قىزىل تۋ جەلبىرەپ، تاۋلى اۋىلدا تىڭ جول اشىلدى (ۇزاق جورىق رۋحىن جالعاستىرىپ، گۇلدەنۋ جورىعىندا ەكپىندەي ىلگەرىلەيىك)

نيڭشيانىڭ گۋيۋان قالاسى لۇڭدى اۋدانى چىڭگۋان قالاشىعى ياڭجياديان قىستاعىنىڭ بەت - بەينەسى.

سۋرەتتى ۋاڭ شۋانۋىن تۇسىرگەن (حالىق تورى نازارى)

”جۇزگە كەلگەن، نار قاراعاش داۋالدى دا جەر ەتكەن، ءۇش ارميانىڭ سان مىڭ قولى وسى ارادا كەزدەسكەن...“ 10 - ايدىڭ 16 - كۇنى نيڭشيا حۇيزۋ اۆتونوميالى رايونى گۋيۋان قالاسى شيجي اۋدانى جياڭتايباۋ قىزىل ارميا ۇزاق جورىعى باس قوسۋىن ەسكە ءتۇسىرۋ باقشاسىندا تۇسىندىرۋشى جاڭ رۇي قورعان الدىنداعى قاراعاشتىڭ جانىندا تۇرىپ، زەرتتەۋ - ۇيرەنۋگە كەلگەن نيڭشيا پەداگوگيكا داشۋەسىنىڭ وقىتۋشى - وقۋشىلارىنا قىزىل ارميا ۇزاق جورىعىنىڭ شيجيدەن وتكەن حيكاياسىن باياندادى.

1936 - جىلى 10 - ايدىڭ 22 - كۇنى قىزىل ارميانىڭ 1 -، 2 - باعىت ارمياسى وسى ارادا جەڭىسپەن كەزدەستى.

2016 - جىلى 7 - ايدا باس شۋجي شي جينپيڭ شيجي اۋدانىندا قىزىل ارميانىڭ ۇزاق جورىقتا كەزدەسۋ ەسكەرتكىشىنە قۇرمەت ءبىلدىرىپ، قىزىل ارميانىڭ ۇزاق جورىقتا كەزدەسۋ ەسكەرتكىش باقشاسىن، ەسكەرتكىش سارايىن ەكسكۋرسيالادى. باس شۋجي تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىكپەن: ”ۇلى ۇزاق جورىق رۋحى جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ توڭكەرىستىك قاسيەتىنىڭ جاندى بەينەسى، ءبىز ۇزدىكسىز جاڭا ءىس جۇزىندىك جاعدايمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ ويداعىداي جالعاستىرۋىمىز، ويداعىداي ساۋلەلەندىرۋىمىز كەرەك. جۇڭگوشا سوتسياليزم ىستەرىن ىلگەرىلەتۋدىڭ جاڭا ۇزاق جورىعىندا ۇزدىكسىز كۇش جالعاپ، ۇزاق ۋاقىت جۇرگىزىپ، ءار ۇرپاق ادامدار ءوز ۇزاق جورىعىمىزدى ويداعىداي باسۋىمىز كەرەك“. دەدى.

باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ىقىلاستى تاپسىرماسىن ەستە بەرىك ساقتاپ، گۋيۋان قالاسى ۇلى ۇزاق جورىق رۋحىنا مۇراگەرلىك ەتىپ جانە ونى ساۋلەلەندىرىپ، قىزىل قان تامىردى جالعاستىرىپ، قىزىل گەنگە مۇراگەرلىك ەتىپ، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي اۋىل - قىستاقتى جاپپاي گۇلدەندىرۋدى ىلگەرىلەتتى.

قىزىل بايلىقتى ”جانداندىردى“ _

”قىزىل ارميا ۇزاق جورىق قيىندىعىنان قورىقپايدى، اسقار تاۋلار مەن اساۋ وزەندەردەن ءوتۋ ادەتتەگىدەي ءىس...“ گۋيۋان قالاسى ليۋپانشان قىزىل ارميا ۇزاق جورىق ساياحات رايونىنا بارساڭىز، قاراعايمەن كومكەرىلگەن ”قىزىل ارميا جولىن“ بويلاپ باسپالداقپەن جوعارى كوتەرىلەسىز، شوگۋ فورماسىنداعى ناقتى كورىنىس قويىلىمى «وشپەس ۇزاق جورىق» قويىلىپ جاتادى، ارتيستەر اسكەري كيىم كيىپ، ۇزاق جورىق جولىنداعى كورىنىستەردى بەينەلەيدى. كوپتەگەن ساياحاتشىلار توقتاپ، تانىس ولەڭدەردى اقىرىن وقي باستايدى.

2.5 كيلومەترلىك ”قىزىل ارميا جولى“ بويىندا قىزىل ارميانىڭ ۇزاق جورىق بارىسىندا تۋىلعان 18 كەلەلى تاريحي وقيعا قالپىنشا كورسەتىلگەن. 2023 - جىلى ليۋپانشان قىزىل ارميا ۇزاق جورىق ساياحات رايونى ”قىزىل ارميا جولى“ بويىنداعى شاعىن كورىنىسكە سۇيەنىپ، «وشپەس ۇزاق جورىقتى» جاساپ شىقتى.

قازىر وشپەس ۇزاق جورىق بىرتىندەپ ۇدايىلانۋعا بەت الىپ، ساياحات رايونىنداعى بەلگى سيپاتتى نىسانداردىڭ بىرىنە اينالدى. ليۋپانشان قىزىل ارميا ۇزاق جورىعى ساياحات رايونى دامىپ جالپى اۋدانى 12 شارشى كيلومەتر، كاسىپ فورماسى مول مەملەكەتتىك A 5 دارەجەلى ساياحات كورىنىس رايونىنا اينالىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 600 مىڭ ادام - رەتتەن استام ساياحاتشى قابىلدادى.

”بيىل جۇڭگو جۇمىسشى - شارۋا قىزىل ارمياسى ۇزاق جورىعى جەڭىسكە جەتكەندىگىنىڭ 90 جىلدىعى، قىزىل ساياحات قىزۋ ورلەۋگە كوتەرىلدى“. گۋيۋان قالالىق مادەنيەت، ساياحات، راديو - تەلەۆيزيا مەكەمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ مۇشەسى ليۋ يۇيچياڭ: گۋيۋان قالاسى قىزىل بايلىقتى قورعاۋدى، پايدالانۋدى ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى 4 قىزىل كورىنىس رايونىن، 5 قىزىل ساياحات سارا جەلىسىن قالىپتاستىرىپ، ليۋپانشان قىزىل مادەنيەت ساياحات مەرەكەسىن ءۇرتىس 4 كەزەك وتكىزدى ، - دەدى.

مادەنيەت پەن ساياحاتتى توعىستىرۋدا جاڭا بەينە جارىققا شىقتى _

ليۋپانشان تاۋىنىڭ ەتەگى، لۇڭدى اۋدانى چىڭگۋان قالاشىعى ياڭجياديان قىستاعى جاسىل جەلەك جامىلعان. دودەگەسىنىڭ استىندا بەس جۇلدىز قىزىل تۋ جارقىرايدى؛ الاڭدا قىزىل ارميانىڭ ءمۇسىنى اسقاق بوي سوزىپ تۇر؛ كوشەلەردە قىزىل داۋالعا سالىنعان سۋرەتتەر كەز كەلگەن جەردە كەزدەسەدى.

”بۇرىن ياڭجياديان قىستاعىندا سىرتقا شىقساق توپىراق باساتىنبىز، شاڭعا كومىلىپ ۇيگە جەتەتىنبىز“. ياڭجياديان قىستاعى پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى جاۋ جىرىن بىلاي دەپ تانىستىردى: تاياۋ جىلداردان بەرى، قىستاق قىزىل ساياحاتتى زور كۇشپەن دامىتىپ، قىستاق تاريحى سارايىن، توڭكەرىستىك ءداستۇرلى وقۋ - اعارتۋ بازاسىن، قىزىل ساباقحانانى ىركەس - تىركەس سالدى، سونىمەن بىرگە بوس تۇرعان اۋىل شارۋاشىلىق ۇيلەرىن وزگەرتىپ، ءداستۇرلى قىستاقتىڭ بەت - بەينەسىن ساقتاۋمەن بىرگە، جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي تاڭداۋلى حالىقتىق تۇسەلحانا جانە مادەنيەت جاسامپازدىعى باقشاسىن قۇردى.

قازىر ياڭجياديان قىستاعىندا 8 تاڭداۋلى قىزىل حالىقتىق تۇسەلحانا سالىندى، 28 شارۋا وتباسى اس - سۋ، تۇرعىن ءۇي سالىپ، 200 دەن استام ادامنىڭ جاقىن ماڭدا كاسىپتەنۋىنە جەتەكشىلىك ەتىپ، وتباسىنىڭ جىلدىق ورتاشا كىرىسى 30 مىڭ يۋاننان استى. 2025 - جىلى ياڭجياديان قىستاعى ”جۇڭگوداعى كورىكتى سەيىل - سەرۋەن اۋىل - قىستاعى“ بولىپ باعالاندى.

گۋيۋان قالاسى ”قىزىل مادەنيەت ساياحاتى + پارتيالىلىق تاربيەسى“، ”قىزىل مادەنيەت ساياحاتى + ەكولوگيالىق كۇتىنۋ“ سياقتىلاردىڭ توعىسپالى دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، اس - سۋ، تۇرعىن ءۇي، اۋىل شارۋاشىلىق ىستەرىن سەزىنۋ، ەكولوگيالىق كۇتىنۋ سياقتى جاڭا كاسىپ كۇيىن قالىپتاستىردى. 2025 - جىلى گۋيۋان قالاسى ەل ىشىنەن 18 ميلليون 448 مىڭ 700 ادام - رەت ساياحاتشى قابىلداپ، وتكەن جىلدىڭ ۇقساس مەزگىلىندەگىدەن %10.30 ارتتى؛ ساياحاتشىلاردىڭ جالپى جۇمساعان قاراجاتى 8 ميلليارد 544 ميلليون يۋان بولىپ، وتكەن جىلدىڭ ۇقساس مەزگىلىندەگىدەن %11.40 ارتتى.

ۇلى ۇزاق جورىق رۋحى جۇرت كوڭىلىن نارلەندىردى _

”ەگىنشى، قىزىل ارميا رۋحىن ساۋلەلەندىرۋ، كۇن شىقپاي جولعا شىعۋ، كۇن باتقاندا قايتۋ، ءبىر ۋىس توپىراقتى قورعاۋ، ەگىن ەگىپ اتىزعا اينالدىرۋ، اتىزدان مول ءونىم الۋ...“

شيجي اۋدانىنىڭ تاۋ قويناۋىنداعى مۋلان كىتاپحاناسىندا شارۋا جازۋشىلار قورالانا وتىرىپ، ءوز ولەڭدەرىمەن ورتاقتاسۋدا. شيجي اۋدانىنىڭ ادەبيەت اۋەسكەرى ۋاڭ پىڭچىڭ ءوزىنىڭ «قىزىل ارميا قىستاعى» اتتى ولەڭىمەن ءبولىسىپ، اسەرلى تۇسىنا كەلگەندە كوزىنە جاس الدى.

”بۇل ارا شارۋا جازۋشىلارىنىڭ اۋىس - كۇيىس جاسايتىن، ۇيرەنەتىن ’ورتاسى‘“. مۋلان كىتاپحاناسىن قۇرۋشى شى جيڭبو: ”كىتاپحانامىز 46 شارۋا جازۋشىنى كىتاپحانادا تۇراتىن جازۋشى بولۋعا ۇسىنىس ەتىپ، 30 نەشە قىستاقتاعى 300 دەن استام نەگىزگى ساتى ادەبيەت اۋەسكەرىنە جەتەكشىلىك ەتتى. ولار ءبىر قولىنا كەتپەن، ءبىر قولىنا قالام الىپ، ۇزاق جورىقتاعى ەستەمەلەردى، تاۋلى اۋىلداعى وراسان زور وزگەرىستەردى ولەڭ - جىرلارعا ەنگىزدى“ دەدى.

قىزىل گۋيۋاننىڭ مادەنيەت تامىرى تەرەڭ تارتتى. بيىلدان بەرى، گۋيۋان قالاسى جۇڭگو جۇمىسشى - شارۋا قىزىل ارمياسى ۇزاق جورىق جەڭىسىنىڭ 90 جىلدىعىن ەسكە ءتۇسىرىپ حاتكەرلىك، سۋرەت كورمەسى سياقتى قيمىلداردى وتكىزدى. ”ءبىز ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرىن قىزىل قۇنارلى توپىراققا ىشكەرىلەي ارالاسۋعا ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىپ، اناعۇرلىم كوپ سارا تۋىندىلار جاراتىپ، قىزىل رۋحتىڭ جۇرت جۇرەگىن ونان ارى سەرپىلتۋىنە، كۇش - قۋات ۇيىستىرۋىنا مۇمكىندىك جاسايمىز“ دەدى گۋيۋان قالالىق ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەر بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى سۇڭ جاۋفان.

ليۋپانشان تاۋىنىڭ اسقار شىڭى اۋەلگىسىندەي، قىزىل تۋ استىنداعى ادامدار الماسقان. توڭكەرىستىك اعا بۋىنداردىڭ كۇرەس جىگەرى ۇستىرتتەگى ۇل - قىزداردى جاڭا ۇزاق جورىق جولىندا ۇزدىكسىز كۇرەس جۇرگىزۋگە شابىتتاندىرۋدا.

كەلۋ قاينارى: حالىق تورابى