شيزاڭنىڭ بايلاڭ اۋدانى 14 - توپتاعى قىستاقتا تۇرۋ قىزمەتىنىڭ باس جەتەكشىسى جاڭ يۇيحۇڭنىڭ سالاۋاتى وزگەرگەنىمەن، اۋەلگى ماقساتى وزگەرگەن جوق (پارتيا تۋى نەگىزگى ساتىنىڭ ءبىرىنشى شەبىندە اسقاق جەلبىرەيدى)

”تاتىپ كورىڭىز“. شيزاڭ اۆتونوميالى رايونى رىكازى قالاسى بايلاڭ اۋدانى ساڭدان ازىق - تۇلىك مانەرلەۋ شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ ءوندىرىس سەحىندا كاسىپورىن جاۋاپتىسى جاڭا عانا پىسىرىلعان كوكونىس كەسپەسىن اكەلىپ بەردى. سوسىن شيزاڭ اۆتونوميالى رايوندىق ەگىن، مال شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن اشۋ جانە ازىق - تۇلىك عىلىمىن زەرتتەۋ ورنىنىڭ باستىعى جاڭ يۇيحۇڭ ساقپىمەن الىپ: كەسپە ءسال قاتتى ەكەن، شايناۋعا كوپ كۇش كەتەدى، ونىڭ ۇستىنە كۇلىمسى ءيىسى بار ەكەن، − دەدى. ول تاعى دا ءوندىرىس بارىسىن كورىپ، تازالىق شارت - جاعدايى جاقسى بولعانىمەن، ءبىراق تەحنيكا جانە ءدام جاعىندا كورنەكتى ولقىلىق بار ەكەنىن، پىسىرۋعا قاجەتتى ۋاقىت تىم ۇزاق ەكەنىن، دامىندە ءالى دە ءسال كۇلىمسى ءيىس بار ەكەنىن ەسكەرتتى.

بۇل - بىلتىر جازداعى ءىس، جاڭ يۇيحۇڭنىڭ بايلاڭ اۋداندىق پارتكوم شۋجيىنىڭ ورىنباسارى، 14 - توپتاعى قىستاقتا تۇرۋ قىزمەتىنىڭ باس جەتەكشىسى بولعاننان كەيىن كوپ وتپەي تۋىلعان كورىنىس ەدى.

بايلاڭ اۋدانى − شيزاڭنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءىرى اۋدان، جالاڭاش ارپا مەن كوكونىس ەگۋ تاريحى ۇزاق اۋدانداردىڭ ءبىرى، ءبىراق جىنتىكتەي مانەرلەۋدە باستان - اياق ولقىلىق ماسەلەسى ورىن تەۋىپ كەلگەن بولاتىن. جاڭ يۇيحۇڭ اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسى ازىق - تۇلىك زەرتتەۋ ورنىنىڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىن سەحقا ۇسىنىس ەتىپ، كەسپەنىڭ ءدامى، ءتۇسى، ساقتالۋ مەرزىمى سياقتى ماسەلەلەرگە باعىتتاي وتىرىپ، وزگەرتۋ جوباسىن ءبىر - بىرلەپ جاسادى. بيىل 1 - ايدا جاقسارتىلعاننان كەيىنگى جالاڭاش ارپا كەسپەسى رەسمي بازارعا سالىندى − ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن، قاتتىلىعى ۇيلەسىمدى بولىپ، پىسىرۋ ۋاقىتى بارىنشا قىسقارىپ، كوكونىستىڭ ءدامى تابيعي تۇردە جاقساردى.

”ساتىلۋ مولشەرى بىردەن جوعارىلادى“. كاسىپورىن جاۋاپتىسى بىلاي دەدى: ءونىم قازىر ىركازىداعى كوپتەگەن ساۋدا ەرەن بازارىنا ەنگىزىلدى. جاڭ يۇيحۇڭدى ءتىپتى دە قۋانتاتىنى − ونىڭ باستاماشىلىقپەن بايلانىس جاساۋىندا بايلاڭ اۋدانى ”قىستاقتا تۇرۋ + عىلمي زەرتتەۋ ورنى + كاسىپورىن + ەگىنشى - مالشى وتباسى“ بايلانىس مەحانيزمىن ورناتتى، اۋدانداعى كاسىپورىندار قيىنشىلىققا جولىقسا تەز ارادا عىلمي زەرتتەۋ ورىندارىمەن بايلانىس جاساپ، تاجىريبەحانانىڭ ناتيجەسىن تەز ارادا سەحتا تياناقتاندىرىپ، سەحتىڭ ونىمدىلىگى ءتىپتى دە كوپ شارۋالاردى يگىلىككە كەنەلتتى.

”زەرتتەۋ ورنىمىزدىڭ پارتيا ياچەيكاسى بايلاڭ اۋدانىمەن بايلانىس ورناتتى، پارتيا مۇشەلەرى مەرزىم بويىنشا اۋىل - قىستاققا بارىپ عىلىم - تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتتى“. جاڭ يۇيحۇڭ بىلاي دەدى: ”پارتيالى عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرى رەتىندە، اتىز باسىندا عىلمي ماقالا جازۋ ەڭ زور قۇنعا يە“.

بايلاڭ اۋدانى − جالاڭاش ارپا وندىرەتىن نەگىزگى رايون، ۇزاق ۋاقىتتان بەرى جالاڭاش ارپانىڭ تۇرلىشە ءوسۋ ساتىسىنداعى سۋ قاجەتسىنۋ، سۋارۋ مەن ءونىم مولشەرىنىڭ قاتىناسى سياقتى نەگىزدىك ساندى مالىمەتتەر نەگىزىنەن اقتاڭداق بولىپ كەلگەن بولاتىن. جاڭ يۇيحۇڭ اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ماماندار ۇيىرمەسىمەن بايلانىس جاساپ، بايلاڭ اۋدانىندا جالاڭاش ارپانى سۋارۋ نورماسىن زەرتتەۋدى باستادى. ”قىسقا مەرزىم ىشىندە ءونىم مولشەرىنە ىقپالى زور بولماعانىمەن، ورتا، ۇزاق مەرزىمدىك تۇرعىدان قاراعاندا، بۇل كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋىنا تىرەك بولاتىن تومەنگى ساتىداعى ساندى مالىمەت ەدى“. جاڭ يۇيحۇڭ بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى: ”تاياۋداعى الاڭداۋشىلىقتى شەشۋمەن بىرگە، ۇزاق بولاشاقتى دا كوزدەۋىمىز كەرەك، بۇل − پارتيالى كادردا بولۋعا ءتيىستى ولشەم“.

”نەگىزگى ساتى قىزمەتى سان سالالى بولعاندىقتان قىسىم وتە اۋىر“. جاڭ يۇيحۇڭ بىلاي دەدى: ”باستابىندا ءبىراز قيىنشىلىقتان الاڭدادىم، ءبىراق پارتيا مۇشەسى رەتىندە، ۇيىم ورنالاستىرعان قىزمەتتى باتىل تياناقتاندىرۋمەن بىرگە، ايتارلىقتاي ىستەدىم“. وسىدان بۇرىن ۇنەمى اۋىل - قىستاققا بارىپ زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، اۋىل - قىستاقتىڭ جاعدايىن بەلگىلى دارەجەدە تۇسىنگەنىمەن، قىستاقتا تۇرۋ قىزمەتى ونىڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتىنەن اتتاپ شىعىپ، اۋىل - قىستاقتى ونان ارى تۇسىنۋىنە وراي تۋدىردى −

ءبىر جاڭا ءۇي. لوجياڭ قالاشىعى تاڭجۋە قىستاعىندا قيىنشىلىعى بار بۇقارا وجۋلوپتىڭ كونە ءۇيىن جوندەۋگە تۋرا كەلەدى، قارجى جەتكىلىكتى ەمەس ەكەنىن بىلگەن جاڭ يۇيحۇڭ مەكەمەدەگى پارتيا مۇشەلەرىن اتتانىسقا كەلتىرىپ، 20 مىڭ يۋانعا جۋىق جىلۋ اتادى. اقشانى ۇيىنە جەتكىزىپ بەرگەن كۇنى وجۋلوپ ونىڭ قولىن قىسىپ تۇرىپ: ”بۇل جولى ءۇي جوندەۋگە سەنىمىم كامىل، تۇرمىسىم بارعان سايىن جاقساراتىن بولدى“ دەدى.

ءبىر كىتاپشا. حال سۇراۋ بارىسىندا جاڭ يۇيحۇڭ كوپتەگەن بۇقارانىڭ ازىقتانۋ قۇرىلىمىنىڭ ۇيلەسىمسىز ەكەنىن، تۇز، ماي، قانت قۇرامى جوعارى ازىقتىقتاردىڭ ءبىرشاما جالپىلاسقانىن بايقادى. ”عىلىم جالپىلاستىرۋ − بۇقارانىڭ جانىنداعى ەڭ جاقسى ساقتانۋ ءدارىسى“. ول زاڭزۋ تىلىندەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ وقۋلىعىن قۇراستىرىپ، قاراپايىم تىلمەن ”تۇزدى ازايتۋ، مايدى ازايتۋ، قانتتى تىزگىندەۋدى“ ءتۇسىندىرىپ، قوسىندى باستاپ بەتپە - بەت ۇگىت - لەكسيا جاسادى، كىتاپشا مىڭنان استام نۇسقا باسىلىپ، قايدا بارسا سول جەرگە تاراتىلدى.

ءبىر بايانداما. قىستاقتا تۇرعان ءبىر جىلدا جاڭ يۇيحۇڭ تۇتاس اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىق جاعدايىن ءبىر رەت ۇعىستى. اتتانار الدىندا ول اۋدانعا كاسىپ سالاسىن دامىتۋ ارناۋلى بايانداماسىن قالدىرىپ، تۇتاس كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ ورنالاسۋىنان ەلەكتروندىق ساۋدا ارناسىنىڭ كەڭەيۋىنە دەيىن، ءالسىز بۋىندارعا ءبىر - بىرلەپ تالداۋ جاساپ، قارسى شارالار مەن ۇسىنىستاردى العا قويدى.

ءبىر جىلدىڭ الدىندا جاڭ يۇيحۇڭ عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرى بولاتىن، تاجىريبەحاناعا، ساندى مالىمەتكە جانە ديسسەرتاتسياعا قانىقتى. ءبىر جىلدان كەيىن ول بايلاڭ اۋدانىنداعى 11 اۋىل - قالاشىقتاعى 111 اكىمشىلىك قىستاقتى ارالاپ، كوپتەگەن ەگىنشى - مالشىنىڭ ۇيىنە قادام تاستادى. قىستاقتا تۇرعان ءبىر جىلدا ول اترەت مۇشەلەرىمەن بىرگە بۇقارانىڭ شۇعىل، قيىن، ۋايىمداعان، ءزارۋ 1044 ماسەلەسىن شەشتى، ول بىلاي دەدى: ”پارتيا مۇشەسى زناگىن تاعىپ بۇقارانىڭ ۇيىنە بارىپ، ولاردىڭ باقىتى مەن مۇڭ - مۇقتاجى جونىندەگى اڭگىمەلەرىن تىڭدايمىن، بۇل − كوممۋنيسكە دەگەن سەنىم، مەن مۇنى ماقتانىش ەتەمىن“.

عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرى مەن قىستاقتا تۇراتىن كادرلاردىڭ سالاۋاتى وزگەرگەنىمەن، اۋەلگى ماقساتى وزگەرگەن جوق. ”پارتيانىڭ حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ساياساتىنىڭ جەتەكشىلىگى، عىلىم - تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدىڭ پارمەندى تىرەگى بار بولعاندىقتان، ءبىز بۇقارانىڭ تۇرمىسىن بارعان سايىن جاقسارتا ءتۇسۋىمىز كەرەك“ دەدى جاڭ يۇيحۇڭ.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى