”جارتىلاي قالا ماڭى ۇلگىسىندەگى“ ەكونوميكادان قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسۋىن سەزىنۋ (حالىق تالقى مىنبەسى)

ساپالى تۇقىم جەتىلدىرۋ مامانى گاۋ دىرۇڭعا ”اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋدا تۇقىم شارۋاشىلىعىن ورگە باستىرۋ كەرەك“ دەپ تاپسىردى، اۋىل - قىستاق قۇرىلىسىنا كوڭىل ءبولىپ، ”اۋىل - قىستاق رۋحاني وركەنيەتىنە وسكەلەڭ ءمان بەرۋ كەرەك“ دەپ اتاپ كورسەتتى. بيىلعى مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىستە باس شۋجي شي جينپيڭ اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ، ءار ءىستى ەسىنەن شىعارمادى.

”15 - بەسجىلدىققا“ ارشىندى قادام تاستاۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار قىزمەتىنە كۇش سالۋ، قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسپالى دامۋىنا تاباندى بولۋ _ تابيعي تالاپ.

قالاي توعىسۋ كەرەك؟ تاياۋدا حالىق گازەتىنىڭ 1984 - جىلى جاريالاعان ”جىڭديڭنىڭ ەڭسە كوتەرۋ ەستەلىگى“ اتتى حابارىن اقتارىپ كورىپ، شي جينپيڭ جولداستىڭ حىبەي ولكەسىنىڭ جىڭديڭ قالاسىندا «جارتىلاي قالا ماڭى ۇلگىسىندەگى“ ەكونوميكانى دامىتۋ امالياتىن قايتا ەسكە الىپ، سول جىلدارداعى شىندىققا جۇگىنىپ، ناقتى ءىس ىستەۋ، جاۋاپكەرلىك ارقالاپ، العا باسۋ باتىلدىعى مەن اقىل - پاراساتىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ماسەلەنى شەشۋدىڭ تەتىگى بولعاندىعىن تەرەڭ سەزىندىك.

”قالانىڭ“ ابزالدىعىن ”اۋىلدىڭ“ ورايىنا اينالدىرۋدىڭ كىلتى قايدا؟ الدىمەن جالپى جاعداي نەگىزىندە وي جۇگىرتىپ، جالپى جاعداي نەگىزىندە ارەكەت جاساۋ كەرەك.

سول جىلى جىڭديڭ اۋدانى ”ەكونوميكالىق جاقتا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن عانا شۇعىلدانۋ، اۋىل شارۋاشىلىعىندا استىقپەن عانا شۇعىلدانۋ“ سىندى ”جوعارى ءونىمدى كەدەي اۋدان“ قيىنشىلىعىنا تاپ بولدى؛ كوپتەگەن ادامداردىڭ نازارىندا شارۋالاردىڭ بورىشى ەگىن ەگۋ دەپ قارالدى، ساۋدامەن شۇعىلدانۋ ”كاسىپپەن دۇرىس شۇعىلدانباعاندىق“ دەگەن يدەيا بولدى. ءداستۇرلى دامۋ ۇلگىسى، كونە يدەيالىق كوزقاراس ”تاۋار ءوندىرىسىنىڭ“ شىت جاڭا جاعدايىنا ۇيلەسە الماي قالدى.

جاعدايدى قالاي شەشۋ كەرەك؟ شي جينپيڭ جولداس نەگىزگى ساتىعا بارىپ، ناقتى جاعدايدى ۇعىسىپ، ستراتەگيالىق كوز ايامەن جانە جالپى جاعداي كوز اياسىمەن ”قالاعا سۇيەنىپ، قالاعا قىزمەت وتەپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن، ونەركاسىپ - ساۋدانى بارىنشا جولعا قويۋ، شارۋالاردى جۇمىسشىعا اينالدىرۋ، جەردەن، اۋىلدان كەتپەۋ“ جاڭا جولىن العا قويدى.

تاۋار شارۋاشىلىعىن دامىتۋ − جالپى جاعداي؛ ەكونوميكانىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن تاسقىنداتۋ − جالپى جاعداي. دامۋ بەينە سۇراۋعا جاۋاپ بەرگەنگە ۇقسايدى، شەشۋشى ”تاقىرىپتاردى“ يگەرگەندە عانا، ماسەلەنى شەشۋ اۋقىمعا قاراي ورىستەتىلەدى.

ءىس جۇزىندە ءدال وسىنداي. ”جارتىلاي قالا ماڭى ۇلگىسىندەگى“ ەكونوميكانىڭ دامۋى جىڭديڭنىڭ بۇعاۋدى تالقانداپ، ۇلى تولقىنعا ىلەسۋىنە مۇمكىندىك جاسادى، 1984 - جىلى ونەركاسىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم قۇنى، شارۋالاردىڭ كىسى باسىندىق كىرىسى سياقتى 9 ءتۇرلى كورسەتكىش 1980 - جىلداعىدان ەكى ەسەلەنىپ، استىقتىڭ جالپى ءونىمى، قوعامدىق تاۋاردىڭ بولشەك ساتىلۋ جالپى سوماسى سياقتى 10 ءتۇرلى كورسەتكىش تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى.

بۇگىن جىڭديڭ تايۋانجۋاڭ قىستاعىنا كوز جىبەرسەك، ءدال وسى جولدى بويلاپ، ”جارتىلاي قالا ماڭى ۇلگىسىندەگى“ ەكونوميكا بارعان سايىن زورايدى. زەردەلى ەگىس الاڭى، زەرتتەۋ - ۇيرەنۋ لاگەرى، باۋ - باقشامەن ۇشتاسقان كۇتىمدەلۋ ورنى سالىندى ... 2025 - جىلى قىستاق كوللەكتيۆىنىڭ جىلدىق تابىسى 33 ميلليون يۋاننان استى، ال قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جىلدىق تابىسى 35 مىڭ يۋانعا جەتتى.

”ءار دارەجەلى باسشى كادرلاردا تاكتيكالىق شارا بولۋمەن بىرگە، ستراتەگيالىق وي دا بولۋى، ءارقايسى قىزمەت ورىندارىنداعى ستراتەگيكتەرگە اينالۋى كەرەك“. اماليات جالپى جاعدايعا كوز جىبەرىپ، ءبىر ءوڭىردى كوزدەپ، جالپى جاعدايدان كوورديناتالىق جۇيەنى بەلگىلەپ، ەڭ جاقسى شەشىمدى تاپقاندا عانا، ناشار جاعدايدى ابزالدىققا، جەڭىسكە اينالدىرۋعا بولاتىندىعىن دالەلدەدى.

جۇڭگو – ءىرى ەل، ءبىراق جەر - جەردىڭ وزىندىك پارقى بار. قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدە، ءسوز جوق، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەۋگە، دالمە - ءدال شارا قولدانۋعا تاباندى بولۋ كەرەك.

اۋىل شارۋاشىلىعىنان مول ءونىم العان اۋدانداردىڭ بايلىق ابزالدىعى كورنەكتى؛ ولكە ورتالىعىمەن كورشىلەس، وڭىرلىك شارت - جاعدايى جاقسى. جىڭديڭ قالاسى ”جارتىلاي قالا ماڭى ۇلگىسىندەگى“ ەكونوميكانى دامىتۋدا ”تابيعي قاسيەتتى“ تياناق ەتىپ، ”شەشۋشى تەتىكتى“ ءداپ باسىپ تاۋىپ، ”قالاعا پايدا جەتكىزىپ، اۋىلدى بايىتۋ“ جولىنىڭ قوس باعىتتا اتتانۋ بارىسىندا بارعان سايىن كەڭەيۋىن ىلگەرىلەتتى.

بۇگىنگى تاڭدا سان قۇبىلعان جاعداي، سان - ساناقسىز سىن - سايىس الدىندا، قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن، جاڭالىق اشۋ وي جەلىسى ارقىلى جاعدايدا وزگەرىس جاساپ، جاسامپازدىق شارالار ارقىلى جول اشىپ، ءىس جۇزىندىك جاعدايمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ ىلگەرىلەتۋ ءتىپتى دە قاجەت.

”ءالسىز قۇستاردىڭ الدىمەن ۇشۋىنا، تەز ۇشۋىنا، بيىك ۇشۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ ءۇشىن، ءسوز جوق، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جولىن قاراستىرۋ كەرەك“. فۋجيان ولكەسى نيڭدى قالاسى ”تاۋ - تەڭىز ءتاپسىرىن“ جاقسى وقىپ، ”ءبىر اۋداندا ءبىر كاسىپ“، ”ءبىر قىستاقتا ءبىر ءونىم بولۋ“ سىندى اۋىل - قىستاق ەرەكشە كاسىپ سالاسى جاعدايىن قالىپتاستىردى.

”وزىندىك ەرەكشەلىككە يە وسى زامانعى ’فۋچۇنشان قونىس كارتاسى‘ جاسالدى“. جىجياڭنىڭ ”مىڭ قىستاقتا ۇلگى كورسەتۋ، 10 مىڭ قىستاقتى رەتتەۋ - وڭاۋ“ ينجەنەرياسى مىڭ قىستاقتى ءبىر ۇلگىگە كەلتىرمەيدى، قايتا ءارقايسىسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولۋىنا باسا ءمان بەرىلەدى.

بۇگىنگى ”قالالى، اۋىلدى جۇڭگونى“ باقىلاعاندا، قالا ارقىلى اۋىلدى جەتەكتەۋمەن بىرگە، اۋىل ارقىلى قالانى جەبەپ، جاڭاشا قالا - قالاشىقتاندىرۋ مەن اۋىل - قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتۋ كەرەك. ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا ”قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسپالى دامۋىنا تاباندى بولۋ“، ”قالا مەن اۋىل فاكتورلارىنىڭ قوس باعىتتا اۋىسۋىن ىلگەرىلەتۋ“، ”قالا مەن اۋىلدىڭ رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىن ءبىر تۇتاس ىلگەرىلەتۋ“ ورتاعا قويىلدى. جەر - جەر پارتيا ورتالىق كوميتەتى ءبىر تۇتاس باسشىلىق ەتكەن جالپى جاعدايدا، ءوز ارتىقشىلىعىنىڭ قايدا ەكەنىن ايقىن تانىپ، ارتىقشىلىقتى قالاي قابىلداپ، ولقىلىقتى قالاي تولىقتاۋ، ارتىقشىلىقتى ساۋلەلەندىرىپ، جەتەرسىزدىكتەن قالاي ساقتانۋ جونىندە وي جۇگىرتكەندە عانا، ”گۇلدەنگەن قالا“ مەن ”ومىرشەڭدىك كۇشكە تولى اۋىل - قىستاقتى“ قاتار ىلگەرىلەتۋگە بولادى.

ناقتى دا شىنايى ناتيجە جاراتۋ كەرەك. مەيلى قالا مەن اۋىل بولسىن، ءبارى دە دامۋدىڭ قۇنارلى توپىراعى، ءبارى دە ءداۋىردىڭ الدىڭعى لەگىندە جۇرە الادى.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى