2026.05.21 16:25 كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى

5 - ايدىڭ 20 - كۇنى تۇستەن كەيىن مەملەكەت ءتوراعاسى شي جينپيڭ حالىق سارايىندا رەسەيدىڭ زۇڭتۇڭى پۋتينمەن كەڭەس وتكىزگەننەن كەيىن تىلشىلەرمەن بىرگە كەزدەستى.
سۋرەتتى شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى لي شياڭ تۇسىرگەن
«حالىق گازەتى»، 5 - ايدىڭ 20 - كۇنى، بەيجيڭ (ءتىلشى حۋ زىشي). 5 - ايدىڭ 20 - كۇنى تۇستەن كەيىن مەملەكەت ءتوراعاسى شي جينپيڭ بەيجيڭدەگى حالىق سارايىندا رەسەيدىڭ زۇڭتۇڭى پۋتينمەن كەڭەس وتكىزگەننەن كەيىن تىلشىلەرمەن بىرگە كەزدەستى.
شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: بۇل _ پۋتين زۇڭتۇڭنىڭ جۇڭگوعا 25 - رەت ساپارلاي كەلۋى، بۇل جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە ەرەكشەلىگىن تولىق ايگىلەدى.
الگىندە مەن پۋتين زۇڭتۇڭمەن ىشكەرىلەي، دوسجار بەينەدە ناتيجەلى كەڭەس وتكىزىپ، ءبىرسىپىرا كەلەلى ماسەلە جونىندە ستراتەگيالىق تۇرعىدان پىكىرلەستىم. ءبىز ەكى ەلدىڭ جان - جاقتى ستراتەگيالىق سەلبەستىكتى ونان ارى كۇشەيتىپ، تاتۋ كورشىلىك، دوستىق سەلبەستىكتى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنە بىرگە قول قويىپ، كوپتەگەن ماڭىزدى ەكى جاقتى سەلبەستىك قۇجاتىنا كەلىسۋگە كۋا بولدىق. ەكى ەل سونداي - اق دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپ ۇيەكتەنۋى مەن جاڭاشا حالىقارالىق قارىم - قاتىناستى دارىپتەۋ جونىندە بىرلەسكەن مالىمدەمە جاريالايدى.
شي جينپيڭ بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: بيىل _ جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ ستراتەگيالىق ىستەستىك سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناس ورناتقاندىعىنىڭ 30 جىلدىعى. 30 جىلدان بەرى جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسى بوران - شاشىندى باستان كەشىرىپ، داۋىرمەن بىرگە العا باسىپ، قارىم - قاتىناستىڭ ورنىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتىپ، جاڭا داۋىردەگى جان - جاقتى ستراتەگيالىق ىستەستىك سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناستىڭ تاريحي ەڭ جوعارى ورەسىنە جەتىپ، جاڭاشا ءىرى ەل قارىم - قاتىناسىنىڭ ۇلگىسىن ورناتتى. بيىل سونداي - اق «جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ تاتۋ كورشىلىك، دوستىق سەلبەستىك شارتىنا» قول قويىلعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعى. كوپ جىلدان بەرى ەكى ەل وسى شارتتا تۇراقتاندىرىلعان ”وداقتاسپاۋ، قارسىلاسپاۋ، ءۇشىنشى جاققا باعىتتاماۋ“ پرينسيبىنە باستان - اياق بويسۇنىپ، تەڭ تۇرعىدا مامىلە جاساۋعا، ءوزارا قۇرمەت ەتۋگە، سەنىمدىلىككە ءمان بەرۋگە، سەلبەسىپ تەڭ يگىلىككە كەنەلۋگە تاباندى بولىپ، حالىقارالىق ادىلدىكتى، تۋراشىلدىقتى قورعاۋعا، جاڭاشا حالىقارالىق قارىم - قاتىناس ورناتۋدى ىلگەرىلەتۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسىپ، دۇنيە جۇزىندەگى 100 جىلدىق وزگەرىستەگى شەشۋشى تۇراقتىلىققا اينالدى.
شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: پۋتين زۇڭتۇڭ ەكەۋىمىزدىڭ ورتاق ستراتەگيامىزدىڭ جەتەكشىلىگىندە، جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسى جاڭا باستاماعا كوتەرىلدى. ەكى جاق بەيبىتشىلىك، دامۋ، سەلبەستىك، تەڭ يگىلىككە كەنەلۋ سىندى ءداۋىر اعىمىنا ۇيلەسىپ، جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسىنىڭ اناعۇرلىم جوعارى ساپالى دامۋدى جۇزەگە اسىرۋىن ىلگەرىلەتۋى كەرەك.
ءبىرىنشى، اناعۇرلىم جوعارى ساپالى ساياسي ءوزارا سەنىمدىلىكتى نىعايتىپ، ءبىر - ءبىرىنىڭ ستراتەگيالىق قولداۋىن بەكەمدەۋ.
ساياسي جاقتا ءوزارا سەنۋ _ جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسىنىڭ ەڭ ايقىن ەرەكشەلىگى، سونداي - اق «جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ تاتۋ كورشىلىك، دوستىق سەلبەستىك شارتىنىڭ» نەگىزگى ماقساتى جانە ءتۇپ قاعيداسى. پۋتين زۇڭتۇڭ ەكەۋىمىز بۇل شارتتى ءۇرتىس ۇزارتۋدى ورتاق ۇيعاردىق. ەكى جاق الدىڭعىلاردىڭ ءىزىن باسىپ، بولاشاققا جول اشىپ، ءبىر - ءبىرىنىڭ وزەكتى مۇددەسىنە جانە ءجىتى قاداعالاپ وتىرعان كەلەلى ىستەرىنە ساياتىن ماسەلەلەردە ءبىر - ءبىرىن اناعۇرلىم باتىل قولداپ، ستراتەگيالىق كەڭەسۋدى جانە ءار جىكتەگىلەردىڭ بارىس - كەلىسىن ۇزدىكسىز جيىلەتىپ، ەكى ەلدىڭ ساياسي ءوزارا سەنىم نەگىزىن ۇزدىكسىز بەكەمدەۋى كەرەك.
ەكىنشى، اناعۇرلىم جوعارى ساپالى، ءوزارا ءتيىمدى سەلبەستىك جاساپ، ءوزدى - ءوزىنىڭ دامۋىن، گۇلدەنۋىن قول ۇستاسا ىلگەرىلەتۋ.
تاياۋ جىلداردان بەرى جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ ءار سالاداعى سەلبەستىگى ارشىندى قاداممەن العا باسىپ، كوپتەگەن بەلسەندى تابىسقا قول جەتكىزدى. ەكى جاقتى ساۋدا سوماسى ءۇرتىس 3 جىل 200 ميلليارد دوللاردان استى، بيىل الدىڭعى 4 ايدا ەكى جاقتى ساۋدا سوماسى %20 كە جۋىق ارتتى. ەكى جاق قولايلى ساتتەن پايدالانىپ العا ۇمتىلىپ، جۇڭگونىڭ ”15 - بەسجىلدىق“ جوباسىن رەسەيدىڭ 2030 - جىلدان بۇرىنعى دامۋ ستراتەگياسىمەن ۇشتاستىرۋدى تەرەڭدەتىپ، ءار سالاداعى ءوزارا ءتيىمدى سەلبەستىكتىڭ ساپاسىن، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتىپ، ەكى ەلدىڭ ءوز - ءوزىنىڭ دامۋىنا، گۇلدەنۋىنە قىزمەت وتەۋى كەرەك.
ءۇشىنشى، اناعۇرلىم جوعارى ساپالى حالىق تىلەگىنىڭ توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، ەكى ەلدىڭ ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسقان دوستىق نەگىزىن بەكەمدەۋ. جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامۋىنا بايلانىستى، ەكى ەلدىڭ گۋمانيتارلىق بارىس - كەلىسى ۇزدىكسىز جيىلەپ، حالىق تىلەگى دانەكەرى بارعان سايىن بەكەمدەلە ءتۇستى.
پۋتين زۇڭتۇڭ ەكەۋىمىز بيىل جانە كەلەر جىلى ەكى ەلدىڭ 10 - رەتكى مەملەكەت دارەجەلى تاقىرىپتىق جىلى − ”جۇڭگو - رەسەي وقۋ - اعارتۋ جىلىن“ وتكىزۋدى ۇيعاردىق. ەكى جاق ”وقۋ - اعارتۋ جىلىن“ وراي ەتىپ، قوس باعىتتا شەتەلگە شىعىپ وقۋ كولەمىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ، جوعارى مەكتەپتەردىڭ جانە عىلمي زەرتتەۋ تۇعىرلارىنىڭ اۋىس - كۇيىسىن، سەلبەستىگىن تەرەڭدەتىپ، تاڭداۋلى دارىندىلاردى باۋلۋ، بىرلەسىپ عىلمي زەرتتەۋدەن قامال الۋ سياقتى جاقتاردا اناعۇرلىم كوپ كورىنەرلىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ، جۇڭگو - رەسەي قارىم - قاتىناسىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىنا اناعۇرلىم ءتيىمدى شارت - جاعداي ازىرلەۋى كەرەك.
ءتورتىنشى، اناعۇرلىم جوعارى ساپالى حالىقارالىق سەلبەستىك ورىستەتىپ، دۇنيە جۇزىلىك جونگە سالۋدى رەفورمالاۋ جانە كەمەلدەندىرۋ. بۇگىنگى دۇنيە ءجۇزى تىم تىنىش ەمەس، سىڭار جاقتىلىقتىڭ، زورەكەرلىكتىڭ زيانى اۋىر، دۇنيە ءجۇزى تاعىلىققا قايتۋ قاتەرىنە ءدوپ كەلىپ وتىر.
بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى حاۋىپسىزدىك القالار كەڭەسىنىڭ تۇراقتى القا ەلى رەتىندە، جۇڭگو مەن رەسەي جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن ءىرى ەل بورىشىن باتىل اتقارىپ، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ بەدەلى مەن حالىقارالىق ادىلدىكتى، تۋراشىلدىقتى قورعاپ، بارلىق سىڭار جاقتى زورەكەرلىك ىستەۋگە جانە تاريحتى كەرى شەگىندىرۋگە قارسى تۇرۋى، اسىرەسە، دۇنيە جۇزىلىك 2 - سوعىستىڭ جەڭىس جەمىسىن تەرىسكە شىعاراتىن، فاشيستىك جانە ميليتاريزمدىك ”اۋەلگى ۇكىمدى تەرىستەپ، جوقتى ءتىرىلتۋ“ ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەرىنە قارسى تۇرىپ، دۇنيە جۇزىلىك جونگە سالۋدىڭ اناعۇرلىم ءادىل، ۇيلەسىمدى جۇيەسىن ورناتۋدى بىرگە ىلگەرىلەتۋى كەرەك.
پۋتين مىنالاردى ءبىلدىردى: بۇل رەتكى ساپار «رەسەي - جۇڭگو تاتۋ كورشىلىك، دوستىق سەلبەستىك شارتىنا» قول قويىلعاندىعىنىڭ 25 جىلدىعى سىندى ماڭىزدى ساتكە تۋرا كەلدى، بۇل شارت ەكى ەل قارىم - قاتىناسىنىڭ جاپپاي دامۋىنا نەگىز قالادى. قازىر رەسەي - جۇڭگو قارىم - قاتىناسى بۇرىن بولماعان جوعارى دەڭگەيدە تۇر، ەكى ەل باستان - اياق ءوزارا قۇرمەت ەتۋ، تەڭ تۇرعىدا ءوزارا كومەكتەسۋ، ءوزارا قولداۋ كورسەتۋ رۋحىن ۇستانىپ، ەكى جاقتى سەلبەستىكتىڭ ۇزدىكسىز ىشكەرىلەي دامۋىن ىلگەرىلەتتى. رەسەي - جۇڭگو قارىم - قاتىناسىنىڭ دامۋى پارمەندى ىشكى قوزعاۋشى كۇشكە يە، ەكى ەلدىڭ سەلبەستىگى ءۇشىنشى جاققا باعىتتالمايدى، وڭىرلىك ساياسيدىڭ ىقپالىنا دا ۇشىرامايدى. مەن ءتوراعا شي جينپيڭمەن ىقىلاستى، دوسجار بەينەدە ەكى ەل قارىم - قاتىناسىنداعى كەڭ كولەمدى ماڭىزدى كەڭەستىك تاقىرىپتار جونىندە ىشكەرىلەي پىكىر اۋىستىرىپ، بولاشاقتاعى سەلبەستىك بەتالىسىن ايقىندادىق. رەسەي جاق ەكى ەل قارىم - قاتىناسىنىڭ بولاشاعىنا كامىل سەنەدى، جۇڭگو جاقپەن قول ۇستاسا وتىرىپ سەرىكتەستىك قارىم - قاتىناس پەن تاتۋ كورشىلىك دوستىقتى تەرەڭدەتىپ، حالىق تىلەگىنىڭ توعىسۋىن كۇشەيتىپ، وزدەرىنىڭ دامۋىنا، گۇلدەنۋىنە جانە حالىقتىڭ ىرىس - قۇتىنا دەم بەرەدى. رەسەي مەن جۇڭگو حالىقارالىق ساحنادا تىعىز ستراتەگيالىق سەلبەستىكتى ساقتاپ، بىرلەسكەن مەملەكەتتەر ۇيىمى ۋستاۆىنىڭ نەگىزگى ماقساتىن، پرينسيبىن بىرگە قورعاپ، دۇنيە جۇزىلىك حاۋىپسىزدىكتى، ورنىقتىلىقتى بىرگە قورعايدى.
ساي چي، ديڭ شۋەشياڭ، ۋاڭ ي، حى ليفىڭ، جاڭ گوچيڭ، چىن ي - چين قاتارلىلار قاتىناستى.