جوعارى ساپالى دامۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىن ۇزدىكسىز جاراتتى (دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتايىق جانە امالياتتا ايگىلەيىك)

7 - ايدىڭ 30 - كۇنى اشىلعان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ ماجىلىسىندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلدى: ”دۇرىس ساياسي ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسىنىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، كەڭەيتىپ، ءار دارەجەلى باسشى كادرلاردىڭ اناعۇرلىم اسقاق جىگەرمەن جوعارى ساپالى دامۋدىڭ جاڭا ناتيجەلەرىن ۇزدىكسىز جاراتۋىن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“.

ساياسي ناتيجە كوزقاراسى دامۋ كوزقاراسىمەن بايلانىستى. دۇرىس ساياسي ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ ۇيرەنۋ تاربيەسى ورىستەتىلگەننەن بەرى، جەر - جەر، تاراۋلار، ورىندار جوعارى ساپالى دامۋعا تاباندى بولۋدى باسشى كادرلاردىڭ ساياسي ناتيجە كوزقاراسىنىڭ ماڭىزدى مازمۇنى ەتىپ، ۇيرەنۋ، تەكسەرۋ، وزگەرتۋدى ءبىر تۇتاس ىلگەرىلەتىپ، جاڭا دامۋ ۇستانىمى ارقىلى ساياسي ناتيجە كوزقاراسىن دۇرىستاپ، ۇيرەنۋ تاربيەسى جەتىستىكتەرىن جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ، حالىقتىڭ ىرىسىن ارتتىرۋدىڭ ءىس جۇزىندىك ونىمدىلىگىنە اينالدىردى.

كومەسكى ناتيجەگە باسا ءمان بەردى، قازىرگى مەن ۇزاق بولاشاققا تەڭ ءمان بەردى

جەر - جەر، تاراۋلار، ورىندار باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ دۇرىس ساياسي ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، پارتيالى كادرلاردى قازىرگى مەن ۇزاق بولاشاقتىڭ قاتىناسىن دۇرىس ءبىر جاقتى ەتۋگە جەتەلەپ، ”اسىعىستىق ىستەمەۋگە“ باتىل تاباندى بولىپ، نەگىز قالايتىن، سەرپىندى ارتتىراتىن، ۇزاق بولاشاققا پايدالى كومەسكى ناتيجەلەردى كوبىرەك ورىندادى.

”G60 عىلىم - تەحنيكادان جاڭالىق اشۋ ءدالىزى قۇرىلىسىنىڭ تەرەڭدەۋىن، ناقتىلانۋىن ىلگەرىلەتۋ جەتكىلىكتى ەمەس، عىلىم - تەحنيكادان جاڭالىق اشۋ وشاعى مەن كادەگە جاراتۋ يقۋاتىنىڭ ساۋلەلەنۋى ءالى جەتكىلىكسىز، ءوڭىر اتتاپ بىرلەسىپ قيمىلداۋدى ءالى تەرەڭدەتۋگە تۋرا كەلەدى“... شاڭحاي قالاسى سۇڭجياڭ رايونى پىشاقتىڭ ءدۇزىن ىشكە قاراتۋعا، شىنايى تەكسەرۋگە، شىنايى تۇزەتۋگە تاباندى بولىپ، ”كورنەكتى ناتيجەگە ءمان بەرىپ، كومەسكى ناتيجەگە نەمقۇرايدى قاراۋ“، ”قىسقا مەرزىمدىك ونىمگە ءمان بەرىپ، ۇزاق ۋاقىتتىق ۇسىنىلىمعا نەمقۇرايدى قاراۋ“ نىسايىنان باتىل ساقتانىپ، ۇكىمەت جەتەكشىلىك ەتەتىن، كاسىپورىن جەتەكشىلىك ەتەتىن، جوعارى مەكتەپتەر تىرەك بولاتىن، بازار ارقىلى دەم بەرەتىن مەحانيزم ورناتىپ، بولاشاق كاسىپ شوعىرىن كورەگەندىكپەن جوسپارلادى. جەرگىلىكتى ورىنداعى ءبىر كادر تەرەڭ اسەرلەنىپ: ”نەگىزدىك زەرتتەۋدىڭ پەريودى ۇزاق، ۇسىنىلىمى مول، تۇراقسىز فاكتورلار كوپ، مۇنداعى شەشۋشى ءتۇيىن دۇرىس ساياسي ناتيجە كوزقاراسىن ورناتۋ جانە امالياتتا ايگىلەۋ، ستراتەگيالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، ’ناتيجە ماعان قاراپ تۇرعان جوق‘ دەيتىن رۋحاني دەڭگەيدى جانە ’ناتيجەدە مەن بولۋىم كەرەك‘ دەيتىن تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتى جەتىلدىرۋ كەرەك“ دەدى.

8 - ايدىڭ 6 - كۇنى حىبەي ولكەسىنىڭ شيۇڭ - ان رايونىندا جاساندى زەردە جاتتىعۋ بازاسى رەسمي ىسكە قوسىلدى. بازادا ءبىر توپ تاربيەلەنۋشىلەر پراكتيكا ساباقحاناسىندا، قۇلتەمىردەن جاڭالىق اشۋ ورتالىعىندا ناقتى جاتتىعۋ ورىستەتتى. جاساندى زەردە جاڭا كەزەكتى عىلىم - تەحنيكا توڭكەرىسى مەن كاسىپ وزگەرىسىنە جەتەكشىلىك ەتەتىن ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇش، ءبىراق جەتىلدىرۋ پەريودى ۇزاق، بازارداعى حاۋىپ - قاتەرى زور، باياۋ بولسا دا، شۇعىل بولسا دا بولمايدى. شيۇڭ - ان جاڭا رايونى عىلىم باقشاسىن باسقارۋ كوميتەتى قازىرگىنى تياناق ەتۋگە، ۇزاق بولاشاقتى كوزدە ۇستاۋعا تاباندى بولىپ، جاساندى زەردەنى جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى جەتىلدىرۋدىڭ نەگىزگى قامال الۋ باعىتى ەتىپ، ناقتى جاتتىعۋ بازاسى مەن كورىنىستەردى اشىق ۇستاۋ ارقىلى تەحنيكادا قامال الۋعا جەتەكشىلىك ەتىپ، جاساندى زەردەگە قاتىستى 80 نەن ارتىق كاسىپورىندى باۋرادى.

حاينان ولكەسىنىڭ دانجوۋ قالاسىندا اينالعان جەل پاراقتارى، تەڭىز تولقىنى مەن تەڭىز قايراڭى كوركەم كورىنىسكە ۇلاسىپ، جان بىتكەندى باۋرايدى. بۇرىن تەڭىز جاعاسىنداعى باعىمشىلار ”تەڭىزگە سۇيەنىپ تەڭىز ونىمدەرىن جەيتىن“، لاس سۋدى تىكە ىعىستىرۋ، تيىم سالىنعان وڭىرلەردىڭ باعىمشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ماسەلەلەر كورنەكتى بولاتىن. ۇيرەنۋ تاربيەسى بارىسىندا، پايجوۋ قالاسى ”تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ _ باعالى بايلىق“ ۇستانىمىن بەرىك ورناتىپ، تەكسەرىپ انىقتالعان ەكولوگيالىق ورتا ماسەلەسىنە قاراتا، نىسانداندىرىپ ىلگەرىلەتىپ، تىزىمدەندىرىپ باسقارىپ، ۇدايىلاندىرىپ ورنالاستىردى، قالالىق پارتكومنىڭ قاتىستى باسشىلارى جۇمىس باسىندا قۋزاپ ءبىر جاقتى ەتىپ، ماسەلە ەسەپ داپتەرىن جاپپاي ورناتىپ، بەلگىلەمەگە قايشى تۇردە قۇمدى جاعالىق لەنيانى يەمدەنىپ العان 32 كەرەكسىز قۇبىردى شاعىپ، 149 تەڭىز سۋى باعىمشىلىعىنىڭ قالدىق سۋىن ىعىستىرۋ اۋزىنا باقىلاۋ - تەكسەرۋ جۇرگىزدى.

ۇلكەن ەسەپ جاساپ، ءبىر ءوڭىر مەن جالپى جاعدايدى يگەردى

”جالپى جاعدايدى كوزدەمەي، ءبىر ءوڭىردى كوزدەۋ جەتكىلىكسىز“. جەر - جەر، تاراۋلار، ورىندار ”جەكە - دارا ىستەۋ“ يدەياسىن باتىل جويىپ، پارتيالى كادرلاردى ۇلكەن ەسەپتى ويلاسۋعا، ۇلكەن ەسەپتى كوبىرەك جاساۋعا، شاعىن ەسەپتى از جاساۋعا جەتەكتەپ، وڭىرلەر مەن تاراۋلاردىڭ قىزمەتىن پارتيا مەن مەملەكەتتىڭ دامۋ جالپى جاعدايىمەن شىنايى توعىستىردى.

ۇيرەنۋ تاربيەسى ورىستەتىلگەننەن بەرى گۋاڭدۇڭ ولكەسى جۋحاي قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ، سالاماتتىق مەكەمەسى جاپپاي ىسكە كىرىسىپ، شىنايى تەكسەرىپ، شىنايى تۇزەتىپ، تەكسەرىپ انىقتالعان شەكارا اتتاعان ەمدەۋ قىزمەت وتەۋ ولشەمى بىرلىككە كەلمەۋ، دارىندىلار زاپاسى جەتكىلىكسىز بولۋ، تولەۋ، ەسەپ جابۋ قولايسىز بولۋ سياقتى ولقىلىقتارعا باعىتتاي وتىرىپ، شەتەلگە ساياتىن ەمدەۋ دارىندىلارىنىڭ زاپاس قامباسىن قۇرىپ، گۋاڭدۇڭ، شياڭگاڭ، اۋمىن سىندى 3 جەرگە جۇرەتىن شۇعىل قۇتقارۋ كولىگىن سەپتەپ، شەكارا اتتاعان ساۋدا ارقىلى تىكەلەي تولەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتتى. شەكارا اتتاپ ەمدەۋ، وتكەرمەلەپ تاسۋ، ەسەپتەن كوتەرۋدىڭ كەمەلدى قىزمەت وتەۋ تىزبەگىن ورناتىپ، گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن شىعاناق رايونىنداعى تۇرعىنداردىڭ توعىسپالى دامۋ جەتىستىكتەرىنەن اناعۇرلىم ويداعىداي يگىلىكتەنۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.

چۇڭچيڭ قالاسىنىڭ ۋانجوۋ رايونىندا شاندۇڭنىڭ ۋيشان كولىنىڭ سازان بالىعى جەرگىلىكتى ورىننىڭ حالىقتى اۋقاتتاندىرىپ، كىرىسىن ارتتىرۋداعى ”اۋقاتتانۋ بالىعىنا“ اينالدى. بۇل شاندۇڭ مەن چۇڭچيڭ سەلبەستىگىندەگى قارجى، بايلىق سياقتى ءوندىرىس فاكتورلارىنىڭ قوس باعىتتا اۋىسۋىنان قول ۇزە المايدى. ۋانجوۋ رايونى حالىققا باقىت جاراتۋ ەڭ ءىرى ساياسي ناتيجە دەگەنگە تاباندى بولىپ، شاندۇڭ مەن چۇڭچيڭنىڭ سەلبەستىك جەتىستىكتەرىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، كەڭەيتىپ، شاندۇڭ ولكەسىنىڭ جينيڭ قالاسىمەن قوس باعىتتا ءوزارا بايلانىس جاسايتىن بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ تۇتاس كاسىپ تىزبەگىن قول ۇستاسا ورنالاستىرىپ، باتىس وڭتۇستىك بازارىن تەرەڭ اشۋمەن بىرگە، سولتۇستىك بازارىن دا اشىپ، دۇرىس ناتيجە كوزقاراسى ارقىلى شىعىس، باتىس بولىكتەردىڭ سەلبەستىگىنىڭ ”تاۋ - تەڭىز جاعدايىن“ ۇزدىكسىز جازدى.

جياڭشي ولكەسىنىڭ جيڭدى قالاشىعى فارفوردان تۋىنداعان، فارفوردان گۇلدەنگەن، الايدا ءداستۇرلى فارفور وندىرەتىن رايونداردىڭ ءبىر تەكتىلەندىرۋ باسەكەسىنىڭ ”مازالاۋىنا“ دا ءدوپ كەلگەن. ۇيرەنۋ تاربيەسى بارىسىندا جيڭدى قالاشىعى چاڭنان جاڭا رايونى باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي جاڭاشا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ جونىندەگى ماڭىزدى بايىمداۋلارىن ىشكەرىلەي ۇيرەنىپ، دايەكتىلەندىرىپ، ءوزىنىڭ بايلىق قاسيەتىن تياناق ەتىپ، شوعىرلى وي جەلىسى ارقىلى ەگجەي - تەگجەيلى جارىس جولىن اشىپ، زەردەلى جاساۋ ارقىلى كۇندەلىكتى فارفور، كوركەمونەر فارفورى، وزىق فارفور، فارفور ساۋداسى سياقتى سالالاردىڭ جاڭاعا، ساپاعا قاراي دامۋىنا دەم بەرىپ، ءىس جۇزىندىككە ۇيلەسەتىن جوعارى ساپالى دامۋ جولىمەن ءجۇرۋ جونىندە ىزدەنىس جاسادى.

جىجياڭ ولكەسى ليشۇي قالاسى سۇيچاڭ اۋدانى مەملەكەت بويىنشا ءبىر تۇتاس ءىرى بازار قۇرىلىسىمەن بەلسەنە توعىسىپ، ”ىشكى قاراتالاسۋ تۇرىندەگى“ باسەكە مەن ۇيرەنۋ تاربيەسىن ءوزارا ۇشتاستىرۋدى ۇزدىكسىز جونگە سالىپ، كوزسىزدىكپەن دۇرمەككە ىلەسىپ، قولامتالى تۇيىندەردى قۋالايتىن ساياسي ناتيجە قىزبالىعىن باتىل جويىپ،”شارباقتىڭ بارىنەن كوكونىس تاۋىپ الۋ“ سىندى ۇتىمسىز ساۋداگەر شاقىرۋ ۇلگىسىنەن اتتاپ شىعىپ، مەتال بۇيىمدار مەن جابدىق جاساۋ، جاڭا ەنەرگيا، جاڭا ماتەريال كاسىبىن نەگىزگى جارىس جولى ەتىپ تۇراقتاندىرادى. جوعارى كۇشەمەلىلىكتەگى قورىتپا ماتەريالدار مەن نازىك ۇساق بولشەكتەردى جاساۋ، ناتري يونى باتەرياسى مەن جارتىلاي قاتتى كۇيدەگى باتەريا كاسىبىن دامىتۋ كەرەك.

دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋدى كۇشەيتتى 

حاۋىپسىزدىك _ دامۋدىڭ العى شارتى، دامۋ _ حاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى. ۇيرەنۋ تاربيەسىندە جەر - جەر، تاراۋلار، ورىندار دۇرىس ناتيجە كوزقاراسىن ورناتىپ جانە امالياتتا ايگىلەپ، دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى اناعۇرلىم ويداعىداي ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدىڭ توزىمدىلىگىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، مەملەكەتتىڭ حاۋىپسىزدىگى مەن قوعامنىڭ ورنىقتىلىعىن بار كۇشپەن قورعادى.

تاياۋدا گۋاڭشي جۋاڭزۋ اۆتونوميالى رايونى گۇيگاڭ قالاسىندا تاسقىن اپاتى تۋىلىپ، ءبىر ءبولىم كاسىپورىنداردىڭ سەحتارىن، قامبالارىن سۋ باسىپ كەتىپ، شيكىزات، ءونىم سۋعا شىلانىپ، ءوندىرىس جەلىسى ءبۇلىندى.

”ءوندىرىستى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءوزى حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتكەندىك سانالادى، كاسىپورىنداردىڭ ستانوگى اينالسا، حالىق بۇقاراسىنىڭ قولىنداعى ىدىسى اسقا تولاتىن بولادى!“ گۇيگاڭ قالاسى ”حىچىڭ اۋانگارتتارىنىڭ حالىق ءۇشىن قىزمەت ىستەۋ تەكشەسىنە“ تايانىپ، قاتىناس، ەلەكترمەن قامداۋ، حابارلاسۋ، قالا باسقارۋ سياقتى كۇشتەردى ۇيىمداستىرىپ، پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ەكپىندىلەر اترەتىن، پارتيا مۇشەلەرىنىڭ اۋانگاردتار اترەتىن قۇرىپ، جوعارى قۋاتتىق سۋ ىعىستىرۋ اسپاپتارىن سەپتەپ، جيىلعان سۋلاردى ىعىستىرىپ، بۇزىلعان - ۇزىلگەن توك لەنيالارىن جٶندەپ، بار كۇشپەن وندىرىسكە كەپىلدىك ەتىپ، ەكونوميكانى ورنىقتىرىپ، بوران - شاشىن بارىسىندا پارتيالى كادرلاردىڭ ناتيجە كوزقاراسىن سىننان وتكىزدى. قازىر اپاتقا ۇشىراعان 1459 كاسىپورىننىڭ 1347 ى ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىردى.

الدىڭعى ءبىر مەزگىلدە، حۋنان ولكەسى حىڭياڭ سۇڭمۋ ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنداعى ءبىر حيميا ونەركاسىپ كاسىپورنىندا A تۇردەگى قامبانىڭ ورتتەن ساقتانۋ بولىگى تياناقتانباۋ سياقتى حاۋىپسىزدىك كومەسكى قاتەرى بولعاندىقتان، ءوندىرىستى توقتاتىپ، رەتتەۋ - تۇزەتۋگە بۇيىرىلدى. سول كەزدە ءدال ەكونوميكالىق اشۋ رايونى باسقارۋ كوميتەتىنىڭ جاڭادان تاعايىندالعان نەگىزگى جاۋاپتىسى مىندەتكە وتىرىسىمەن - اق، وتكىزىپ بەرۋ - وتكىزىپ الۋ تىزىمدىگىمەن سالىستىرىپ، ناق مايداندا رەتتەۋ - تۇزەتۋدى ىلگەرىلەتتى.

حىڭياڭ قالاسى ەرەجە - ءتۇزىم ورناتۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز جاقسى ىستەپ، اۋدان، قالا، رايوندارداعى پارتيا، ۇكىمەت ورىندارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ، قالاعا توتە قاراستى ورىنداردىڭ (باقشا رايونى، مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىندار) نەگىزگى جاۋاپتىلارىنىڭ مىندەتىنەن بوساۋ، مىندەتىن وتكىزىپ بەرۋ - وتكىزىپ الۋ ءادىسىن بەلگىلەپ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگىندەگى اۋىر كومەسكى قاتەر سياقتى ىستەردى مىندەتىنەن بوساۋ، وتكىزىپ بەرۋ - وتكىزىپ الۋ كولەمىنە ەنگىزىپ، ءبىر جاقتى ەتۋگە تاپسىرۋ، ورنالاستىرۋ، باقىلاۋ - تەكسەرۋ، وتكىزىپ بەرۋ، جالعاستىرۋ، تەكسەرىپ وتكىزىپ الۋ، كۇشىنەن قالدىرۋ، شابىتتاندىرۋ، جاۋاپقا تارتۋ، تۋ باستان ساقتانۋ سياقتى قىزمەت مەحانيزمىن ايقىنداپ، ۇزاق ۋاقىت شەشىلمەگەن ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ىركىندى حاۋىپ - قاتەرلەردى ارناۋلى ءتۇر بويىنشا ىلگەرىلەتىپ، ەسەپكە ءىلىپ كۇشىنەن قالدىرىپ، حاۋىپ - قاتەردىڭ انىق تاپسىرىلۋىنا، شىنايى الىنۋىنا، ويداعىداي شەشىلۋىنە كەپىلدىك ەتتى.

”سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ تابىس ءبولىسى اقىرى تياناقتاندى، پارتكوم، ۇكىمەت زيانىمىزدىڭ ورنىن تولتىرۋىمىزعا كومەكتەسىپ، تومەنگى شەكتى ساقتاپ بەردى“ دەدى گانسۋ ولكەسى جاڭيە قالاسى گانجوۋ رايونىنداعى بۇقارا. جەرگىلىكتى ورىن تاريحتان قالعان ماسەلەلەردى جاپپاي انىقتاپ، ءبىر ءبولىم سەلبەستىك كووپەراتيۆتەرىنىڭ، اۋىل شارۋاشىلىعىنا ساياتىن كاسىپورىنداردىڭ قىستاق كوللەكتيۆىنە جارنا قوسىپ، پايدا ءبولۋ ماسەلەسىن تۇرلەر بويىنشا شارا قولدانىپ، دالمە - ءدال ءبىر جاقتى ەتىپ، ماسەلەلەردى رەتتەۋ - تۇزەتۋدى پارىقتى ىلگەرىلەتىپ، رەتتەۋ - تۇزەتۋ اياق الىسى كەنجە قالعان اۋىل - قالاشىقتاردى تۇيىندەر بويىنشا دالمە - ءدال قۋزاپ، كوللەكتيۆ قارجىسىنداعى كومەسكى حاۋىپ - قاتەرلەردى ۇدايىلاندىرىپ باقىلاۋعا الىپ، ءبىر - بىرلەپ تەكسەرىپ، جونگە سالدى، قازىر قىستاق كوللەكتيۆىنىڭ ءبىر ميلليون 280 مىڭ يۋاننان استام كەشەۋىلدەتىلگەن پايدا ءبولىسى قايتارىپ الىندى.

(«حالىق گازەتىنىڭ» تىلشىلەرى حى جاۋيۇي، ليۋ جۇنگو، ۋاڭ يۇننا، ياڭ شۇن، ۋاڭ يىنشين، ياڭ يانفەي، جۋ جياچي، ۋاڭ شينيۋە، سۇڭ چاۋجۇن، دۇڭ زىياڭ)