2026.03.23 17:07 كەلۋ قاينارى : حالىق تورابى
تۇستەن بۇرىن الەۋمەتتىك اۋماقتىڭ قيمىل ۇيىندە قولونەرمەن شۇعىلداندى، تۇستە مەيىر باعىشتاۋ اسحاناسىنا بارىپ تاماقتاندى، تاماقتان كەيىن شاعىن باقشاعا بارىپ سەيىلدەدى، تۇستەن كەيىن نەمەرە قىزىمەن بىرگە الەۋمەتتىك اۋماقتىڭ كىتاپ ۇيىندە حاتكەرلىك ۇيرەندى، كەشتە ءبىر ءۇيلى جان لاۋبەيشى كوشەلەرىن ارالادى... بۇل _ لياۋنيڭ ولكەسى شىنياڭ قالاسى شىنحى رايونى شاندۇڭباۋ الەۋمەتتىك اۋماعىنىڭ تۇرعىنى لۋ يۇنجىننىڭ ءبىر كۇنى.
بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا لۋ يۇنجىن تاماق جاساۋ قيىن بولۋ، سەيىلدەۋ قولايسىز بولۋ سەبەبىنەن باس قاتىراتىن، ”قازىر قالا بارعان سايىن كورىكتەنىپ، تۇرمىس بارعان سايىن قولايلىلانىپ، الەۋمەتتىك اۋماق كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندەگى ’سۇيىكتى وتباسىنا‘ اينالدى“.
كونە شاعىن رايونداردى وزگەرتۋدەن شاعىن باقشا قۇرۋعا دەيىن، تاريحي كوشەلەردى قالپىنا كەلتىرۋدەن كەمەلدى الەۋمەتتىك اۋماق قۇرۋعا دەيىن، تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنداعى بولماشى وزگەرىستەر لياۋنيڭنىڭ قالانىڭ جاڭالانۋىن ىلگەرىلەتۋ اياق الىسىن ەستەلىككە الدى.
2025 - جىلى 1 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ لياۋنيڭدا قىزمەت تەكسەرگەندە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”قالانى جاڭالاۋدا جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي ىستەپ، الەۋمەتتىك اۋماق قۇرىلىسىمەن ۇشتاستىرىپ، بارلىق ىستە حالىققا قولايلىلىق جاساۋدى، حالىققا پايدا جەتكىزۋدى، حالىقتى الاڭسىز ەتۋدى كوزدە ۇستاۋ كەرەك“. ”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باعدارلاماسىندا: ”كەمەلدى الەۋمەتتىك اۋماق قۇرۋدى جەدەلدەتىپ، قالانى جاڭالاۋدى اتقارۋ مەحانيزمىن اقاۋسىزداندىرۋ“ ورتاعا قويىلدى.
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى نۇسقاۋىنىڭ رۋحىن جانە پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىن، ورنالاستىرۋلارىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان لياۋنيڭ جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي جوعارى ساپامەن قالانى جاڭالاۋدى ىلگەرىلەتىپ، حالىققا قولايلى، حالىققا پايدالى بولۋدى، حالىقتى الاڭسىز ەتۋدى تياناق ەتىپ، جاقسى ءۇي، جاقسى شاعىن اۋماق، جاقسى الەۋمەتتىك اۋماق، جاقسى قالا رايونىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ قۇرىپ، قالانىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن بىرتىندەپ ايگىلەپ، بۇقارانىڭ تابىس سەزىمىن، باقىت سەزىمىن، حاۋىپسىزدىك سەزىمىن ۇزدىكسىز كۇشەيتتى.
كونە شاعىن اۋماقتاردى جاڭالاپ، الەۋمەتتىك اۋماقتىڭ يقۋاتىن كەمەلدەندىرىپ، ”تۇرارجايدان قام جەۋدەن“ ”ساپالى تۇرارجايعا“ بۇرىلىس جاسادى −
كونە سۋرەتتەرگە قاراساڭىز، شاعىن اۋماق كونەرىپ، لاستانعا، جولدىڭ كەرپىش - تاستارى سىنىپ، ەسىكتەردى تات باسقان؛ قازىر اسفالت جول تەگىس، اۆتوكولىك توقتاتۋ ورنىنىڭ بەلگى سىزىعى انىق، ەسىكتەرى بەرىك، كوركەم بولدى... وزگەرتىلگەننەن كەيىن فۋشۇن قالاسى شۇنچىڭ رايونى لۇڭشۇن الەۋمەتتىك اۋماعى ۋانچۋان شاعىن رايونىنىڭ كونە بەت - بەينەسى شىت جاڭا تۇسكە ەندى. ”وزگەرتۋ جوباسى ىلگەرىندى - كەيىندى 4 رەت رەتتەلىپ، 300 دەن استام تۇرعىننان پىكىر الىندى“ دەدى الەۋمەتتىك اۋماق پارتكومىنىڭ شۋجيى چىن جۇنفي.
”سىرتقى كورىنىسى دە جاقساردى، ىشكى قۇرىلعىلارى دا كەمەلدەندى، جىلۋمەن قامداۋ قۇبىرى، كومىر گازى قۇبىرى، قۇبىر سۋى جاڭالاندى“. ساقا پارتيا مۇشەسى ۋاڭ شۋفىن اۋىز جاپپاي القادى: ”تاعى پارتيا مۇشەلەرى وكىلەتتى باسقارۋ پۋنكتىن قۇرىپ، قارتتار مەن بالالار ءۇشىن قىزمەت وتەدىك“.
لياۋنيڭنىڭ قالالانۋى ەرتە باستالىپ، كونە شاعىن رايوندار كوپ بولدى. نازاردى بۇقارانىڭ شۇعىل، قيىن، ۋايىمداعان، ءزارۋ ماسەلەلەرىنە شوعىرلاندىردى، ”14 - بەسجىلدىق“ كەزىندە لياۋنيڭ ولكەسى 5475 كونە شاعىن رايوندى جاڭالاپ، 2 ميلليون 230 مىڭ تۇرعىنعا تيىمدىلىك جەتكىزىپ، كولەمى بۇكىل ەل بويىنشا الدىڭعى قاتارعا ءوتتى.
تۇرعىن ءۇي ورتاسىن جاقسارتىپ، قالانىڭ توزىمدىلىگىن كۇشەيتىپ، ”تات بەلدەۋىن“ ”كوركەم بەلدەۋگە“ اينالدىردى −
انشان قالا رايونىنىڭ شىعىس بولەگىندە نانشا وزەنىندە تاسقىن اپاتى كوپ تۋىلىپ، قاتىناۋ قولايسىز بولىپ، وزەن جاعاسى قۇلازىپ قالدى. انشان تاۋى نانشا وزەنى الابىنىڭ ورتاسىن وڭاۋ مەن چيانشان شىعاناعىن جاڭالاۋدى اتقارىپ، وزەن ارناسىن كەڭەيتىپ، لاي - باتپاقتى تازالاپ، جاعانى بەكەمدەدى. 2025 - جىلى 5 - ايدا چيانشانۋان باقشاسى اشىلىپ، بولات توسپا سۋ اعىسىن دالمە - ءدال تىزگىندەپ، جاڭادان سالىنعان كوپىردەگى اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرىسى ىركىلىسسىز بولىپ، سۋى تۇنىق، جاعاسى جاسىل، شارباق جولى يرەلەڭدەگەن، قالا تۇرعىندارىنىڭ سەيىل - سەرۋەن جاسايتىن تاماشا جەرىنە اينالدى.
لياۋنيڭنىڭ جەر - جەرى قالانىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلارىن جاڭالاۋدى كۇشەيتىپ، قالانىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرىپ، قونىستانۋعا جايلى، يكەمدى، زەردەلى قالا قۇردى. 5 جىلدان بەرى بۇكىل ولكە بويىنشا قالالارداعى 34 مىڭ 300 كيلومەتر كونە قۇبىر تورابى جاڭالانىپ، 4746 شاعىن باقشا سالىنىپ، قالالارداعى تۇرمىستىق لاس سۋدى شوعىرلى جيناۋ شاماسى %73 تەن استى، 14 ايماق دارەجەلى قالا بۇرىنعىداي تۇرمىستىق قوقىر - قوقسىق كومبەيتىن بولدى.
قالا تاريحىن قورعاپ، قالانىڭ مادەنيەت جۇلگەسىن جالعاستىرىپ، ”كونە كوشە رايونى“ ”جاڭا جەر بەلگىسىنە “ اينالدى _
شىنياڭ قالاسى حىپيڭ رايونى باجيڭ كوفە شاعىن كوشەسىندە سەيىلدەسەڭىز، تاريحي قۇرىلىستار قاز - قاتار ءتىزىلىپ، 178 كوفەحانانىڭ حوش ءيىسى اڭقيدى. ءبىر ستاكان بۋى بۇرقىراعان كوفەنى قولىنا العان قالا تۇرعىنى شۇي سۇڭسۇڭ تەبىرەنە بىلاي دەدى: ”بايىرعى ونەركاسىپ قالالارىندا دا وزگەشە ولەڭ - جىرلار بار“.
3.44 شارشى كيلومەتر كەلەتىن وسى كوشەدە كونە قۇرىلىستار كونەدەي جوندەلدى ءارى كوفەنى نەگىز ەتكەن جاڭا كورىنىس قوسىلىپ، ”قالا قوناق ءۇيى“ سالىندى، بىلتىر جۇڭگولىق، شەتەلدىك ساياحاتشىلاردان شامامەن 2 ميلليون ادام - رەت باۋرادى.
شىنياڭ قالاسى حۇڭمەي مادەنيەت جاسامپازدىعى باقشاسى، كونە دامدەندىرگىش زاۆودىنىڭ اشىتۋ زاۆود ءۇيى كوركەمونەر كورمە ورتالىعىنا اينالدى؛ داليان قالاسى دۇڭگۋان كوشەسىندە ساياحاتشىلار رەليستى ترامۆايعا وتىرىپ تاياۋ زامانعى قۇرىلىس شوعىرىندا ارلى - بەرلى ءجۇردى؛ يىڭكوۋ قالاسى لياۋحى كونە كوشەسى بۇرىنعى دۋماندى كورىنىستەردى قايتا ەلەستەتىپ، 100 جىلدىق ساۋدا قالاسى مۇراجايىنا ۇقسايدى... لياۋنيڭ تاريحي مادەنيەت كوشەلەرىن قالپىنا كەلتىرىپ جانە جانداندىرىپ پايدالانىپ، قالانىڭ ەستەمەسىن ساقتاپ قالدى.
ولكە دارەجەلى قالالاردى جاڭالاۋ ەرەجەسىن باسىپ تاراتىپ، جەر استى قۇبىرلارىنىڭ بۇلىنبەۋىن تەكسەرۋ سياقتى 50 نەشە ءتۇرلى جەرگىلىكتى ولشەمدى جاريالاپ، قالالاردا دەنساۋلىق تەكسەرۋدى جاپپاي ورىستەتتى... ”14 - بەسجىلدىق“ كەزىندە لياۋنيڭ ولكەسى قالانى جاڭالاۋدا 4401 نىساندى اتقارىپ، 169 ميلليارد 500 ميلليون يۋان قارجى قوسىپ، ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىردەي جوعارىلاۋىنا دەم بەردى.
”15 - بەسجىلدىق“ جوبا باستالىسىمەن، لياۋنيڭ ولكەسى قالانى جاڭالاۋ نىسانىن ۇزدىكسىز بار كۇشپەن جوسپارلاپ، اتقارىپ، اۋماقتاردى جاڭالاۋدى ءتۇيىن ەتىپ، ءتۇرلى ارناۋلى جاڭالاۋدى ءبىر تۇتاس ىلگەرىلەتپەك. سونىمەن بىرگە، قالانى جاڭالاۋ ساياساتىن كەمەلدەندىرىپ، نىسانداردىڭ تياناقتانۋىن قامتاماسىز ەتپەك.
”باس شۋجي شي جينپيڭ نۇسقاعان بەتالىستى بويلاپ، ’15 - بەسجىلدىقتا‘ ۇدەرە العا تارتقانن لياۋنيڭ جۇيەلى وي جەلىسى جانە ماسەلەنى نىشان ەتۋ ارقىلى قالانى جاڭالاۋدى مىقتى يگەرىپ، قالا قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋدى، قوزعاۋشى كۇشتى اۋىستىرۋدى، ساپاسىن جوعارىلاتۋدى، جاسىل تيپكە بۇرىلىس جاساۋدى، مادەنيەت جۇلگەسىن جالعاستىرۋدى، وڭاپ، ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، قالانى وسىزامانداندىرۋدىڭ جۇڭگوشا جاڭا جولىمەن جۇرۋگە كۇش قوسادى“ دەدى لياۋنيڭ ولكەلىك پارتكومنىڭ شۋجيى شۇي كۇنلين.