ورتالىعىندا ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى باسشىلارىنىڭ 33 - رەتكى بەيرەسمي ءماجىلىسىن باسقاردى ءارى «ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرىپ، ”ازيا - تىنىق مۇحيت كەرەمەتىنىڭ“ جاڭا تاراۋىن جازايىق» دەگەن تاقىرىپتا ماڭىزدى ءسوز سويلەدى.
11 - ايداعى شىنجىندە سامال جەل ەسىپ، گۇلدەر قۇلپىرىپ تۇر.
شي جينپيڭ ماجىلىسكە قاتىناسقان ەكونوميكالىق تۇلعالاردىڭ باسشىلارىن، ۋاكىلدەرىن جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جاۋاپتىلارىن ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ، ولارمەن ىقىلاسپەن قول الىستى ءارى توپتىق سۋرەتكە ءتۇستى، سوڭىنان ءماجىلىستى باسقاردى.
شي جينپيڭ مىنالاردى اتاپ كورسەتتى: 30 نەشە جىلدىڭ الدىندا ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى جارىققا شىعىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدىڭ ايبىندى ساپارى باستالدى. 30 نەشە جىلدان بەرى ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرىنىڭ بەت - بەينەسى كۇن سايىن جاڭالانىپ، ەكونوميكاسى تەز قارقىنمەن دامىعان ”ازيا - تىنىق مۇحيت كەرەمەتتەرى“ جاراتىلدى. جاڭا وراي مەن سايىس الدىندا، ازيا - تىنىق مۇحيت سەلبەستىگى جاڭا جاعدايعا ۇيلەسىپ، تىڭ قادام تاستاپ، جاڭا جاعداي اشىپ، ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ، اشىق، توعىسقان، ءورىس اشا جاڭالىق اشاتىن، سيىسىمدى دامىعان ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتتى.
ءبىرىنشى، ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋعا تاباندى بولىپ، ورتاق مۇددە دانەكەرىن بەكەمدەپ، قيىنشىلىق پەن سىن - سايىستارعا قول ۇستاسا توتەپ بەرىپ، ورتاق تۇلعا تانىمىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋ كەرەك. ەكىنشى، ەسىك اشىپ توعىسۋعا تاباندى بولىپ، ەكونوميكانىڭ ءبىر تۇلعالانۋ اياق الىسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، اشىق ۇستالاتىن ءارى قاقپايلامايتىن، توعىسپالى ءارى بولىنبەيتىن سەلبەستىك جاعدايىن قالىپتاستىرىپ، ەركىن، اشىق ساۋدانى جانە قارجى قوسۋدى دارىپتەپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرى ەكونوميكاسىنىڭ ارتۋىنا اناعۇرلىم كەڭ ءورىس اشۋ كەرەك. ءۇشىنشى، ءورىس اشا جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولىپ، عىلىم - تەحنيكالىق اۋىس - كۇيىس سەلبەستىگىنە دەم بەرىپ، جاڭالىق اشۋ جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋدى جەبەپ، اشىق، تەڭ، ءادىل، كەمسىتپەيتىن سەلبەستىك ورتاسىن قالىپتاستىرىپ، مەحانيزم ۇستانىمىندا جاڭالىق اشۋدى جانە قۇرىلىمدىق رەفورمانى ىلگەرىلەتىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرى ەكونوميكاسىنىڭ ومىرشەڭدىك كۇشى مەن كومەسكى كۇشىن ۇزدىكسىز اشۋ كەرەك. ءتورتىنشى، سيىسىمدى دامۋعا تاباندى بولىپ، دامۋ جەتىستىكتەرىنەن جالپىنى بىردەي يگىلىكتەندىرىپ، بۇقارانىڭ تابىس سەزىمىن ارتتىرىپ، ءار جاقتىڭ جايلىلىعىنا ءمان بەرىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسى نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىمدى شارت - جاعداي ازىرلەۋ كەرەك.
شي جينپيڭ مىنالاردى باسا دارىپتەدى: جۇڭگو _ ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىگىنىڭ دارىپتەۋشىسى، ىلگەرىلەتۋشىسى، باستاماشىسى. جۇڭگو جاق ءار جاقپەن بىرگە كوپتىڭ اقىل - پاراساتىن شوعىرلاندىرىپ، بىرىككەن كۇش ۇيىستىرىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىنىڭ ”ارقالىق، تىرەگىن“ قول ۇستاسا قۇرۋدى قالايدى.
ءبىرىنشى، ەكونوميكا - ساۋدا تىرەگىن كۇشەيتۋ. ازيا - تىنىق مۇحيت ەركىن ساۋدا رايونى ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى مۇشەلەرىنىڭ ورتاق ارمانى، ورنىقتى قاداممەن العا ىلگەرىلەپ، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەسىك اشۋ جاعدايىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. وڭىرلىك ەكونوميكا - ساۋدا كەلىسىمىن ۇشتاستىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ساۋداعا قارجى قوسۋدى قولايلىلاندىرۋ، سيفرلاندىرۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ، ساۋداعا قارجى قوسۋ كەدەرگىسىن ازايتۋ كەرەك. ساياساتتىق تىلدەسۋدى كۇشەيتىپ، تاجىريبە اۋىس - كۇيىستى جانە تەحنيكالىق سەلبەستىكتى ورىستەتىپ، ءار جاقتىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ەكونوميكا - ساۋدانى ورنالاستىرۋعا قاتىناسۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ كەرەك.
ەكىنشى، ۇلاستىرۋ تىرەگىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋ. ءوزارا بايلانىس وڭىرلىك ەكونوميكانى ءبىر تۇلعالاندىرۋدىڭ دانەكەرى. ”بەرىك بايلانىستى“ بەكەمدەپ، نەگىزدىك قۇرىلعى تورىن كەمەلدەندىرۋ؛ ”جۇمساق بايلانىستى“ كۇشەيتىپ، ساياسات پەن باقىلاۋ - باسقارۋدىڭ سايكەسۋىن جەبەۋ؛ ”جۇرەكتەردى ۇلاستىرۋدى“ جيىلەتىپ، ساۋدا - ساياحات پەن ادامدار بارىس - كەلىسىنە قولايلىلىق جاساپ، گۋمانيتارلىق اۋىس - كۇيىس پەن حالىق بۇقاراسىنىڭ ءوزارا ءتۇسىنىسۋىن، ەتەنە بولۋىن جەبەۋ كەرەك.
ءۇشىنشى، جاڭالىق اشۋ تىرەگىن قالىپتاستىرۋ. سيفرلى ەكونوميكا مەن جاساندى زەردە جاڭالىق اشا ارتۋدىڭ قوزعالتقىشى. سيفرلى نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، وڭىرلىك ساندى مالىمەتتەردى جونگە سالۋدى جانە سايكەسە سەلبەسۋدى كەمەلدەندىرىپ، شەكارا اتتاعان جوعارى ءونىمدى، قولايلى، حاۋىپسىز ساندى مالىمەت اينالىمىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. اشىق، جاڭالىق اشۋ ەكولوگياسىن جاراتىپ، جاساندى زەردەنىڭ كەڭ كولەمدە قولدانىلۋىن جەبەپ، كاسىپ سالاسىنىڭ تيپىن وزگەرتىپ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى، جاڭا دامۋعا بۇرىلىس جاساۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك.
ءتورتىنشى، دامۋ تىرەگىن بەكەمدەۋ. قابىلەت قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، وڭىرلىك ەنەرگيا جانە استىق حاۋىپسىزدىگى سەلبەستىگىن ىلگەرىلەتىپ، شەكارا اتتاعان شىرىكتەسۋدى جونگە سالۋدى تەرەڭدەتۋ كەرەك. بايلىق، ورتا، حالىق سانىنىڭ سايكەستى دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاسىل، تومەن كومىرتەكتى جونىندەگى سەلبەستىكتى كەڭەيتىپ، ەكونوميكانىڭ باياندى ارتۋىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋعا جانە ادامدارعا قارجى قوسۋعا قولداۋ كورسەتىپ، اقاۋسىز قارتتانۋ ارەكەتىن اتقارىپ، جۇمىستانۋ مەن كاسىپتىك ونەر اشۋدى جەبەپ، ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق ۇقىعى مەن جاس دارىندىلاردىڭ اۋىس-كۇيىسىنە قولداۋ كورسەتىپ، ازيا-تىنىق مۇحيت وڭىرىندەگى دارىندىلاردىڭ ومىرشەڭدىگىن ايگىلەۋ كەرەك.
شي جينپيڭ جۇڭگو جاقتىڭ ازيا - تىنىق مۇحيت سەلبەستىگىنىڭ ەڭ جاڭا شارالارىن قولدايتىندىعىن جاريالادى، مۇندا مىنالار قامتىلادى: 20 ميلليون دوللار قارجىلاي كومەك بەرىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ ناقتى سەلبەستىگىن ورىستەتۋ؛ شىنجىندە ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرىپ، ساياساتتىق زەرتتەۋ مەن اۋىس - كۇيىس ورىستەتىپ، اقىل - پاراساتتىق تىرەك ازىرلەۋ؛ سيفرلى تەحنيكا، ساندى مالىمەتتىڭ شەكارا اتتاپ اۋىسۋى، تازا ەنەرگيا، ورتا، شاعىن كاسىپورىنداردىڭ دامۋى سياقتى سالالاردا سەلبەستىك قۇرىلىمدار قۇرۋ، ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرىنىڭ جاڭالىق اشۋىنا، جاسىل ارتۋىنا دەم بەرۋ (ءسوزدىڭ تولىق مازمۇنىن «حالىق گازەتىنىڭ» 2 - بەتىنەن وقي الاسىزدار).
ءارقايسى ەكونوميكالىق تۇلعالاردىڭ باسشىلارى مەن ۋاكىلدەرى ءماجىلىستىڭ ”ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرايىق، بىرگە گۇلدەنۋدى جەبەيىك“ نەگىزگى تاقىرىبىن ارقاۋ ەتىپ، رەت بويىنشا ءسوز سويلەدى. تاراپتار APEC نىڭ ”جۇڭگو جىلىندا“ قول جەتكىزگەن قوماقتى تابىستاردى جوعارى باعالاپ، جۇڭگو جاقتىڭ تاماشا قىزمەتىنە العىس ايتىپ، ءتوراعا شي جينپيڭ العا قويعان كەلەلى دارىپتەمە شارالارعا بەلسەنە ءۇن قوستى. تاراپتار مىنالاردى ءبىلدىردى: ءار سالاداعى سەلبەستىكتى جيىلەتىپ، حاۋىپ - قاتەر مەن سىن - سايىستارعا قول ۇستاسا توتەپ بەرىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ اناعۇرلىم زور دامۋدى جۇزەگە اسىرۋىن ىلگەرىلەتىپ، ءوڭىردىڭ جانە دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەيبىتشىلىگىنە، ورنىقتىلىعىنا، گۇلدەنۋىنە ۇلەس قوسۋدى قالايمىز. حالىقارالىق اقشا قورى ۇيىمىنىڭ ءتوراعاسى گەورگيەۆا ۇسىنىسپەن قازىرگى دۇنيە جۇزىلىك ەكونوميكالىق جاعدايدى تانىستىردى.
شي جينپيڭ ءار جاقتىڭ ءسوزىن تىڭداعاننان كەيىن قورىتىندى ءسوز سويلەپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرىنىڭ سەلبەستىگىن جوعارى ساپامەن ىلگەرىلەتۋ جونىندە مىناداي 3 ءتۇرلى دارىپتەمەنى العا قويدى: ءبىرىنشى، سەنىمدى بەكەمدەۋ، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ ورتاق تانىمىن ارەكەتكە اينالدىرۋعا قۇلشىنىپ، ارماندى رەالدىققا اينالدىرۋ. ەكىنشى، بەتالىستى ءدال يگەرۋ، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدىڭ جالپى بەتالىسىنان باستان - اياق اۋىتقىماي، كۇشتى بورىشتىلىق سەزىممەن ءار سالاداعى سەلبەستىكتى ىلگەرىلەتىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت ءوڭىرىنىڭ اناعۇرلىم كوركەم بولاشاعىن قول ۇستاسا جاراتۋدى، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋ. ءۇشىنشى، ناقتى، شىنايى ىستەپ، دامۋ سىندى ەڭ ۇلكەن ورتاق مۇراتتى مىقتى يگەرىپ، زاڭدىلىققا قۇرمەت ەتىپ، شىنايى يگەرىپ، ناقتى ىستەپ، شەبەرلىكپەن ىستەپ، شەبەرلىكپەن تابىسقا جەتىپ، ازيا - تىنىق مۇحيت سەلبەستىگىنىڭ سۇبەلى تابىستارىنا ۇزدىكسىز قول جەتكىزۋ.
ءماجىلىس سوڭىندا ءتوراعا ەل كەزەگى وتكىزىپ بەرىلدى، 2027 - جىلعى ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمىنىڭ ءتوراعا ەلى ۆيەتنامنىڭ مەملەكەت ءتوراعاسى سۋ لين ءارقايسى ەكونوميكالىق تۇلعالاردىڭ باسشىلارىن، ۋاكىلدەرىن كەلەر جىلى ۆيەتنامعا بارىپ ماجىلىسكە قاتىناسۋعا شاقىردى ءارى قارسى الاتىنىن ءبىلدىردى.
ءماجىلىستە 2026 - جىلعى ازيا - تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى باسشىلارىنىڭ جارناماسىن ءبىر اۋىزدان ماقۇلدادى، ازيا - تىنىق مۇحيت ورتاق تۇلعاسى قۇرىلىسى جونىندەگى ”شىنجىنگە نازاردى“، سونداي - اق ساۋدا، بايلانىس جاساۋ، جاڭالىق اشۋ سالاسىنداعى 3 جەتىستىك قۇجاتىن العا قويدى.
ساي چي، ۋاڭ ي ماجىلىسكە قاتىناستى.